Một dòng chia sẻ ngắn trên mạng xã hội tưởng chỉ để mua vui lại bất ngờ nhận được hàng chục nghìn lượt tương tác. Điều khiến bài viết lan truyền không phải vì nó quá hài hước, mà bởi rất nhiều người đọc xong đều bật cười rồi... gật đầu.

Hóa ra, một số người cũng từng có cảm giác như vậy. Có người đặt tên cho robot hút bụi như đặt tên chú chó, mèo trong nhà. Có người "bế" robot về trạm sạc mỗi khi nó hết pin nằm giữa phòng khách. Có người còn áy náy khi thấy nó phải cặm cụi lau nhà lúc cả gia đình đã ngủ.

Một món đồ điện tử bỗng trở thành đối tượng để con người gửi gắm cảm xúc. Điều này nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng lại phản ánh một thay đổi rất thú vị: AI đang âm thầm thay đổi mối quan hệ giữa con người với các thiết bị trong nhà.

AI đang âm thầm thay đổi mối quan hệ giữa con người với các thiết bị trong nhà. Ảnh: Internet

Từ "cái máy" thành "thành viên chính thức" của gia đình

Đọc phần bình luận dưới bài đăng, có cảm giác như mọi người đang kể chuyện về... người thân.

Robot được gọi bằng những cái tên rất đời như Elizabeth, chị Thúy, Su Beo hay Ngô. Một người giải thích ngắn gọn nhưng rất đúng tâm lý: "Con gì chạy được thì phải có tên."

Có người kể mẹ mình thấy robot lau nhà xong nhưng hết pin nằm giữa phòng khách thì đi ngang lại bế vào trạm sạc rồi hỏi: "Già rồi đình công hả?". Có nhà mỗi bữa ăn còn nhắc nhau: "Dọn đường cho Elizabeth chưa?", như thể trong nhà có thêm một "nhân viên" chuyên trách việc lau dọn.

Những câu chuyện ấy nghe rất buồn cười, nhưng không còn là trường hợp cá biệt.

Robot nhỏ như thể trong nhà có thêm một "nhân viên" chuyên trách việc lau dọn. Ảnh: Internet

Thời gian qua, mạng xã hội cũng đầy những câu chuyện tương tự: người dùng cảm ơn ChatGPT sau khi được giúp đỡ, xin lỗi trợ lý AI khi nhập nhầm yêu cầu, hay vô thức đáp lại câu "Xin cảm ơn" của máy chấm công. AI càng hiện diện nhiều trong cuộc sống, ranh giới giữa "đồ vật" và "đối tượng giao tiếp" càng trở nên mờ nhạt.

Nếu nhìn kỹ, robot hút bụi không phải là thiết bị điện tử đầu tiên xuất hiện trong gia đình. Máy giặt đã có hàng chục năm. Máy rửa bát cũng vậy. Nhưng hiếm ai từng đặt tên cho chiếc máy giặt, hay thấy “tội nghiệp” cái máy rửa bát khi nó làm việc.

Ngôi nhà dần trở nên hiện đại hơn với các thiết bị điện tử thông minh. Ảnh: Internet

Khác biệt nằm ở cách robot tương tác với con người.

Nó không đứng yên ở một góc nhà. Nó di chuyển, tự tìm đường, tự tránh chướng ngại vật, đôi lúc "lạc đường", đôi lúc mắc kẹt dưới gầm ghế rồi cố tìm cách thoát ra. Sau khi hoàn thành công việc, nó tự quay về trạm sạc như một người biết tan ca đúng giờ.

Những hành vi ấy khiến con người rất dễ vô thức gán cho robot những đặc điểm của một sinh vật sống.

Robot nhỏ như thể trong nhà có thêm một "nhân viên" chuyên trách việc lau dọn. Ảnh: Internet

Trong tâm lý học, đây được gọi là anthropomorphism - xu hướng nhân cách hóa đồ vật hoặc máy móc. Khi một vật thể có khả năng tự di chuyển, phản ứng với môi trường và hoàn thành nhiệm vụ độc lập, não bộ con người rất dễ coi nó là một "thực thể" thay vì chỉ là một cỗ máy.

AI không tạo ra xu hướng này, nhưng đang khiến nó trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Người Việt đang chi tiền để mua... thời gian

Nếu cách đây 5-7 năm, robot hút bụi vẫn thường bị chê là "đi lung tung", đâm vào chân bàn rồi mắc kẹt dưới gầm ghế, thì thế hệ mới gần như đã bước sang một vai trò khác.

Robot hiện có thể tự lập bản đồ căn nhà bằng LiDAR, nhận diện vật cản bằng camera AI, phân biệt dây điện, dép, đồ chơi trẻ em hay chất thải của thú cưng để chủ động né tránh.

Không chỉ hút bụi, nhiều mẫu cao cấp còn tự giặt giẻ bằng nước nóng, sấy khô, tự đổ rác lên trạm, tự châm nước sạch, thậm chí trở thành camera tuần tra khi chủ nhà đi vắng.

Không chỉ hút bụi, nhiều mẫu cao cấp còn tự giặt giẻ bằng nước nóng, sấy khô, tự đổ rác lên trạm, tự châm nước sạch. Ảnh: Internet

Điều đáng chú ý là các hãng sản xuất không còn cạnh tranh đơn thuần ở lực hút.

Các hãng đang cạnh tranh ở mức độ "không cần con người". Robot càng ít cần sự can thiệp, giá bán càng cao. Nói cách khác, người tiêu dùng đang mua một thiết bị có khả năng tự quản lý công việc của chính nó.

Sự thay đổi về công nghệ cũng kéo theo thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Robot hút bụi từng được xem là món đồ công nghệ dành cho người thích trải nghiệm. Ngày nay, nó được nhìn như một khoản đầu tư để giảm bớt công việc nhà.

Giá bán trải rộng từ khoảng 3 triệu đồng đến hơn 30 triệu đồng. Khoảng cách này không đơn thuần phản ánh chất lượng phần cứng, mà phản ánh mức độ tự động hóa. Máy càng tự làm được nhiều việc thì giá càng cao.

Ngày càng có nhiều thiết bị thông minh xuất hiện trong gia đình để giải phóng sức lao động của con người. Ảnh: Internet

Điều người mua bỏ tiền không chỉ là lực hút mạnh hơn. Họ mua việc không phải giặt giẻ, không phải đổ rác, không phải kiểm tra hộp nước, không phải chạy theo robot mỗi lần mắc kẹt. Nói ngắn gọn, họ đang mua thêm... thời gian rảnh.

Đó cũng là lý do thị trường tăng trưởng nhanh. Theo số liệu trong tài liệu, năm 2024 lượng robot hút bụi xuất xưởng trên toàn cầu đã vượt 20 triệu thiết bị. Tại Việt Nam, doanh số bán lẻ tiếp tục tăng mạnh, đồng thời người dùng có xu hướng dịch chuyển sang các dòng trung và cao cấp tích hợp AI nhiều hơn.

"Thành viên mới" của gia đình hiện đại

Điều thú vị nhất của câu chuyện viral không phải là việc hàng nghìn người thấy robot hút bụi đáng yêu, mà là nó phản ánh một sự thay đổi lớn hơn trong đời sống.

Ngày trước, con người chỉ gắn bó về mặt cảm xúc với thú cưng. Ngày nay, AI đang tạo ra một nhóm "thành viên" mới trong gia đình: những cỗ máy biết quan sát, biết tự làm việc và hiện diện trong nhịp sinh hoạt hằng ngày.

Ngày nay, AI đang tạo ra một nhóm "thành viên" mới trong gia đình. Ảnh: Internet

Có thể chúng chưa biết nói chuyện như phim khoa học viễn tưởng, nhưng chúng đã đủ thông minh để khiến chủ nhà nhớ đặt tên, nhớ dọn đường cho đi làm, thỉnh thoảng còn lo "để nó làm khuya quá tội nghiệp".

Có lẽ đó mới là dấu hiệu rõ nhất cho thấy AI đang bước ra khỏi màn hình điện thoại hay máy tính. Nó đã bắt đầu sống cùng con người, ngay trong căn hộ của họ, dưới hình hài của một chiếc robot hút bụi lặng lẽ chạy quanh mỗi tối.

Cuộc đua không còn là "máy hút bụi", mà là AI cho ngôi nhà

Nếu nhìn vào thị trường robot hút bụi vài năm gần đây, có thể thấy các hãng gần như không còn cạnh tranh bằng những thông số quen thuộc như lực hút hay dung lượng pin.

Theo số liệu thị trường, nhóm 5 thương hiệu dẫn đầu hiện nay đều đến từ Trung Quốc, gồm Roborock, Ecovacs, Dreame, Xiaomi và Narwal. Trong quý II/2025, Roborock dẫn đầu về lượng máy xuất xưởng toàn cầu, tiếp theo là Ecovacs và Dreame. Tại Việt Nam, các thương hiệu này cũng liên tục mở rộng dải sản phẩm từ phân khúc phổ thông đến cao cấp, cho thấy nhu cầu ngày càng lớn đối với thiết bị làm sạch thông minh.

Điểm đáng chú ý là cách các hãng truyền thông về sản phẩm cũng đã thay đổi. Thay vì nhấn mạnh robot là một "máy hút bụi", họ ngày càng quảng bá đây là trợ lý AI cho ngôi nhà (AI home assistant). Trọng tâm không còn là hút khỏe hơn bao nhiêu Pascal, mà là robot có thể tự lập bản đồ, nhận diện đồ vật bằng AI, tự học thói quen dọn dẹp, tự giặt và sấy giẻ, tự đổ rác, tự châm nước, thậm chí kiêm camera tuần tra và giao tiếp bằng giọng nói.

Sự chuyển dịch này phản ánh một thay đổi trong tư duy tiêu dùng: người mua không còn tìm kiếm một thiết bị giúp làm sạch sàn nhà, mà muốn sở hữu một "nhân sự" có thể tự vận hành để giải phóng thời gian. Khi AI đảm nhận nhiều việc hơn, giá trị của robot không còn nằm ở việc nó hút sạch đến đâu, mà ở việc chủ nhà có thể... quên mất sự tồn tại của nó vì mọi thứ đã được tự động xử lý.

Nguồn: IDC, PR Newswire