Hai nhà khoa học nữ được Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính trao Giải thưởng Kovalevskaia năm 2024.

Nghị quyết 57 và khát vọng phát triển quốc gia

Ngày 22 tháng 12 năm 2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đây là một dấu mốc quan trọng, thể hiện rõ quyết tâm đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chính cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước, là chìa khóa giúp chúng ta bước vào giai đoạn phát triển mới.

Nghị quyết 57 xác định rõ: Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là lựa chọn chiến lược để Việt Nam bứt phá, thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, vươn tới nhóm nước phát triển.

Ở trung tâm của quá trình ấy là con người Việt Nam, những người lao động sáng tạo, các nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nhân và đặc biệt là những trí thức nữ đang âm thầm góp sức làm giàu tri thức cho đất nước.

Đây là lần đầu tiên một nghị quyết của Bộ Chính trị đặt chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo song hành cùng phát triển khoa học và công nghệ, tạo nên “bộ tứ” sức mạnh mới cho quốc gia. Trong đó, thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược được xác định là 5 trụ cột trọng tâm, với thể chế đi trước một bước và con người là trung tâm của mọi chuyển đổi.

Từ tầm nhìn ấy, đất nước đang mở ra một giai đoạn phát triển mới, nơi trí tuệ và tinh thần đổi mới được coi trọng hơn bao giờ hết, góp phần định hình tương lai của dân tộc.

Cơ hội cho nữ trí thức

Trong hành trình xây dựng và phát triển đất nước, người phụ nữ Việt Nam luôn hiện diện như một nguồn năng lượng của lòng nhân hậu, của sự bền bỉ và trí tuệ. Dù ở bất cứ thời nào, họ vẫn là biểu tượng của sự kiên cường và sáng tạo, lặng lẽ mà vững vàng.

Nếu như trong những năm tháng chiến tranh, hình ảnh người phụ nữ gắn với phẩm chất “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”, thì trong thời bình, nhất là giữa kỷ nguyên chuyển đổi số hôm nay, họ đang mang một diện mạo mới: những người góp phần kiến tạo tri thức, làm giàu cho tri thức Việt và mở ra những hướng đi mới cho tương lai.

Từ các phòng thí nghiệm của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, những trung tâm nghiên cứu về công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng sạch, cho đến các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, nền tảng số… ở đâu cũng có dấu ấn của những nhà khoa học nữ Việt Nam, những người âm thầm nghiên cứu, cần mẫn tìm tòi và bền bỉ theo đuổi những giải pháp mang lại giá trị cho cộng đồng.

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị khẳng định rõ: “Nhà khoa học là nhân tố then chốt; người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là động lực chính; Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy”.Trong tinh thần ấy, đội ngũ nữ trí thức, nữ khoa học Việt Nam không chỉ dừng lại ở vai trò nghiên cứu, mà còn đang trở thành cầu nối giữa tri thức và đời sống, giữa khoa học và con người.

Nhiều công trình của các nhà khoa học nữ đã và đang góp phần quan trọng trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp thông minh, y sinh học, trí tuệ nhân tạo, quản trị dữ liệu… Những kết quả ấy không chỉ khẳng định năng lực của phụ nữ Việt Nam trong khoa học, mà còn góp phần đưa hình ảnh đất nước vươn lên trên bản đồ tri thức thế giới.

Không ít người trong số họ đã được vinh danh tại các giải thưởng quốc tế, được trao bằng sáng chế, hoặc ghi nhận trong các chương trình đổi mới sáng tạo quốc gia. Nhưng trên hết, họ vẫn là những người làm việc trong thầm lặng, dành trọn đam mê và trách nhiệm cho từng công trình, từng nghiên cứu như những đốm sáng nhỏ góp phần làm nên ánh sáng chung của tri thức Việt Nam.

Trách nhiệm của nữ trí thức Việt Nam trong thời đại mới

“Tỏa sáng” – hai từ tưởng chừng giản dị, nhưng với nhiều người phụ nữ, đó không chỉ là niềm vui được ghi nhận mà còn là hành trình của nỗ lực, trách nhiệm và sự dấn thân. Với các nữ trí thức, “tỏa sáng” không phải để được ngợi ca, mà để đóng góp, để lan tỏa tri thức, và để cùng chung tay vì sự phát triển của đất nước.

Trong kỷ nguyên số hôm nay, ánh sáng ấy không chỉ đến từ những công trình nghiên cứu hay thành tựu khoa học, mà còn từ tư duy đổi mới, sự dám nghĩ, dám thử, dám chịu trách nhiệm. Tinh thần ấy được Nghị quyết 57 nhấn mạnh: “Phát huy tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Với người phụ nữ, hành trình ấy đôi khi dài hơn, bởi họ vừa gánh trách nhiệm trong công việc, vừa vun đắp cho gia đình, giữ gìn những giá trị yêu thương và bình yên trong cuộc sống. Nhưng cũng chính từ sự dung hòa đó, giữa lý trí và cảm xúc, giữa công việc và mái ấm mà bản lĩnh của người phụ nữ Việt Nam được thể hiện một cách tự nhiên và sâu sắc nhất.

Trong thời đại của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và kinh tế số, các nhà khoa học nữ không chỉ là người tạo ra tri thức, mà còn là người gìn giữ giá trị con người trong thế giới công nghệ. Họ làm cho khoa học trở nên gần gũi, có hơi ấm của lòng nhân hậu, và hướng đến mục tiêu cao nhất: khoa học vì con người, công nghệ vì cuộc sống tốt đẹp hơn.

Cùng với Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 193/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc biệt để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra một không gian mới cho những ý tưởng và nghiên cứu.

Những cơ chế như thể chế mở, đầu tư mạo hiểm, thí điểm công nghệ mới hay chính sách đặc biệt về nhân tài… đều tạo điều kiện để các nhà khoa học, đặc biệt là phụ nữ trẻ, có cơ hội khẳng định khả năng, phát huy năng lực và đóng góp cho đất nước.

Trước đây, nhiều nữ khoa học gặp phải những rào cản vô hình từ cơ chế, định kiến giới, đến điều kiện nghiên cứu nhưng nay, cơ hội đang rộng mở hơn. Đảng và Nhà nước đã xác định rõ: nguồn nhân lực chất lượng cao là trọng tâm, nhân tài là tài nguyên quý giá, và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển quốc gia.

Đây cũng là lúc các tổ chức, hội nghề nghiệp, Hội Nữ trí thức Việt Nam và chính các nhà khoa học nữ có thể mạnh dạn hơn kết nối trong nước và quốc tế, xây dựng mạng lưới tri thức mở, thúc đẩy các dự án nghiên cứu liên ngành, hướng đến những kết quả vừa khoa học, vừa nhân văn, vừa bền vững.

Mỗi mùa xuân đều mang theo thông điệp của những khởi đầu mới. Xuân Bính Ngọ 2026, trong không khí hân hoan của đất nước đang tràn đầy năng lượng đổi mới, ánh sáng tri thức, đặc biệt là ánh sáng của những người phụ nữ trí tuệ Việt Nam đang âm thầm lan tỏa.

Những công trình nghiên cứu, sáng kiến công nghệ, dự án khởi nghiệp dù lớn hay nhỏ đều góp phần tạo nên sức mạnh mềm của đất nước trong thời đại toàn cầu hóa. Khi từng người phụ nữ Việt Nam được tôn trọng, trao cơ hội và khuyến khích phát triển năng lực số, sáng tạo, chính là nền tảng vững chắc để Việt Nam tiến tới mục tiêu năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao.

Từ những ngọn đèn nhỏ trong phòng thí nghiệm đến ánh sáng rực rỡ của các đô thị thông minh, từ khát vọng của những nữ sinh yêu khoa học đến những nhà khoa học đầu ngành miệt mài nghiên cứu, tất cả đang hòa vào nhau, tạo nên quầng sáng của tri thức Việt Nam. Trong quầng sáng ấy, phụ nữ Việt Nam, những bông hoa của tri thức và lòng nhân hậu chính là sắc màu đặc biệt nhất.