Trong nhiều gia đình, việc nuôi dạy con vẫn vô tình bị mặc định là trách nhiệm của người mẹ, còn người cha chỉ cần làm tốt vai trò kiếm tiền. Thế nhưng, ngày càng nhiều nghiên cứu về tâm lý và giáo dục cho thấy, sự hiện diện của người cha không chỉ là có mặt trong gia đình, mà còn nằm ở cách họ đồng hành cùng con trong quá trình trưởng thành.

Một người cha không nhất thiết phải dành toàn bộ thời gian cho con, nhưng nếu liên tục bỏ qua những vấn đề cốt lõi trong cuộc sống của trẻ, khoảng trống ấy có thể để lại ảnh hưởng lâu dài. Dưới đây là ba điều mà nhiều chuyên gia cho rằng người cha không nên xem nhẹ.

1. Không quan tâm đến cảm xúc của con

Không ít người cha khi thấy con khóc, tức giận hay buồn bã thường phản ứng bằng những câu như: "Có thế cũng khóc?", "Đừng yếu đuối như vậy", "Khóc không giải quyết được gì"...

Những lời này xuất phát từ mong muốn con mạnh mẽ hơn, nhưng lại vô tình gửi đến trẻ một thông điệp khác, rằng cảm xúc của con không quan trọng.

Thực tế, trẻ nhỏ chưa đủ khả năng gọi tên và điều tiết cảm xúc. Khi buồn, tức giận hay thất vọng, điều các em cần trước tiên là được lắng nghe và thấu hiểu. Nếu người cha chỉ tập trung vào việc phân định đúng sai mà bỏ qua cảm xúc, trẻ có thể dần hình thành suy nghĩ rằng mình không nên bộc lộ cảm xúc thật. Theo thời gian, những đứa trẻ ấy dễ trở nên khép kín, thiếu cảm giác an toàn, ngại chia sẻ khó khăn với người khác và có xu hướng tự phủ nhận bản thân mỗi khi gặp thất bại.

Nhiều nghiên cứu cho thấy sự đồng hành của người cha có ảnh hưởng đáng kể đến cảm xúc, sự tự tin và kỹ năng xã hội của trẻ (Ảnh minh họa)

Ngược lại, một người cha biết lắng nghe không phải là người luôn giải quyết được mọi vấn đề, mà là người sẵn sàng hỏi con: "Điều gì khiến con buồn?" hay "Con muốn bố giúp gì không?"... Chính sự hiện diện ấy giúp trẻ học cách nhận diện, gọi tên và quản lý cảm xúc của mình.

2. Không quan tâm đến các mối quan hệ của con

Nhiều phụ huynh cho rằng chỉ cần con học tốt là đủ, còn việc kết bạn hay giao tiếp là chuyện tự nhiên sẽ biết khi lớn lên. Tuy nhiên, trường học không chỉ là nơi học kiến thức mà còn là môi trường để trẻ học cách hợp tác, giải quyết xung đột, xây dựng các mối quan hệ và hình thành kỹ năng xã hội.

Nếu người cha chưa bao giờ hỏi con hôm nay chơi với ai, có gặp khó khăn với bạn bè hay không, có đang bị bắt nạt hoặc cô lập không, trẻ rất dễ phải tự xoay xở với những vấn đề vượt quá khả năng của mình.

Sự thiếu định hướng cũng có thể khiến trẻ rơi vào hai thái cực. Một số em trở nên quá nhút nhát, luôn nhường nhịn và sợ từ chối người khác. Ngược lại, có em lại cố gắng hòa nhập bằng mọi giá, dễ bị lôi kéo vào những hành vi tiêu cực chỉ vì muốn được chấp nhận.

Vai trò của người cha không phải là lựa chọn bạn thay con, mà là giúp con biết phân biệt điều đúng sai, hiểu thế nào là một tình bạn lành mạnh và biết bảo vệ bản thân trước những tình huống không an toàn. Khi trẻ biết phía sau mình luôn có người sẵn sàng lắng nghe và hỗ trợ, các em thường tự tin hơn trong việc xây dựng các mối quan hệ.

3. Chỉ quan tâm đến điểm số mà bỏ quên giá trị sống

Có những người cha chỉ hỏi con được bao nhiêu điểm sau mỗi bài kiểm tra, nhưng hiếm khi hỏi con hôm nay đã giúp đỡ ai, học được điều gì hay gặp khó khăn gì trong cuộc sống. Điểm số chắc chắn quan trọng, nhưng đó không phải yếu tố duy nhất quyết định tương lai của một đứa trẻ.

Một học sinh có thành tích tốt nhưng thiếu lòng biết ơn, thiếu trách nhiệm hoặc không biết tôn trọng người khác sẽ gặp nhiều trở ngại khi bước vào cuộc sống trưởng thành. Ngược lại, một đứa trẻ có học lực bình thường nhưng trung thực, biết chịu trách nhiệm, biết hợp tác và cư xử đúng mực vẫn có rất nhiều cơ hội phát triển.

Điểm số rất quan trọng, nhưng khả năng quản lý cảm xúc, xây dựng các mối quan hệ và hình thành giá trị sống mới là nền tảng giúp trẻ phát triển bền vững trong tương lai (Ảnh minh họa)

Nếu trẻ chỉ được ghi nhận khi đạt thành tích cao, các em rất dễ hình thành niềm tin rằng giá trị của bản thân phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả học tập. Điều đó khiến trẻ sợ thất bại, ngại thử thách và dễ rơi vào trạng thái tự ti khi không đạt kỳ vọng.

Một người cha có ảnh hưởng tích cực thường dành thời gian nói với con về trách nhiệm, lòng tử tế, sự kiên trì và cách đối diện với thất bại. Những bài học ấy có thể không xuất hiện trên bảng điểm, nhưng lại theo trẻ trong suốt cuộc đời.

Điều trẻ cần không phải là một người cha hoàn hảo

Không phải người cha nào cũng có điều kiện ở bên con mỗi ngày. Điều quan trọng hơn là khi có mặt, họ thực sự quan tâm đến những gì đang diễn ra trong thế giới của con. Một câu hỏi về cảm xúc, một cuộc trò chuyện về bạn bè hay một lời động viên sau thất bại đôi khi có giá trị hơn nhiều món quà đắt tiền.

Sự đồng hành của cả cha và mẹ đều góp phần tạo nên nền tảng để trẻ phát triển khỏe mạnh về nhận thức, cảm xúc và nhân cách. Không ai có thể thay thế hoàn toàn vai trò của người còn lại, nhưng mỗi người đều có thể tạo ra những ảnh hưởng tích cực nếu sẵn sàng lắng nghe, thấu hiểu và cùng con trưởng thành.