Ảnh minh họa: Getty Images

Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Viện Karolinska và bệnh viện liên kết ở Thụy Điển thực hiện, được công bố trên tạp chí eBioMedicine.

DEHP (di-2-ethylhexyl phthalate) là hóa chất thường được sử dụng để tăng độ mềm dẻo của nhựa, có mặt trong nhiều sản phẩm như ống PVC, màng bọc thực phẩm và một số thiết bị y tế. Khi đi vào cơ thể, DEHP được chuyển hóa thành MEHP (mono-(2-ethylhexyl) phthalate). Các nghiên cứu trước đây trên động vật và trong phòng thí nghiệm cho thấy chất chuyển hóa này có thể ảnh hưởng đến hệ nội tiết và chức năng sinh sản.

Khác với nhiều nghiên cứu trước tập trung vào tế bào trứng và các nang trứng, công trình mới khảo sát tác động của MEHP lên nhiều loại tế bào trong mô buồng trứng. Theo nhóm nghiên cứu, những tế bào này phối hợp với nhau để duy trì hoạt động bình thường của buồng trứng, nhưng vai trò của chúng trong phản ứng với hóa chất môi trường chưa được tìm hiểu đầy đủ.

Trong nghiên cứu mới, nhóm nghiên cứu đã thu thập mô buồng trứng từ 7 người hiến tặng, sau đó nuôi cấy các mẫu trong phòng thí nghiệm và cho tiếp xúc với MEHP ở những nồng độ khác nhau trong 6 ngày. Các mẫu mô chứa nhiều loại tế bào, gồm tế bào trứng, tế bào hạt, tế bào mô kẽ, tế bào nội mạc, tế bào miễn dịch và tế bào thần kinh đệm.

Kết quả phân tích cho thấy MEHP làm thay đổi biểu hiện gene ở cả 7 loại tế bào được khảo sát. Những thay đổi này liên quan đến các quá trình duy trì cấu trúc tế bào, sự kết dính giữa các tế bào và quá trình phosphoryl hóa oxy hóa, một cơ chế quan trọng giúp tế bào tạo ra năng lượng.

Ở phần lớn các loại tế bào, mức độ thay đổi biểu hiện gene có xu hướng tăng theo nồng độ MEHP. Đáng chú ý, các tế bào thần kinh đệm trong buồng trứng dường như đặc biệt nhạy cảm với hóa chất này. Số lượng gene có biểu hiện khác biệt ở nhóm tế bào này không thay đổi nhiều giữa các mức phơi nhiễm, gợi ý rằng chúng có thể phản ứng ngay cả ở nồng độ thấp hơn.

Nghiên cứu cũng ghi nhận MEHP làm suy giảm các tín hiệu giao tiếp giữa những tế bào trong mô buồng trứng. Tác động này rõ hơn khi nồng độ hóa chất tăng, cho thấy MEHP có thể ảnh hưởng không chỉ đến từng tế bào riêng lẻ mà còn đến sự phối hợp giữa chúng.

Theo nhà sinh học sinh sản Pauliina Damdimopoulou, tác giả chính của nghiên cứu, kết quả nghiên cứu cho thấy phthalate có thể tác động đến nhiều loại tế bào buồng trứng hơn so với phạm vi thường được nghiên cứu trước đây. Đặc biệt, phát hiện về độ nhạy của tế bào thần kinh đệm gợi mở một cơ chế tiềm năng giúp giải thích ảnh hưởng của hóa chất môi trường đến chức năng buồng trứng.

Tuy nhiên, nghiên cứu có những giới hạn đáng kể. Phân tích chi tiết biểu hiện gene ở cấp độ đơn bào được thực hiện trên mô của một người hiến tặng 23 tuổi, trong khi tổng số mẫu mô chỉ gồm bảy người. Một số người hiến tặng từng sử dụng liệu pháp androgen trong nhiều năm, do đó mô của họ có thể không đại diện đầy đủ cho quần thể nói chung.

Vì vậy, các kết quả hiện chưa đủ để khẳng định MEHP gây rối loạn chức năng buồng trứng hoặc dẫn đến hội chứng buồng trứng đa nang ở người. Nhóm nghiên cứu cho rằng cần có thêm công trình để kiểm chứng những phát hiện này trên nhiều mẫu mô hơn và làm rõ tác động của phthalate đối với sức khỏe sinh sản.

Dù vậy, nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết phải mở rộng phạm vi đánh giá độc tính của hóa chất, không chỉ tập trung vào tế bào trứng và nang trứng mà còn xem xét các loại tế bào khác góp phần duy trì hoạt động của buồng trứng.