Từ phiên chợ thử nghiệm đến hệ sinh thái tiêu dùng bền vững

Sau một thập kỷ hình thành và phát triển, Phiên chợ Xanh - Tử tế không chỉ đơn thuần là một không gian mua bán nông sản sạch, mà đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của cộng đồng tiêu dùng có trách nhiệm tại TP.HCM. Đằng sau hành trình ấy là sự bền bỉ của Ban tổ chức, mà đại diện là bà Vũ Kim Anh - Phó Giám đốc Trung tâm BSA, Trưởng Ban tổ chức phiên chợ, người đã đồng hành từ những ngày đầu và góp phần định hình mô hình độc đáo này.

Từ một phiên chợ nhỏ mang tính thử nghiệm, tổ chức trên chính hành lang và hội trường của Trung tâm BSA, nơi những chiếc bàn làm việc được tận dụng để bày bán sản phẩm, đến nay, Phiên chợ Xanh - Tử tế đã phát triển thành một hệ sinh thái kết nối hàng trăm nhà sản xuất theo hướng bền vững. Hành trình ấy không chỉ phản ánh sự lớn mạnh về quy mô, mà còn cho thấy sự thay đổi trong nhận thức tiêu dùng của xã hội, từ lựa chọn theo giá cả sang lựa chọn dựa trên giá trị.

Bà Vũ Kim Anh - Phó Giám đốc Trung tâm BSA (bìa phải), Trưởng Ban tổ chức phiên chợ.

Nhìn lại những ngày đầu, bà Vũ Kim Anh cho biết, Phiên chợ Xanh - Tử tế khởi nguồn từ một ý tưởng rất giản dị: tạo ra một không gian nơi người sản xuất có thể trực tiếp gặp gỡ người tiêu dùng, chia sẻ câu chuyện sản phẩm và xây dựng niềm tin. Khi đó, khái niệm “tiêu dùng xanh”, “truy xuất nguồn gốc” hay “sản phẩm tử tế” vẫn còn khá mới mẻ, thậm chí xa lạ với nhiều người.

Phiên chợ ban đầu chỉ có hơn 20 gian hàng, chủ yếu là các đơn vị nhỏ, hợp tác xã, nông dân và những người khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp. Không có những gian hàng chuyên nghiệp, không có hệ thống trưng bày bài bản, nhưng đổi lại, mỗi sản phẩm đều có “câu chuyện thật” phía sau, mỗi người bán đều là người trực tiếp sản xuất, sẵn sàng chia sẻ mọi thông tin với khách hàng.

Chính sự minh bạch ấy đã tạo nên niềm tin, yếu tố cốt lõi giúp phiên chợ tồn tại và phát triển. Người tiêu dùng không chỉ đến để mua hàng, mà còn để hiểu sản phẩm, hiểu cách thức sản xuất, từ đó hình thành mối quan hệ gắn kết với người làm ra sản phẩm.

Những sản phẩm tại phiên chợ được kiểm soát kỹ nguồn gốc xuất xứ. Ảnh: Cẩm Viên.

Trải qua 10 năm, Phiên chợ Xanh - Tử tế đã mở rộng quy mô đáng kể. Từ hoạt động vài lần mỗi tháng, đến nay phiên chợ diễn ra đều đặn vào mỗi cuối tuần, quy tụ hơn 40 doanh nghiệp đến từ hơn 20 tỉnh, thành trên cả nước. Mỗi phiên thu hút hàng ngàn lượt khách tham quan và mua sắm.

Tuy nhiên, theo bà Vũ Kim Anh, điều quan trọng nhất không nằm ở con số, mà là việc phiên chợ đã góp phần định hình một hệ sinh thái tiêu dùng bền vững, nơi người mua và người bán không chỉ là hai đầu của một giao dịch, mà là những mắt xích trong một chuỗi giá trị dựa trên niềm tin và trách nhiệm.

Kiên định với “tử tế” nền tảng của sự phát triển dài hạn

Trong suốt hành trình 10 năm, dù thị trường có nhiều biến động, hành vi tiêu dùng thay đổi nhanh chóng, nhưng Ban tổ chức vẫn kiên định với ba giá trị cốt lõi: minh bạch, trách nhiệm và sự tử tế.

Minh bạch thể hiện ở việc sản phẩm phải có nguồn gốc rõ ràng, quy trình sản xuất được kiểm soát từ đất đai, nguồn nước đến phân bón và chế biến. Trách nhiệm là cam kết với sức khỏe người tiêu dùng và môi trường. Và “tử tế” là triết lý xuyên suốt, không chạy theo lợi nhuận ngắn hạn mà bỏ qua chất lượng hay đạo đức kinh doanh.

Theo bà Kim Anh, trong bối cảnh thị trường còn tồn tại nhiều bất cập, niềm tin của người tiêu dùng dễ bị lung lay, thì chính những giá trị này lại càng trở nên quan trọng. “Chỉ có sự tử tế bền bỉ mới giúp mô hình tồn tại lâu dài”, bà nhấn mạnh.

Tham gia hội chợ khách hàng còn được thưởng thức các món săn đặc sản.

Một trong những điểm khác biệt của Phiên chợ Xanh - Tử tế là quy trình kiểm soát đầu vào chặt chẽ. Ban tổ chức không chỉ xét duyệt hồ sơ mà còn trực tiếp đến tận nơi sản xuất để khảo sát, đánh giá và kiểm chứng. Quy trình này bao gồm nhiều bước: tiếp nhận đăng ký, đánh giá hồ sơ, khảo sát thực tế, thử nghiệm sản phẩm và theo dõi trong một thời gian trước khi chính thức cho tham gia.

Ngay cả khi đã có mặt tại phiên chợ, các đơn vị vẫn được giám sát định kỳ. Những trường hợp không đáp ứng tiêu chuẩn sẽ bị yêu cầu cải thiện, thậm chí tạm dừng tham gia nếu không khắc phục được các thiếu sót.

Tuy nhiên, hành trình này không hề dễ dàng. Thách thức lớn nhất, theo bà Kim Anh, là sự không đồng đều về nhận thức và năng lực của các nhà sản xuất. Nhiều đơn vị có tâm nhưng thiếu kiến thức hoặc nguồn lực để hoàn thiện quy trình. Ngược lại, cũng có những trường hợp chưa tuân thủ đầy đủ các quy định chuyên ngành.

Để giải quyết vấn đề này, Trung tâm BSA đã tổ chức nhiều chương trình tập huấn, hỗ trợ các hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và startup nông nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, chuẩn hóa nhà xưởng, cải tiến bao bì và chuyển đổi sang quy trình “xanh hóa”. Đồng thời, các chuyên gia cũng được mời đến phiên chợ để hướng dẫn trực tiếp về kỹ năng bán hàng, trưng bày sản phẩm và giao tiếp với khách hàng.

Các loại rau quả sạch được bày bán bán tại phiên chợ.

Không chỉ dừng lại ở kiểm soát chất lượng, Ban tổ chức còn tìm cách rút ngắn khoảng cách giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất. Một trong những sáng kiến đáng chú ý là tổ chức các chuyến tham quan thực tế tại nơi sản xuất, như chuyến đi đến Đồng Tháp hay kế hoạch tại Vĩnh Long.

Ý tưởng này xuất phát từ mong muốn giúp người tiêu dùng “tận mắt thấy” quy trình sản xuất thay vì chỉ “nghe nói”. Qua đó, niềm tin không chỉ được xây dựng bằng lời nói, mà bằng trải nghiệm thực tế.

Thực tế cho thấy, sau những chuyến đi như vậy, nhận thức của người tiêu dùng đã thay đổi rõ rệt. Họ không còn chỉ quan tâm đến giá cả, mà bắt đầu đặt câu hỏi về nguyên liệu, quy trình sản xuất, cách sử dụng tài nguyên và tác động đến môi trường. Nhiều người thậm chí trở thành “đại sứ tự nhiên” cho các sản phẩm tử tế, lan tỏa thông tin đến cộng đồng một cách tự nhiên và hiệu quả.

Sau 10 năm, Phiên chợ Xanh - Tử tế không chỉ là nơi bán hàng, mà còn là một “bệ đỡ” cho các mô hình kinh doanh bền vững. Theo bà Vũ Kim Anh, trong giai đoạn tới, Ban tổ chức sẽ tập trung vào ba định hướng chính.

Thứ nhất là nâng cao chất lượng, tiếp tục siết chặt quy trình đánh giá và đồng hành sâu hơn với các nhà sản xuất để nâng chuẩn sản phẩm.

Thứ hai là mở rộng kết nối, không chỉ trong phạm vi phiên chợ mà còn thông qua các hoạt động trải nghiệm, đào tạo và liên kết thị trường.

Thứ ba là hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và startup nông nghiệp, những đơn vị có tiềm năng nhưng còn thiếu nguồn lực, để họ có thể phát triển bền vững.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, sự phát triển của Phiên chợ Xanh - Tử tế cho thấy một xu hướng rõ ràng: người tiêu dùng đang ngày càng quan tâm đến giá trị phía sau sản phẩm, không chỉ là giá tiền. Đây cũng là tín hiệu tích cực cho các nhà sản xuất, khi ngày càng nhiều đơn vị sẵn sàng thay đổi để theo đuổi con đường bền vững.

“Chúng tôi tin rằng, nếu người tiêu dùng tiếp tục lựa chọn có trách nhiệm và các nhà sản xuất tiếp tục làm nghề bằng sự tử tế, thì mô hình này sẽ còn lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa”, bà Kim Anh chia sẻ.

Hành trình 10 năm của Phiên chợ Xanh - Tử tế vì thế không chỉ là câu chuyện của một mô hình kinh doanh, mà là câu chuyện về niềm tin, về sự kiên định và về cách một cộng đồng cùng nhau kiến tạo những giá trị tốt đẹp hơn cho xã hội.