Vì sao New Zealand cấm nhân giống loài cá có thể sống hơn 30 năm?
Một loài cá có thể sống hơn 30 năm, sở hữu màu sắc bắt mắt và được nhiều người yêu thích trên thế giới lại đang nằm trong danh sách sinh vật gây hại tại New Zealand. Đáng chú ý, quốc gia này không chỉ hạn chế việc thả chúng ra môi trường tự nhiên mà còn cấm cả hoạt động mua bán, nhân giống và phân phối.
Theo Bộ Bảo tồn New Zealand (DOC), loài vật nói trên là cá koi, một dạng cá chép cảnh được phát triển qua quá trình chọn giống lâu đời tại Nhật Bản. Trong khi cá koi được nuôi phổ biến tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, New Zealand lại xem chúng là mối đe dọa đối với các hệ sinh thái nước ngọt.

Cá koi được nhiều người yêu thích nhờ màu sắc nổi bật, hoa văn độc đáo và khả năng sống hơn 30 năm. (Ảnh: Pixabay)
Cơ quan này cho biết cá koi được xếp vào nhóm sinh vật không mong muốn (unwanted organism) và cá gây hại (noxious fish). Theo quy định của Đạo luật An toàn sinh học năm 1993, việc bán, nhân giống hoặc phân phối cá koi tại New Zealand bị nghiêm cấm.
Nguyên nhân không nằm ở vẻ ngoài hay giá trị thương mại của loài cá này mà xuất phát từ khả năng thích nghi, sinh sản và tác động của chúng đối với môi trường nước.
Cá koi có tập tính kiếm ăn bằng cách sục tìm thức ăn dưới đáy sông, hồ. Khi hoạt động, chúng có thể khuấy động lớp bùn và trầm tích, khiến nước trở nên đục hơn. Điều này làm giảm lượng ánh sáng xuyên xuống đáy, ảnh hưởng đến sự phát triển của thực vật thủy sinh.
Theo DOC, cá koi còn góp phần làm suy giảm chất lượng nước, tác động đến môi trường sống của các loài cá bản địa và những sinh vật khác. Khi số lượng gia tăng, tác động tích lũy của chúng có thể khiến việc phục hồi hệ sinh thái trở nên khó khăn.
Đặc biệt, cá koi có khả năng sinh sản với cá chép hoang dã, làm phức tạp thêm công tác kiểm soát quần thể. Tại New Zealand, chúng đã xuất hiện ở một số hệ thống sông, hồ và vùng đất ngập nước, nhất là khu vực phía bắc đảo Bắc.

Tại New Zealand, cá koi bị cấm mua bán, nhân giống và phân phối do nguy cơ gây hại cho hệ sinh thái nước ngọt. (Ảnh: NZH)
Vì vậy, New Zealand triển khai các biện pháp kiểm soát nhằm hạn chế sự phát tán của loài cá này. Tuy nhiên, quy định cấm nhân giống không đồng nghĩa mọi hoạt động sở hữu cá koi trong bất kỳ hoàn cảnh nào đều bị xử lý như nhau. Các nghĩa vụ pháp lý còn phụ thuộc vào hành vi cụ thể và quy định áp dụng.
Điều khiến câu chuyện trở nên đặc biệt là ở những quốc gia khác, cá koi lại được xem như một tài sản có giá trị lớn, thậm chí có những cá thể được giao dịch với mức giá tương đương một căn biệt thự.
Nhật Bản từng bán một con cá koi với giá gần 42 tỷ đồng
Trái ngược với tình trạng bị kiểm soát nghiêm ngặt tại New Zealand, cá koi lại là một trong những dòng cá cảnh được đánh giá cao tại Nhật Bản. Những cá thể có màu sắc đẹp, hoa văn cân đối, hình dáng đạt chuẩn và nguồn gốc rõ ràng có thể được giao dịch với mức giá rất lớn.
Theo Vườn thú Quốc gia Smithsonian (Mỹ), cá koi hiện đại bắt đầu phát triển tại Nhật Bản từ đầu thế kỷ XIX, khi những người nông dân trồng lúa lựa chọn và nhân giống các cá thể cá chép có màu sắc đặc biệt. Qua nhiều thế hệ, hoạt động chọn giống đã tạo ra hàng chục dòng cá koi khác nhau.
Một trong những thương vụ nổi tiếng nhất là vụ bán con cá koi mang tên S Legend, thuộc dòng Kohaku với hai màu đỏ và trắng. Tháng 10/2018, trang trại Sakai Fish Farm tại Nhật Bản đã bán cá thể này với giá 203 triệu yen, tương đương khoảng 1,8 triệu USD, tức gần 42 tỷ đồng theo cách quy đổi được truyền thông Việt Nam sử dụng thời điểm đó.

Con cá koi mang tên S Legend, thuộc dòng Kohaku, từng được bán tại Nhật Bản với giá 203 triệu yen, tương đương gần 42 tỷ đồng vào năm 2018. (Ảnh: Sina)
Theo thông tin được trang trại Marugen Koi Farm đăng tải ngày 6/10/2018, S Legend dài 101 cm và từng giành danh hiệu cao nhất tại triển lãm cá koi toàn Nhật Bản năm 2017. Đây là một trong những thương vụ gây chú ý lớn trong giới chơi cá cảnh quốc tế.
Ông Kentaro Sakai, đại diện Sakai Fish Farm, cũng xác nhận mức giá 203 triệu yen trong cuộc phỏng vấn với My Philosophy. Ông cho biết sự tham gia của các nhà sưu tập nước ngoài đã góp phần đẩy giá những cá thể koi chất lượng cao lên mức đáng kinh ngạc.
Tuy nhiên, không phải cá koi nào cũng có giá trị lớn như S Legend. Mức giá phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có giống cá, kích thước, độ tuổi, màu sắc, hoa văn, nguồn gốc và thành tích tại các cuộc thi.
Tại Việt Nam, cá koi cũng được nuôi làm cảnh trong hồ sân vườn, biệt thự, khu nghỉ dưỡng và các công trình cảnh quan. Những hồ cá koi được thiết kế công phu thường kết hợp hệ thống lọc nước, đá trang trí và cây xanh. Với nhiều người chơi, cá koi còn mang ý nghĩa tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng và bền bỉ.
Ngoài giá trị thẩm mỹ, tuổi thọ cũng là một đặc điểm khiến loài cá này được quan tâm. Theo Vườn thú Quốc gia Smithsonian (Mỹ), cá koi có thể sống hơn 30 năm, với tuổi thọ trung bình được ghi nhận khoảng 40 năm. Trong điều kiện chăm sóc phù hợp, chúng có thể gắn bó với người nuôi trong nhiều thập kỷ.
Cá koi còn có thể phát triển tới chiều dài khoảng 90 cm, dù một số cá thể đặc biệt được ghi nhận có kích thước lớn hơn. Khi trưởng thành, chúng có thể sinh sản hằng năm, với trứng bám vào thực vật hoặc các vật thể chìm dưới nước.
Vì sao loài cá đắt giá lại trở thành mối đe dọa tại New Zealand?
Câu chuyện cá koi tại New Zealand cho thấy giá trị thương mại của một loài sinh vật không đồng nghĩa với việc chúng phù hợp với mọi môi trường tự nhiên.
Theo DOC, cá koi được cho là đã vô tình du nhập vào New Zealand trong thập niên 1960 thông qua một lô cá vàng nhập khẩu. Đến năm 1983, các quần thể cá koi hoang dã được phát hiện tại sông Waikato. Khi đó, chúng có thể đã sinh sản và thiết lập quần thể trong tự nhiên.
Từ khu vực này, cá koi tiếp tục xuất hiện tại nhiều thủy vực khác ở đảo Bắc. Việc phát tán có thể diễn ra qua các đợt lũ hoặc do con người vô tình hay cố ý vận chuyển, thả cá.
Theo Hội đồng vùng Bay of Plenty, cá koi đôi khi còn bị gọi là "chuột của các dòng sông" tại New Zealand. Cơ quan này cho biết hơn 35 tấn cá chép đã được loại bỏ khỏi hồ Waikare, thuộc vùng Waikato, trong vòng bốn năm. Con số cho thấy quy mô của những nỗ lực kiểm soát loài cá xâm hại tại địa phương.
New Zealand đã thiết lập khu vực kiểm soát cá koi giữa Auckland và Hamilton từ năm 1990. Trong khu vực này, người dân được phép câu cá koi để giải trí, nhưng cá bắt được phải bị tiêu hủy, không được thả trở lại môi trường.

Cá koi có tập tính sục tìm thức ăn dưới đáy sông, hồ, khiến trầm tích bị khuấy động và ảnh hưởng đến chất lượng nước. (Ảnh: Pixabay)
Hoạt động khai thác cá koi thương mại cũng chỉ được thực hiện khi có giấy phép phù hợp. Theo DOC, các đơn vị được cấp phép có thể khai thác và bán phần thịt cá theo những điều kiện cụ thể, nhưng không được tự do vận chuyển hay buôn bán cá sống.
Các biện pháp kiểm soát hiện nay bao gồm đánh bắt bằng lưới, đặt bẫy, đánh bắt bằng điện và một số phương pháp khác. Tuy nhiên, việc loại bỏ hoàn toàn cá koi khỏi những hệ thống sông lớn vẫn là thách thức vì chúng đã thiết lập quần thể sinh sản trong tự nhiên.
Sự khác biệt giữa Nhật Bản và New Zealand vì thế không nằm ở việc một quốc gia đánh giá cao cá koi còn quốc gia kia không nhận ra giá trị của chúng. Vấn đề nằm ở điều kiện sinh thái và nguy cơ khi một loài được đưa ra khỏi môi trường nuôi có kiểm soát.
Tại Nhật Bản, những cá thể cá koi được tuyển chọn kỹ lưỡng có thể trở thành tài sản trị giá hàng triệu USD. Nhưng tại New Zealand, chính loài cá có thể sống hơn 30 năm này lại bị cấm nhân giống và phân phối nhằm hạn chế tác động đến hệ sinh thái nước ngọt.
Theo DOC, Smithsonian, Bay of Plenty, Marugen Koi Farm, My Philosophy




















Vì sao Việt Nam cấm nuôi sinh vật thở qua mang lông, có thể dài 16 cm, Trung Quốc đạt 3,45 triệu tấn/năm?
Công nhân đào đất phát hiện sinh vật hơn 5m, tìm suốt 30 phút không thấy tung tích: Cứu hộ phải vào cuộc
Phát hiện sinh vật khổng lồ xuất hiện ven đường, cảnh sát nhiều lần tìm cách khống chế nhưng thất bại
Đang ở trong rạp chiếu phim, cô gái bị cắn bởi 1 sinh vật bí ẩn, nghe bác sĩ nhận định mà hoang mang
'Sinh vật' khổng lồ đầy lông được bắt gặp ở 5 nơi khác nhau, cảnh sát vào cuộc rồi phát hiện điều bất ngờ
Sinh vật mất tích hơn 40 năm bất ngờ "sống lại": Người phụ nữ vô tình tìm thấy 2 con vào phút cuối
Cùng chuyên mục
Phát động "Ngày Cộng đồng" lần thứ nhất và ra mắt thương hiệu xã hội “Người Gần Nhất”
Nữ idol Thái Lan bất ngờ "check-in" Việt Nam, khiến fan dụi mắt không nhận ra vì "hòa tan" quá nhanh!
Tình hình NSND Trần Hiếu bố ruột diva Hà Trần
Giọt nước tràn ly: BLV Văn Tùng chính thức đáp trả anti-fan, đưa ra cảnh báo trước những động thái ngày càng quá quắt
Viên Vibi bất ngờ tung loạt ảnh biển táo bạo, khoe dáng nuột nà "đốt mắt" người hâm mộ
Vì sao New Zealand cấm nhân giống loài cá sống hơn 30 năm, Nhật Bản từng bán một con giá gần 42 tỷ đồng?