Phan Minh Bảo Trân từng tham gia nhiều hoạt động thực hành cộng đồng trong thời gian học ngành Công tác xã hội tại Trường Đại học Tôn Đức Thắng. Ảnh: Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, TDTU.

Năm 2023–2024, một nhóm sinh viên ngành Công tác xã hội của Trường Đại học Tôn Đức Thắng chọn một vấn đề khá cụ thể cho đề tài nghiên cứu của mình. Thay vì chỉ khảo sát nhu cầu vay vốn của phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, nhóm thử đưa phương pháp công tác xã hội nhóm vào quá trình giúp họ tiếp cận nguồn vốn sinh kế.

Phan Minh Bảo Trân, khi đó là sinh viên ngành Công tác xã hội, là một trong ba thành viên thực hiện đề tài. Hơn hai năm sau, công việc bắt đầu ở phạm vi một đề tài sinh viên đã được phát triển thành nghiên cứu đăng trên Social Work with Groups vào tháng 6/2026, với Bảo Trân là một trong sáu đồng tác giả.

Tháng 9 vừa qua, cô trở lại Trường Đại học Tôn Đức Thắng với tư cách cựu sinh viên, tham gia tọa đàm về con đường từ nghiên cứu khoa học sinh viên đến công bố khoa học. Khoảng thời gian giữa hai dấu mốc cho thấy một hướng phát triển đáng chú ý của nghiên cứu sinh viên khi câu hỏi được đặt ra từ thực tế nghề nghiệp, tiếp tục được hoàn thiện thay vì dừng lại sau buổi nghiệm thu.

Không chỉ đưa cho người vay một bộ hồ sơ

Đề tài ban đầu của nhóm tập trung vào việc ứng dụng công tác xã hội nhóm để hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn tại một địa bàn ở TP.HCM. Nhóm gồm Huỳnh Thanh Triết, Phan Minh Bảo Trân và Nguyễn Bùi Hiếu Hạnh, dưới sự hướng dẫn của các giảng viên ngành Công tác xã hội. Công trình đạt giải Nhất nghiên cứu khoa học sinh viên cấp trường năm học 2023–2024.

Điểm đáng quan tâm không nằm ở giải thưởng. Câu hỏi thực tế của nhóm là một người phụ nữ có nhu cầu vay vốn nhưng còn hạn chế về thông tin, thủ tục hoặc khả năng tự xử lý hồ sơ thì cần được hỗ trợ theo cách nào.

Trong quá trình thực hành nghề nghiệp, Bảo Trân từng tham gia các hoạt động tại Hội Liên hiệp Phụ nữ địa phương và trực tiếp hỗ trợ hai trường hợp phụ nữ chuẩn bị hồ sơ vay vốn sinh kế. Trải nghiệm ấy giúp vấn đề tiếp cận tín dụng không còn là một khái niệm chung chung. Người có nhu cầu vốn còn phải hiểu chính sách, biết mình đáp ứng điều kiện nào, chuẩn bị giấy tờ và có đủ tự tin để làm việc với hệ thống cung cấp tín dụng.

Từ đó, phương pháp nhóm được sử dụng để những người tham gia không chỉ nhận thông tin từ nhân viên công tác xã hội mà còn trao đổi kinh nghiệm, cùng giải quyết khó khăn và hỗ trợ nhau trong quá trình tiếp cận vốn. Vai trò của người làm công tác xã hội vì thế không phải làm thay toàn bộ thủ tục, mà tạo điều kiện để thành viên của nhóm tăng khả năng tự xử lý vấn đề.

Một hoạt động thực hành tại Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Người Khiếm Thính trong quá trình học tập, thực hành nghề của sinh viên ngành Công tác xã hội. Ảnh: Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, TDTU.

Cách tiếp cận này cũng đặt nghiên cứu vào đúng đặc trưng của công tác xã hội, nơi kiến thức chuyên môn phải được kiểm nghiệm qua tương tác với con người và những điều kiện cụ thể của cộng đồng.

Từ đề tài sinh viên đến bài báo năm 2026

Khi được phát triển thành bài báo khoa học, công trình có sáu tác giả gồm Phạm Thị Hà Thương, Nguyễn Thị Phương Linh, Phạm Ngọc Thạch, Nguyễn Bùi Hiếu Hạnh, Phan Minh Bảo Trân và Huỳnh Thanh Triết. Bài báo được công bố trực tuyến ngày 10/6/2026 trên Social Work with Groups.

Nghiên cứu xem xét việc vận dụng mô hình Mutual Aid, có thể hiểu là tương trợ giữa các thành viên, trong công tác xã hội nhóm nhằm hỗ trợ phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận tín dụng chính thức. Mô hình này được kết hợp với những cách tiếp cận khác của công tác xã hội để xử lý nhiều lớp trở ngại mà phụ nữ thuộc các hộ cận nghèo có thể gặp trong quá trình tiếp cận vốn.

Thay vì nhìn người tham gia đơn thuần như đối tượng nhận hỗ trợ, chương trình nhóm tạo không gian để họ chia sẻ kinh nghiệm, học từ nhau và cùng tìm cách giải quyết vấn đề. Phản hồi được ghi nhận trong nghiên cứu cho thấy người tham gia tăng khả năng hỗ trợ lẫn nhau và hiểu cách xử lý những yêu cầu của hệ thống tín dụng.

Cần giữ đúng phạm vi của kết quả này. Đây là một nghiên cứu tình huống ở cấp phường, sử dụng một chương trình can thiệp nhóm trong thời gian ngắn. Vì vậy, kết quả không có nghĩa phương pháp đã được chứng minh có hiệu quả tương tự với mọi nhóm phụ nữ hoặc có thể lập tức nhân rộng trên toàn thành phố. Giá trị của nghiên cứu nằm ở việc thử nghiệm một cách tổ chức hỗ trợ cụ thể trong bối cảnh Việt Nam và cung cấp thêm dữ liệu cho thực hành công tác xã hội.

Với Bảo Trân, quá trình ấy còn cho thấy một đề tài sinh viên có thể được tiếp tục phát triển sau khi hoàn thành yêu cầu ở trường. Từ một nhóm ba sinh viên triển khai đề tài, công trình sau đó có thêm sự tham gia của các giảng viên và được hoàn thiện để bước vào quy trình công bố học thuật.

Phan Minh Bảo Trân cùng các khách mời tại tọa đàm “Từ Nghiên cứu khoa học sinh viên đến Công bố khoa học”, trong Hội nghị Nghiên cứu khoa học sinh viên Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Tôn Đức Thắng, ngày 19/9/2026. Ảnh: Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, TDTU.

Học cách nghiên cứu từ chính công việc với cộng đồng

Trước khi công trình được công bố quốc tế, Bảo Trân đã trải qua nhiều môi trường thực hành khác nhau. Cô từng tổ chức hoạt động nhóm cho trẻ khiếm thính, tham gia khảo sát trong một dự án liên quan đến phụ nữ, hỗ trợ trường hợp cần hoàn thiện giấy tờ hộ tịch và tham gia kết nối phụ nữ khó khăn với nguồn vốn sinh kế.

Những việc này khác nhau về đối tượng nhưng có một điểm chung là người làm công tác xã hội phải hiểu vấn đề từ hoàn cảnh thực tế của từng nhóm. Một thủ tục hành chính, một khoản vay hay một buổi sinh hoạt nhóm chỉ là phần nhìn thấy; phía sau còn có khả năng tiếp nhận thông tin, mạng lưới hỗ trợ, điều kiện kinh tế và mức độ chủ động của từng người.

Bảo Trân cũng từng tham gia chương trình trao đổi học thuật trực tuyến giữa Trường Đại học Tôn Đức Thắng và Georgia State University của Mỹ, thực hiện báo cáo so sánh nhận thức về biến đổi khí hậu giữa người dân TP.HCM và Atlanta. Những trải nghiệm này mở rộng phạm vi nghiên cứu của cô ra ngoài bài toán sinh kế, nhưng vẫn gắn với cách tiếp cận từ dữ liệu xã hội và cộng đồng.

Ngày 19/9/2026, tại Hội nghị Nghiên cứu khoa học sinh viên của Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Tôn Đức Thắng, Phan Minh Bảo Trân trở lại trong tọa đàm “Từ Nghiên cứu khoa học sinh viên đến Công bố khoa học”. Cùng các cựu sinh viên khác, cô chia sẻ về quá trình hình thành ý tưởng, triển khai nghiên cứu và đưa kết quả đến công bố.

Phan Minh Bảo Trân trong thời gian học ngành Công tác xã hội tại Trường Đại học Tôn Đức Thắng. Ảnh: Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Tôn Đức Thắng.

Đây cũng là cập nhật khiến câu chuyện về Bảo Trân phù hợp để trở lại ở thời điểm hiện tại. Công trình không còn dừng ở giải thưởng nghiên cứu khoa học sinh viên từ năm 2024. Trong năm 2026, kết quả đã xuất hiện dưới dạng một bài báo khoa học, còn chính người từng tham gia đề tài trở lại môi trường đại học để trao đổi với sinh viên về quá trình đưa một câu hỏi thực tế đi xa hơn sau buổi nghiệm thu.