Có những buổi sáng, điều đầu tiên một phụ nữ nghĩ đến khi đứng trước gương không phải là hôm nay cơ thể cảm thấy thế nào, mà là con số trên chiếc cân. Tăng một kg có thể khiến tâm trạng thay đổi. Một vòng eo lớn hơn có thể kéo theo cảm giác lo lắng. Ngược lại, giảm được vài kg đôi khi mang đến cảm giác rằng mình đang khỏe hơn, dù những thay đổi khác của cơ thể chưa chắc đi cùng chiều. Cân nặng dĩ nhiên là một thông tin đáng quan tâm. Nhưng nó không phải toàn bộ bức tranh về sức khỏe.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) xem chỉ số khối cơ thể, hay BMI, là một công cụ sàng lọc chứ không phải phương pháp chẩn đoán bệnh. Khi đánh giá sức khỏe của một người, BMI cần được xem cùng tiền sử bệnh, thói quen sức khỏe, kết quả khám và các xét nghiệm phù hợp. Điều đó có nghĩa, một chiếc cân có thể cho biết cơ thể đang nặng bao nhiêu, nhưng không thể tự nó trả lời câu hỏi quan trọng hơn: cơ thể đang hoạt động và cảm thấy thế nào?

Cơ thể còn nhiều “tín hiệu” ngoài con số trên cân

Một ngày làm việc bình thường có thể cho chúng ta khá nhiều thông tin về sức khỏe nếu biết để ý. Buổi sáng thức dậy có cảm thấy tỉnh táo hay thường xuyên mệt mỏi? Đi bộ lên vài tầng cầu thang có khiến cơ thể hụt hơi bất thường? Một đêm ngủ đủ giờ có thực sự giúp phục hồi? Khi làm việc, khả năng tập trung có thay đổi rõ rệt? Những câu hỏi này không thay thế việc khám sức khỏe, nhưng giúp mỗi người nhận ra những thay đổi đáng chú ý của cơ thể. Giấc ngủ cũng là một phần quan trọng của sức khỏe chứ không chỉ là khoảng thời gian “không làm gì”. Tương tự, vận động không chỉ nhằm đốt cháy calo. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết hoạt động thể chất thường xuyên có lợi cho sức khỏe tim mạch, chuyển hóa, xương, sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống; hoạt động thể chất cũng góp phần duy trì cân nặng khỏe mạnh. Vì thế, một buổi đi bộ có thể đáng giá ngay cả khi chiếc cân không thay đổi.

ận động thường xuyên mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, không chỉ phục vụ mục tiêu kiểm soát cân nặng. Ảnh minh họa

 Một bữa ăn cân đối cũng vậy. WHO khuyến nghị chế độ ăn lành mạnh dựa trên bốn nguyên tắc gồm đầy đủ, cân bằng, điều độ và đa dạng. Thành phần cụ thể của chế độ ăn còn phụ thuộc vào tuổi, giới tính, lối sống, mức độ hoạt động thể chất và bối cảnh văn hóa của mỗi người. Nhìn sức khỏe theo cách này giúp phụ nữ bớt đặt toàn bộ nỗ lực chăm sóc bản thân lên mục tiêu giảm một vài kg. Nếu một người bắt đầu ăn uống cân bằng hơn, ngủ tốt hơn, vận động đều đặn và cảm thấy cơ thể khỏe khoắn hơn, đó đã là những thay đổi có giá trị, ngay cả khi cân nặng chưa thay đổi nhiều.

Chăm sóc cơ thể không có nghĩa là bỏ qua cân nặng

Nói “đừng chỉ nhìn vào cân nặng” không có nghĩa là cân nặng không quan trọng. Thừa cân và béo phì có liên quan đến nguy cơ của nhiều bệnh mạn tính, trong đó có bệnh tim mạch, đái tháo đường và một số bệnh khác. WHO cũng khuyến nghị kết hợp chế độ ăn lành mạnh, hoạt động thể chất và những thói quen sống phù hợp để phòng ngừa, kiểm soát các nguy cơ liên quan. Vấn đề nằm ở chỗ một con số không nên trở thành thước đo duy nhất để đánh giá cơ thể. Ngay cả BMI cũng có giới hạn. CDC lưu ý chỉ số này không phân biệt được khối lượng mỡ, cơ và xương, đồng thời không cho biết mỡ phân bố ở đâu trong cơ thể. Vì vậy, khi đánh giá một người, BMI cần được xem cùng những thông tin sức khỏe khác.

Chăm sóc sức khỏe không chỉ là theo dõi cân nặng mà còn chú ý đến dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ và những thay đổi của cơ thể. Ảnh minh họa

  Với phụ nữ, việc chú ý đến những thay đổi mới xuất hiện cũng quan trọng. Một tình trạng mệt mỏi kéo dài, khó ngủ, thay đổi rõ rệt về khả năng vận động, thay đổi chu kỳ kinh nguyệt hoặc những triệu chứng bất thường không nên được giải thích đơn giản bằng câu “tăng cân” hay “do tuổi tác”. Những dấu hiệu kéo dài, bất thường hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt nên được trao đổi với nhân viên y tế thay vì tự điều chỉnh chế độ ăn, tập luyện hoặc dùng sản phẩm giảm cân.

Chăm sóc sức khỏe vì thế có thể bắt đầu bằng một cách quan sát khác: thay vì mỗi ngày chỉ hỏi “Hôm nay mình bao nhiêu kg?”, hãy thử hỏi thêm “Hôm nay cơ thể mình thế nào?”. Có thể đó là một giấc ngủ ngon hơn, một buổi sáng tỉnh táo hơn, khả năng đi bộ lâu hơn, một bữa ăn khiến cơ thể dễ chịu hơn hoặc đơn giản là nhận ra mình đang mệt và cần nghỉ. Cân nặng vẫn có vị trí trong việc theo dõi sức khỏe, nhưng nó nên nằm trong một bức tranh lớn hơn. Khi phụ nữ bắt đầu quan tâm đến cơ thể không chỉ qua vóc dáng, việc chăm sóc bản thân cũng có thể chuyển từ mục tiêu “phải nhẹ đi” sang một câu hỏi thực tế hơn: làm thế nào để cơ thể khỏe và hoạt động tốt trong cuộc sống mình đang có?