Hướng đến Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới 10/10, điều chúng ta cần nhắc nhau là biết lắng nghe những tổn thương chưa thể nhìn thấy và quan tâm trước khi một người kiệt sức.

Có một câu hỏi tôi vẫn day dứt: Nếu hai người thân cùng nhận chẩn đoán bệnh, một người ung thư, một người trầm cảm, liệu cả hai có được lắng nghe và chăm sóc với sự nghiêm túc như nhau?

Tôi đặt câu hỏi ấy với mong muốn khi một người nói “tôi không ổn”, họ sẽ được tin tưởng, ngay cả khi tổn thương chưa thể nhìn thấy.

Chúng ta cần lắng nghe những tổn thương chưa thể nhìn thấy và quan tâm trước khi một người kiệt sức.

Trong những cuộc tiếp xúc, tôi xót xa trước câu chuyện người trẻ đang chịu đựng trầm cảm vẫn phải gắng đi làm, chắt chiu tiền lo cho gia đình. Nhìn từ bên ngoài, họ vẫn hoàn thành trách nhiệm. Nhưng khả năng tiếp tục làm việc không đồng nghĩa bên trong họ đang bình an.

Nếu chỉ nhìn vào việc một người còn đi làm, còn chăm con hay còn gửi tiền về nhà, chúng ta có thể bỏ qua khó khăn họ đang chịu đựng. Sự quan tâm cần đến sớm hơn, khi họ vẫn đang cố gắng duy trì cuộc sống.

Sức khỏe tâm thần giữa những bất định

Chiến sự, thiên tai, áp lực sinh kế và thay đổi trong công việc hiện diện trong đời sống lẫn dòng tin hằng ngày. Mức độ tác động khác nhau ở mỗi người, nhưng câu hỏi “ngày mai sẽ thế nào?” có thể trở thành mối bận tâm dai dẳng.

Trong các báo cáo công bố tháng 9/2025, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết hơn một tỉ người trên thế giới sống với một tình trạng sức khỏe tâm thần, trong khi phần lớn chưa được chăm sóc đầy đủ. Khoảng trống dịch vụ và nguồn lực cho thấy việc tìm kiếm hỗ trợ vẫn còn nhiều trở ngại.

Những con số ấy khiến tôi nghĩ: bên cạnh mở rộng dịch vụ và đào tạo nhân lực, chúng ta cần giúp người dân nhận ra khó khăn, biết tìm đến đâu và bớt e ngại khi cần giúp đỡ. Một lời hỏi han có thể mở đầu cuộc trò chuyện, nhưng người cần điều trị cũng phải có cơ hội tiếp cận chuyên môn.

Lành mạnh tâm lý vẫn có chỗ cho nỗi buồn

Một đời sống tâm lý lành mạnh vẫn có những ngày buồn trước mất mát, lo trước thay đổi và cần thời gian hồi phục. Tôi nghĩ đến khả năng hiểu cảm xúc, chăm sóc bản thân, duy trì quan hệ và tìm hỗ trợ khi cần.

Khi “sống tích cực” trở thành yêu cầu phải luôn vui vẻ, người đang đau khổ có thể chịu thêm áp lực che giấu cảm xúc. Có những ngày, điều cần thiết là được thừa nhận: hôm nay tôi mệt, tôi cần nghỉ, tôi cần có người bên cạnh.

Cha mẹ lắng nghe, gần gũi và thấu hiểu sẽ tạo tinh thần tích cực cho con cái

Cũng cần phân biệt cảm xúc buồn với trầm cảm. Theo Viện Sức khỏe tâm thần quốc gia Hoa Kỳ (NIMH), trầm cảm có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cảm xúc, suy nghĩ và sinh hoạt như ăn, ngủ, làm việc; các yếu tố di truyền, sinh học, môi trường và tâm lý đều có thể tham gia. Lời khuyên “đừng nghĩ nhiều” khó đáp ứng nhu cầu của người đang mắc bệnh.

Lắng nghe bắt đầu từ gia đình

Là người mẹ, tôi thường tự hỏi: chúng ta dành bao nhiêu thời gian học cách hiểu con, bên cạnh việc lo con ăn đủ, học tốt và có tương lai ổn định?

Những câu hỏi “Dạo này con thấy thế nào?”, “Có điều gì khiến con mệt?”, “Con muốn ba mẹ giúp gì?” có thể mở ra cuộc trò chuyện. Khi con trả lời, người lớn cần nghe hết, trước khi giảng giải hoặc so sánh với khó khăn của mình ngày trước.

Với người con đã trưởng thành, tình thương cần đi cùng sự tôn trọng giới hạn. Cha mẹ có thể hỏi cả khả năng chịu đựng của con, thay vì chỉ nhìn số tiền con gửi về. Một người đang chật vật cần được chia sẻ trách nhiệm.

Nhìn nhận vai trò gia đình cũng cần tránh quy mọi rối loạn cho cha mẹ. Sức khỏe tâm thần chịu tác động của nhiều yếu tố; người chăm sóc cũng cần kiến thức, thời gian nghỉ ngơi và sự hỗ trợ.

Nhân ngày 10/10, tôi mong mỗi gia đình có thêm chỗ cho những cuộc trò chuyện chân thành. Lắng nghe có thể giúp một người nói ra khó khăn và cùng người thân tìm bước hỗ trợ tiếp theo. Không ai cần đợi đến lúc kiệt sức mới được quan tâm.

Nguồn tham khảo

WHO- Báo cáo về khoảng trống chăm sóc sức khỏe tâm thần, công bố ngày 2/9/2025 https://www.who.int/news/item/02-09-2025-who-releases-new-reports-and-estimates-highlighting-urgent-gaps-in-mental-health

NIMH - Depression https://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression