Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những biến động sâu sắc về an ninh, từ xung đột vũ trang, khủng hoảng nhân đạo đến các mối đe dọa phi truyền thống như an ninh mạng và thông tin sai lệch, vai trò của phụ nữ trong xây dựng hòa bình và bảo đảm an ninh ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm. Chương trình nghị sự “Phụ nữ, Hòa bình và An ninh” (Women, Peace and Security – WPS) của Liên Hợp Quốc sau hơn hai thập niên hình thành và phát triển, không chỉ là một khuôn khổ chính sách toàn cầu mà còn trở thành thước đo quan trọng cho cam kết của các quốc gia đối với hòa bình bền vững và an ninh con người.

Bà Hoàng Hồng Hạnh, Điều phối Chương trình Quốc tế về WPS của Đại sứ quán Anh tại Việt Nam

Vừa qua, tại Hà Nội, buổi chia sẻ chuyên đề về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh do bà Hoàng Hồng Hạnh, Điều phối Chương trình Quốc tế về WPS của Đại sứ quán Anh tại Việt Nam trình bày đã cung cấp một bức tranh toàn diện về chương trình nghị sự này, từ nền tảng pháp lý quốc tế, thực tiễn triển khai ở khu vực ASEAN đến những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam trong bối cảnh mới.

Chương trình nghị sự Phụ nữ, Hòa bình và An ninh được khởi nguồn từ Nghị quyết 1325 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, thông qua năm 2000, lần đầu tiên thừa nhận một cách chính thức tác động khác biệt của xung đột đối với phụ nữ và trẻ em gái, đồng thời khẳng định vai trò không thể thay thế của phụ nữ trong phòng ngừa xung đột, giải quyết tranh chấp và tái thiết hậu xung đột.

Trên nền tảng đó, Hội đồng Bảo an đã thông qua nhiều nghị quyết bổ sung, mở rộng và làm sâu sắc hơn nội hàm của WPS, tập trung vào bốn trụ cột chính: phòng ngừa xung đột; bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái; tham gia của phụ nữ trong các tiến trình hòa bình và an ninh; cứu trợ và phục hồi sau xung đột. Các nghị quyết này không chỉ mang tính định hướng mà còn tạo áp lực chính trị đối với các quốc gia thành viên trong việc xây dựng và triển khai Kế hoạch hành động quốc gia về WPS.

Theo chia sẻ tại chương trình, WPS không đơn thuần là vấn đề bình đẳng giới, mà là một cách tiếp cận an ninh toàn diện, đặt con người đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương vào trung tâm của các chính sách hòa bình và an ninh.

Thế giới hiện nay đang chứng kiến sự gia tăng của các xung đột kéo dài, sự đan xen giữa xung đột truyền thống và các mối đe dọa phi truyền thống. Phụ nữ và trẻ em gái thường là những đối tượng chịu tác động nặng nề nhất, từ bạo lực giới trong xung đột, mất sinh kế đến hạn chế tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục.

Tuy nhiên, thực tiễn quốc tế cũng cho thấy, khi phụ nữ được tham gia một cách thực chất vào các tiến trình hòa bình, khả năng đạt được các thỏa thuận bền vững cao hơn, thời gian duy trì hòa bình lâu hơn. Đây chính là cơ sở để chương trình nghị sự WPS được coi là một “đầu tư chiến lược” cho an ninh lâu dài, chứ không chỉ là một yêu cầu mang tính đạo đức hay xã hội.

Bên cạnh đó, các thách thức mới nổi như không gian mạng, thông tin sai lệch, bạo lực trực tuyến và tội phạm mạng đang tạo ra những dạng bất an mới, tác động trực tiếp đến phụ nữ. Nạn bắt nạt trên mạng, quấy rối trực tuyến và thao túng thông tin không chỉ xâm phạm quyền cá nhân mà còn làm suy yếu sự tham gia của phụ nữ trong đời sống chính trị – xã hội.

Ở cấp độ khu vực, ASEAN ngày càng chú trọng lồng ghép yếu tố giới vào các cơ chế hòa bình và an ninh. Viện Hòa bình và Hòa giải ASEAN (ASEAN-IPR) được nhấn mạnh như một nền tảng quan trọng thúc đẩy đối thoại, nghiên cứu và chia sẻ kinh nghiệm về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh trong khu vực.

Một xu hướng đáng chú ý là sự kết nối giữa chương trình nghị sự WPS với Thanh niên, Hòa bình và An ninh (Youth, Peace and Security – YPS). Cách tiếp cận này phản ánh thực tế rằng phụ nữ và thanh niên là hai lực lượng xã hội quan trọng, vừa chịu tác động của xung đột, vừa có tiềm năng đóng góp tích cực cho hòa bình nếu được trao quyền và tạo điều kiện.

Thông qua các hội thảo, nghiên cứu và chương trình đào tạo, ASEAN hướng tới việc xây dựng một cách tiếp cận hòa bình toàn diện, phù hợp với đặc thù văn hóa – xã hội của khu vực, đồng thời gắn kết với các chuẩn mực quốc tế.

Đối với Việt Nam, việc tiếp cận chương trình nghị sự WPS được đặt trong bối cảnh quốc gia không trải qua xung đột vũ trang hiện nay, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức an ninh phi truyền thống. Cách tiếp cận WPS vì vậy cần được điều chỉnh linh hoạt, gắn với các ưu tiên phát triển, bảo đảm an ninh con người và thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong quản trị quốc gia.

screenshot-2026-01-11-105329-112918.jpg

Một trong những công cụ được đề cập là Bộ chỉ số Phụ nữ, Hòa bình và An ninh, cung cấp khung tham chiếu để đánh giá mức độ an toàn, tham gia và khả năng tiếp cận nguồn lực của phụ nữ. Bộ chỉ số này cho phép so sánh giữa các quốc gia, đồng thời giúp các nhà hoạch định chính sách xác định những khoảng trống cần can thiệp.

Nội dung trao đổi cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của dữ liệu và nghiên cứu liên ngành trong việc xây dựng chính sách WPS phù hợp với bối cảnh Việt Nam, tránh sao chép máy móc các mô hình từ bên ngoài.

Một điểm nhấn quan trọng của chương trình là thảo luận về an ninh mạng và thông tin sai lệch những vấn đề ngày càng gắn chặt với an ninh con người. Phụ nữ không chỉ là nạn nhân phổ biến của bạo lực trực tuyến, mà còn chịu tác động gián tiếp từ các chiến dịch thao túng thông tin, làm suy giảm niềm tin xã hội và hạn chế tiếng nói của họ trong không gian công cộng.

Trong bối cảnh đó, các sáng kiến nâng cao năng lực nhận diện thông tin sai lệch, tăng cường giáo dục truyền thông và kỹ năng số được xem là một phần không thể thiếu của chương trình nghị sự WPS hiện đại. Việc lồng ghép yếu tố giới vào các chính sách an ninh mạng không chỉ nhằm bảo vệ phụ nữ, mà còn góp phần xây dựng một không gian số an toàn, bao trùm và có trách nhiệm.

Hợp tác quốc tế được xác định là trụ cột quan trọng để triển khai hiệu quả WPS, đặc biệt trong bối cảnh các mối đe dọa an ninh mang tính xuyên biên giới. Việc ký kết Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng vào tháng 10/2025 được nhắc tới như một dấu mốc quan trọng, thể hiện cam kết của Việt Nam và cộng đồng quốc tế trong việc xây dựng khuôn khổ pháp lý chung nhằm bảo đảm an ninh trong không gian số.

Công ước này không chỉ mang ý nghĩa pháp lý mà còn mở ra cơ hội hợp tác về đào tạo, chia sẻ thông tin và hỗ trợ kỹ thuật, trong đó việc bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, bao gồm phụ nữ và trẻ em, được đặt ở vị trí ưu tiên.

Buổi chia sẻ về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, mà còn gợi mở nhiều hướng tiếp cận cho nghiên cứu và hành động trong thời gian tới. Việc kết nối giữa chính sách, học thuật và thực tiễn được xem là chìa khóa để WPS không trở thành một khẩu hiệu, mà thực sự đóng góp vào hòa bình và an ninh bền vững.

Trong bối cảnh thế giới và khu vực tiếp tục biến động, chương trình nghị sự Phụ nữ, Hòa bình và An ninh đặt ra yêu cầu mới đối với các quốc gia, trong đó có Việt Nam nhìn nhận an ninh không chỉ qua lăng kính quân sự hay chính trị, mà từ góc độ con người, với phụ nữ là một chủ thể trung tâm của hòa bình.