Ngày 19/8/2026, cổ phiếu Unitree Robotics tăng 460% ngay phiên chào sàn Thượng Hải, biến định giá IPO 61 tỷ nhân dân tệ (khoảng 9 tỷ USD) thành vốn hóa 342 tỷ nhân dân tệ, tương đương 50 tỷ USD, theo Bloomberg. Người sáng lập, năm nay 36 tuổi, từng bị cô giáo dạy tiếng Anh gọi trước mặt phụ huynh là "đứa trẻ hơi ngốc", trượt Đại học Chiết Giang, và tự nhận "luôn ở gần cuối lớp".

Người đó là Vương Hưng Hưng (Wang Xingxing), sinh năm 1990 ở Dư Diêu, Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang. Không thần đồng Olympic, không du học Mỹ, không lớn lên trong gia đình học thuật. Trong bài phát biểu tại Đại học Thượng Hải năm 2024, được chuyên trang công nghệ ChinaTalk Media và hãng tin tài chính Trung Quốc Yicai ghi lại, Vương kể lại nguyên văn: "Từ nhỏ tôi luôn nghi ngờ bản thân và lo âu. Trong buổi họp phụ huynh ở cấp hai, cô giáo tiếng Anh đã nói với ba mẹ tôi rằng: đứa trẻ này hơi ngốc".

200 nhân dân tệ và giải nhì cuộc thi robot

Câu chuyện học hành của Vương là chuỗi trượt. Bản tin của ChinaTalk Media dẫn hồ sơ công khai cho biết vì tiếng Anh kém, Vương không đỗ được ĐH Chiết Giang, một trong những đại học tinh hoa của Trung Quốc, và phải học tại Đại học Khoa học Kỹ thuật Chiết Giang (bậc cử nhân), rồi Đại học Thượng Hải (bậc thạc sĩ). Trong phỏng vấn với Yicai được Our China Story dịch lại, Vương thừa nhận: "Về cơ bản tôi không nhớ nổi từ tiếng Anh, không đọc thuộc lòng được, và luôn kém môn này". Anh mô tả các môn khác là "trung bình" và bản thân "luôn ở gần cuối lớp".

Nhưng máy móc là chỗ Vương tỏa sáng. Tạp chí TIME, khi đưa Vương vào danh sách 100 người ảnh hưởng nhất thế giới về AI 2025, viết rằng sự tập trung vào giải pháp đơn giản của anh "được rèn từ khi còn là sinh viên năm nhất, chế tạo con robot đầu tiên với ngân sách siêu ít". Con robot hai chân đó chỉ tốn 200 nhân dân tệ, khoảng 30 USD, lắp bằng linh kiện nhặt nhạnh.

Năm 2015, khi đang học thạc sĩ, Vương mang prototype robot bốn chân XDog đi thi cuộc thi thiết kế robot và giành giải nhì trị giá 80.000 nhân dân tệ, theo tường thuật của Yicai. Đó là "chậu vàng đầu tiên" trong đời anh. Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ năm 2016, Vương xuống Thâm Quyến làm engineer cho DJI. Chỉ vài tháng sau, XDog viral trên truyền thông công nghệ. Có người đòi mua, có nhà đầu tư đưa vốn. Vương rời DJI, dùng 2 triệu nhân dân tệ vốn angel và tháng 8/2016 lập Unitree Robotics tại Hàng Châu, ở tuổi 26.

Ván bài giá thấp và 2/3 thị phần robot chó toàn cầu

Triết lý của Vương chỉ có một câu: robot không thể phổ cập nếu linh kiện quá đắt. Theo tường thuật của IEEE Spectrum, con Laikago đầu tiên năm 2017 có giá 20.000 tới 30.000 USD. Ba năm sau, Boston Dynamics ra mắt Spot, robot bốn chân Mỹ, với giá 74.500 USD, hơn gấp đôi Laikago.

Đến năm 2021, Unitree đưa robot bốn chân xuống chỉ còn 2.700 USD. Bốn năm sau, mẫu Go2 đang bán ở tầm 1.600 USD, theo Robotics and Automation News. Thị phần đổi chủ. TIME viết Unitree hiện kiểm soát khoảng hai phần ba thị phần robot chó toàn cầu, có mẫu humanoid bán chạy nhất thế giới, và 50% doanh số đến từ nước ngoài (con số cập nhật trong hồ sơ IPO là 44% doanh thu chính từ thị trường ngoài).

Bước tiếp là humanoid. Unitree công bố H1 năm 2023, rồi G1 năm 2024 với giá gây sốc: 99.000 nhân dân tệ, tương đương 16.000 USD. Kết quả: tỷ trọng humanoid trong doanh thu cốt lõi của Unitree tăng từ 1,88% năm 2023 lên 51,53% trong 9 tháng đầu năm 2025, theo hồ sơ IPO được mlq.ai công bố. Doanh thu cả năm 2025 đạt 1,70 tỷ nhân dân tệ, gấp 4,3 lần mức 392,77 triệu nhân dân tệ của năm 2024, với lãi ròng 278,21 triệu nhân dân tệ, theo bản cáo bạch được Reuters dẫn.

Sân khấu Xuân Vãn, bìa TIME và cú nhảy 460%

Vương hiểu robot bán được nhờ được nhìn thấy. Năm 2021, Unitree cho robot bốn chân đội lốt trâu diễn ở Xuân Vãn của CCTV. Đỉnh điểm là Xuân Vãn 2025: 16 robot H1 nhảy điệu dân gian ương ca trong tiết mục do đạo diễn Trương Nghệ Mưu dàn dựng, "hớp hồn khán giả", theo South China Morning Post.

Ngày 17/2/2025, Vương ngồi hàng đầu trong hội nghị doanh nghiệp tư nhân do Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chủ trì, là gương mặt trẻ nhất trong nhóm gồm Nhậm Chính Phi (Huawei), Vương Truyền Phúc (BYD), Lôi Quân (Xiaomi), Jack Ma (Alibaba), Pony Ma (Tencent), theo tường thuật của Bloomberg và SCMP. Ngày 23/7/2026, Vương xuất hiện trên bìa tạp chí TIME cùng robot mecha GD01, dưới dòng tít "The Robot Era Has Arrived". Theo Global Times, đây là lần đầu tiên sau 8 năm một doanh nhân Trung Quốc lên bìa TIME. Chính TIME mô tả Vương là "một nhà tiên tri không điển hình của thời đại AI: mảnh khảnh, đeo kính, hoàn toàn không có sự tự phụ hoa mỹ mà nhiều nhà sáng lập công nghệ hay phô ra".

Một tháng sau, ngày 19/8/2026, Unitree chào sàn STAR Market Thượng Hải. Theo Bloomberg và CNBC, giá IPO 150,8 nhân dân tệ/cổ phiếu, đóng cửa phiên đầu ở 845 nhân dân tệ, tăng 460%. Đợt IPO huy động 6,1 tỷ nhân dân tệ (904 triệu USD), bị nhà đầu tư cá nhân đăng ký vượt cầu tới 5.000 lần. Trong nhóm rót vốn có DeepSeek góp 140,8 triệu nhân dân tệ, còn Tencent đã là cổ đông từ trước. Ở mức vốn hóa 342 tỷ nhân dân tệ (~50 tỷ USD), Fortune tính Unitree đang được định giá hơn 200 lần lợi nhuận năm 2025.

Con số đó không phản ánh Unitree hôm nay, mà đặt cược vào Unitree của một thập kỷ tới. Chuyên trang Dao Insights nhận định thẳng: định giá này chỉ hợp lý nếu robot bước ra khỏi phòng thí nghiệm và sân khấu, đi vào nhà máy, kho hàng và hộ gia đình để làm việc thật. HSBC trong báo cáo giữa tháng 7 cảnh báo cú tăng sản lượng của các hãng robot "có thể chỉ là ảo tưởng" nếu năng lực mô hình AI không cải thiện đáng kể trong 1-2 năm tới, theo Fortune. Với "đứa trẻ hơi ngốc" của cô giáo tiếng Anh cấp hai năm nào, đây là bài kiểm tra khó hơn tất cả những bài anh đã trượt.

Theo DaoInsight