Từ Phó Giáo sư tuổi 36 đến nữ trí thức trẻ tiêu biểu của TP. HCM

Những ngày tháng 3/2026, khi TP.HCM bước vào không khí chuẩn bị bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI, hình ảnh PGS.TS Ngô Thị Huyền xuất hiện trong nhiều buổi tiếp xúc cử tri với phong thái điềm tĩnh, gần gũi. Dù kết quả cuối cùng không như mong đợi, hành trình tham gia ứng cử của chị lại mở ra một góc nhìn khác về thế hệ nữ trí thức trẻ Việt Nam: dấn thân vào đời sống xã hội bằng tri thức và trách nhiệm.

Giảng dạy và nghiên cứu luôn là trung tâm trong hành trình học thuật của nữ Phó Giáo sư trẻ.

Sinh năm 1987 tại Hải Phòng, Ngô Thị Huyền sớm lựa chọn lĩnh vực Thư viện – Thông tin học, một ngành không ồn ào nhưng giữ vai trò nền tảng trong xã hội tri thức. Năm 2009, sau khi tốt nghiệp đại học, chị quyết định gắn bó lâu dài với TP.HCM. Thành phố năng động này, theo chị chia sẻ, “không chỉ là nơi làm việc mà là môi trường để thử nghiệm những ý tưởng mới về giáo dục và tri thức”.

Hơn 16 năm công tác liên tục tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP.HCM), con đường nghề nghiệp của chị diễn ra theo cách âm thầm nhưng chắc chắn. Từ giảng viên trẻ, chị lần lượt đảm nhiệm các vị trí quản lý học thuật quan trọng: Trưởng Bộ môn Thông tin – Thư mục, Phó Trưởng khoa, Trưởng khoa Thư viện – Thông tin học và từ tháng 2/2026 là Trưởng khoa Khoa học Thông tin và Khoa học Quản lý.

Năm 2023, ở tuổi 36, chị được phong học hàm Phó Giáo sư ngành Văn hóa. Đây là một trong những trường hợp nữ trí thức trẻ đạt học hàm sớm trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn tại Việt Nam.

“Danh hiệu không phải đích đến. Điều quan trọng là những nghiên cứu của mình có giúp người học, người dân tiếp cận tri thức tốt hơn hay không”, chị nói.

Khoa học thông tin và câu chuyện thu hẹp khoảng cách số

Nếu phải tóm lược hướng nghiên cứu của PGS.TS Ngô Thị Huyền trong một cụm từ, đó là "năng lực thông tin cho xã hội số". Chị tập trung nghiên cứu các lĩnh vực: năng lực thông tin, năng lực số, hành vi thông tin và thông tin sức khỏe. Những chủ đề tưởng chừng mang tính học thuật lại có tác động trực tiếp đến đời sống thường nhật.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, việc người dân thiếu kỹ năng tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin khiến tin giả lan truyền nhanh, đặc biệt trong các vấn đề y tế và xã hội. Từ thực tế này, các nghiên cứu của chị hướng đến việc giúp người học biết cách tiếp cận thông tin chính thống và ra quyết định dựa trên tri thức.

Công trình “Examining the practice of information literacy teaching and learning in Vietnamese upper secondary schools” (2016) của PGS. TS Ngô Thị Huyền là một trong những nghiên cứu quốc tế đầu tiên phân tích hệ thống giảng dạy năng lực thông tin tại Việt Nam. Nghiên cứu năm 2020 về sự khác biệt phát triển năng lực thông tin giữa sinh viên nam và nữ tiếp tục mở rộng góc nhìn về bình đẳng tiếp cận tri thức.

Năm 2020, chị chủ biên giáo trình *Phương pháp nghiên cứu trong Khoa học Thông tin – Thư viện*, hiện được sử dụng tại nhiều cơ sở đào tạo trên cả nước.

Theo chị, chuyển đổi số không bắt đầu từ công nghệ mà từ con người.“Một xã hội số bền vững phải được xây dựng từ năng lực hiểu thông tin của từng cá nhân. Khi người dân biết chọn lọc thông tin đúng, xã hội tự khắc trở nên lành mạnh hơn.”

Ở vai trò quản lý, dấu ấn của PGS.TS Ngô Thị Huyền thể hiện rõ trong việc phát triển ngành Quản lý thông tin từ năm 2019. Đây là chương trình đào tạo gắn với nhu cầu mới của thị trường lao động, kết nối giữa dữ liệu, quản trị tri thức và chuyển đổi số.

Không ồn ào, không phô trương, chị chọn con đường dài hơi: xây dựng nền tảng tri thức cho cộng đồng.

Chị thúc đẩy mạnh các chương trình nâng cao năng lực số cho hệ thống thư viện đại học tại TP.HCM, đồng thời khuyến khích sinh viên tham gia nghiên cứu từ sớm. Dưới sự điều hành của chị, nhiều hoạt động học thuật được mở rộng theo hướng liên ngành, kết nối khoa học xã hội với công nghệ và quản trị.

Một giảng viên trẻ trong khoa nhận xét: “Điều đặc biệt ở cô Huyền là luôn trao quyền cho người trẻ. Cô tin rằng môi trường học thuật chỉ phát triển khi mọi người được thử nghiệm và sai.”

Hiện nay, khoa do chị phụ trách đào tạo hàng nghìn sinh viên mỗi năm, tham gia các dự án nghiên cứu, phát triển dữ liệu học liệu số và hoạt động phục vụ cộng đồng.

Tri thức nhân văn trong kỷ nguyên AI

Một điểm nhất quán trong tư duy của PGS.TS Ngô Thị Huyền là sự kết hợp giữa công nghệ và giá trị nhân văn. Chị đặc biệt quan tâm đến khái niệm “information health” – sức khỏe thông tin. Trong thời đại dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, con người không thiếu thông tin mà thiếu khả năng hiểu thông tin đúng.

“AI có thể xử lý dữ liệu nhanh hơn con người. Nhưng giá trị nhân văn, sự thấu hiểu xã hội và trách nhiệm cộng đồng vẫn thuộc về con người”, PGS.TS Ngô Thị Huyền nói.

Các dự án đào tạo mà chị tham gia đều hướng đến mục tiêu giúp sinh viên không chỉ giỏi kỹ năng số mà còn có đạo đức nghề nghiệp và ý thức xã hội.

Ở tuổi 39, PGS.TS Ngô Thị Huyền đại diện cho một thế hệ nữ trí thức mới: làm khoa học nghiêm túc nhưng không tách rời thực tiễn. Chị thường chia sẻ với sinh viên nữ rằng khoa học không phải con đường dễ dàng, nhưng là con đường mở ra tự do trí tuệ.

“Phụ nữ có lợi thế về sự kiên trì và khả năng kết nối con người. Nếu biết tận dụng, chúng ta hoàn toàn có thể dẫn dắt những lĩnh vực mới của xã hội tri thức.”

Những thành tựu của chị không nằm ở các danh hiệu riêng lẻ mà ở tác động lâu dài: hàng nghìn sinh viên được đào tạo, đội ngũ thư viện được nâng cao năng lực số, và nhận thức xã hội về vai trò của khoa học thông tin ngày càng rõ nét.