Không ít người lựa chọn học lên tiến sĩ với hy vọng mở rộng cánh cửa sự nghiệp. Thế nhưng, câu chuyện của Sarah Dallas (Scotland) cho thấy bằng cấp cao chưa chắc đồng nghĩa với một công việc như mong đợi. Sau khi tốt nghiệp tiến sĩ, cô phải gửi hơn 200 hồ sơ xin việc trong suốt 16 tháng, liên tục bị từ chối và chỉ có thể cầm cự bằng công việc làm thêm cùng khoản nợ học tập khổng lồ trước khi tìm được công việc đầu tiên đúng chuyên môn.

Theo đó, Sarah Dallas, 32 tuổi, nhận bằng tiến sĩ ngành Kỹ thuật sinh học tại Đại học Edinburgh (Scotland) vào tháng 7/2024. Trước đó, cô đã hoàn thành chương trình thạc sĩ cùng chuyên ngành và tốt nghiệp đại học ngành Khoa học động vật với kết quả loại khá.

Trong suốt quá trình học tập, Sarah luôn được khuyến khích rằng con đường học thuật sẽ mang lại một sự nghiệp ổn định. Vì vậy, sau khi tốt nghiệp, cô từng nuôi hy vọng trở thành giảng viên hoặc nhà khoa học.

Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn trái ngược với kỳ vọng. Trong suốt 16 tháng sau khi nhận bằng tiến sĩ, Sarah gửi hơn 200 hồ sơ ứng tuyển vào đủ loại vị trí, từ công việc dành cho người mới tốt nghiệp đến các vị trí chuyên môn cao. Khoảng 90% nhà tuyển dụng không hề phản hồi.

Dù sở hữu hồ sơ học thuật ấn tượng, cô vẫn phải trải qua 16 tháng thất nghiệp, gửi hơn 200 hồ sơ xin việc và liên tục bị từ chối

Ở những nơi có phản hồi, Sarah thường nhận về hai lý do trái ngược: cô bị đánh giá là "quá dư thừa trình độ" đối với các vị trí cấp thấp nhưng lại "thiếu kinh nghiệm thực tế trong doanh nghiệp" để đảm nhận các vị trí cấp cao.

Ban đầu, Sarah chỉ ứng tuyển vào những công việc yêu cầu bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ nhưng đều bị loại vì chưa từng làm việc trong môi trường doanh nghiệp. Sau đó, cô hạ tiêu chuẩn, nộp hồ sơ vào các vị trí chỉ yêu cầu bằng đại học. Tuy nhiên, kết quả vẫn không thay đổi khi nhiều nhà tuyển dụng lo ngại cô sẽ nhanh chóng nghỉ việc vì năng lực vượt quá yêu cầu.

"Tôi cảm thấy như mắc kẹt trong một hố đen không lối thoát. Dường như không có vị trí nào thực sự phù hợp với mình", Sarah chia sẻ.

Trong hơn 200 hồ sơ gửi đi, chỉ khoảng 10% doanh nghiệp phản hồi và cô chỉ nhận được 3 lời mời phỏng vấn. Sarah thậm chí từng chủ động xin làm việc không lương để tích lũy kinh nghiệm nhưng vẫn không được chấp nhận.

Áp lực tài chính càng khiến cuộc sống của cô trở nên khó khăn hơn. Để theo đuổi việc học, Sarah đã vay tổng cộng 47.787 bảng Anh. Sau nhiều năm cộng thêm lãi suất, khoản nợ sinh viên của cô tăng lên 75.810 bảng Anh (khoảng 2,7 tỷ đồng), trong đó riêng tiền lãi đã lên tới 28.023 bảng Anh (gần 1 tỷ đồng).

Trong thời gian thất nghiệp, Sarah làm biên tập viên tự do cho một tạp chí khoa học với thu nhập khoảng 600 bảng Anh/tháng (khoảng 21,4 triệu đồng). Mức thu nhập này không đủ để trang trải cuộc sống, buộc cô phải sử dụng thấu chi ngân hàng và rơi vào tình trạng âm khoảng 8.000 bảng Anh (gần 285 triệu đồng). 

Mãi đến tháng 11/2025, Sarah mới tìm được công việc đầu tiên đúng chuyên môn với vị trí kỹ thuật viên phòng thí nghiệm, mức lương 28.500 bảng Anh/năm (khoảng 1 tỷ đồng). Tuy nhiên, theo cô, mức lương này vẫn chưa đủ để duy trì cuộc sống tại Edinburgh. 

Hiện mỗi tháng Sarah nhận khoảng 1.800 bảng Anh (gần 64 triệu đồng). Tuy nhiên, gần như toàn bộ số tiền đều dùng để chi trả các khoản cố định như tiền thuê nhà khoảng 1.025 bảng Anh (khoảng 36,5 triệu đồng), hóa đơn sinh hoạt khoảng 500 bảng Anh (gần 17,8 triệu đồng) và trả dần khoản thấu chi khoảng 300 bảng Anh (gần 10,7 triệu đồng).

Sarah cho biết cô không hối tiếc vì đã học tiến sĩ bởi đó là quãng thời gian vô cùng ý nghĩa và thú vị

Để đủ tiền sinh hoạt, cô vẫn phải làm thêm ít nhất 40 giờ mỗi tháng với công việc biên tập tự do. Khoản thu nhập bổ sung khoảng 600 bảng Anh/tháng chủ yếu dùng để chi trả tiền ăn và các chi phí thiết yếu, giúp cô chỉ tiết kiệm được khoảng 50 bảng Anh (gần 1,8 triệu đồng) mỗi tháng.

Sarah cho biết cô không hối tiếc vì đã học tiến sĩ bởi đó là quãng thời gian vô cùng ý nghĩa và thú vị. Tuy nhiên, cô cho rằng nhiều sinh viên đang có "ảo tưởng" rằng chỉ cần sở hữu bằng tiến sĩ là sẽ có ngay một công việc tốt.

"Có một sự ngộ nhận rằng học tiến sĩ đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn sẽ có một sự nghiệp thành công. Nhưng điều đó không đúng, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, nơi kinh nghiệm thực tế thường được đánh giá cao hơn thành tích học thuật", cô nói.

Trong thời gian học tiến sĩ kéo dài 5 năm, Sarah từng dự định theo đuổi sự nghiệp giảng dạy và nghiên cứu. Tuy nhiên, sau khi nhận ra các vị trí học thuật thiếu tính ổn định lâu dài, cô chuyển hướng sang khu vực doanh nghiệp. Trớ trêu thay, chính việc thiếu kinh nghiệm làm việc thực tế lại trở thành rào cản lớn nhất.

Cuối cùng, Sarah cho biết cơ hội việc làm hiện tại đến từ những mối quan hệ cô xây dựng trong quá trình học tiến sĩ. Cô thẳng thắn thừa nhận: "Cuối cùng thì chính các mối quan hệ đã giúp tôi có được cơ hội bước chân vào ngành". 

Từ trải nghiệm của bản thân, Sarah mong các trường đại học và cơ sở đào tạo sẽ cung cấp nhiều thông tin thực tế hơn về thị trường lao động để sinh viên có sự chuẩn bị từ sớm.

Tổng hợp