Ảnh minh họa: AI

Phụ nữ có thể thường trải qua những thay đổi đột ngột về nồng độ estrogen ở các giai đoạn khác nhau trong đời, và một nghiên cứu mới đây đã bổ sung thêm bằng chứng cho thấy những biến động đó có thể phần nào liên quan đến sức khỏe bộ não khi về già.

Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Neurology do các nhà khoa học thuộc Viện Karolinska (Thụy Điển) thực hiện, 352 phụ nữ khỏe mạnh sinh năm 1944 đều được chụp cộng hưởng từ (MRI) não ở tuổi 70 và phần lớn vẫn được tiếp tục theo dõi khi họ 75 tuổi.

Những thông tin về độ tuổi bắt đầu có kinh nguyệt, tuổi mãn kinh, tiền sử phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng và việc sử dụng thuốc tránh thai đường uống hoặc liệu pháp hormone mãn kinh đều được nhóm nghiên cứu thu thập.

Từ những dữ liệu này, các nhà khoa học ước tính thời gian tiếp xúc với estrogen của mỗi người trong suốt giai đoạn sinh sản. Tuy nhiên, nghiên cứu không đo trực tiếp nồng độ hormone trong cơ thể.

Kết quả cho thấy, cứ mỗi năm thời kỳ sinh sản kéo dài thêm thì 2 dấu hiệu tổn thương mạch máu nhỏ trở lên trong não ở tuổi 70 lại giảm khoảng 8%. Trong đó, mãn kinh muộn có vẻ là yếu tố thúc đẩy chính, thay vì độ tuổi bắt đầu có kinh nguyệt.

Những phụ nữ từng sử dụng liệu pháp hormone trong thời kỳ mãn kinh cũng có xu hướng ít tổn thương mạch máu nhỏ hơn và cấu trúc chất trắng trong não nguyên vẹn hơn.

Các dấu hiệu trên phim MRI cho thấy các tổn thương mạch máu gồm những vùng tăng tín hiệu trong chất trắng, ổ khuyết nhồi máu nhỏ, vi xuất huyết não và tình trạng giãn các khoang quanh mạch máu ở hạch nền.

Ở những phụ nữ mang biến thể gene APOE-ε4, yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer, việc sử dụng liệu pháp hormone có liên quan đến độ dày vỏ não lớn hơn tại một số vùng dễ bị tổn thương do căn bệnh này. Tuy nhiên, mối liên hệ tương tự không được ghi nhận ở nhóm phụ nữ không mang biến thể gene trên.

Nhà thần kinh học Anna Marseglia thuộc Viện Karolinska nhận định việc tiếp xúc với hormone trong những giai đoạn khác nhau của cuộc đời có thể tạo ra tác động tích lũy đối với sức khỏe mạch máu não khi phụ nữ về già. Kết quả nghiên cứu cũng gợi ý rằng hệ thống mạch máu não có thể giữ vai trò quan trọng trong mối liên hệ giữa estrogen và quá trình lão hóa não bộ.

Tuy nhiên, các nhà khoa học lưu ý đây là nghiên cứu quan sát nên chưa thể xác định mối quan hệ nhân quả giữa estrogen và tình trạng tổn thương mạch máu não. Những thay đổi của các hormone khác trong thời kỳ mãn kinh cũng có thể góp phần tạo nên các mối liên hệ được ghi nhận.

Bên cạnh đó, nghiên cứu có quy mô tương đối nhỏ và chỉ thực hiện trên phụ nữ tại Thụy Điển. Một số kết quả cũng không còn duy trì ý nghĩa thống kê khi áp dụng ngưỡng đánh giá nghiêm ngặt hơn.

“Những phát hiện này chưa đủ cơ sở để khuyến nghị sử dụng liệu pháp hormone nhằm phòng ngừa bệnh Alzheimer hoặc các chứng suy giảm nhận thức”, Giáo sư thần kinh học Giulia Lorenzon thuộc Đại học Yale, tác giả chính của nghiên cứu, nhận định.

Dù còn nhiều hạn chế, song nghiên cứu cũng cho thấy một mối liên hệ giữa hormone nữ và sức khỏe não bộ, mở thêm hướng nghiên cứu sâu hơn về vai trò của estrogen đối với quá trình lão hóa và nguy cơ mắc các bệnh lý thần kinh ở phụ nữ.