Nếu để ý mâm ngũ quả hay đĩa hoa quả trên bàn thờ của nhiều gia đình miền Bắc, không khó để bắt gặp một nải chuối xanh được đặt phía dưới, bên trên là bưởi, phật thủ, cam, quýt hoặc những loại quả khác. Hình ảnh này quen thuộc đến mức nhiều người vẫn làm theo mỗi dịp lễ, Tết nhưng chưa chắc đã để ý vì sao chuối thường được chọn khi còn xanh thay vì chờ chín vàng. Thực tế, việc này liên quan nhiều đến phong tục, cách bày mâm quả và những ý nghĩa dân gian được truyền lại.

Nải chuối xanh mang ý nghĩa quen thuộc trong mâm ngũ quả

Theo quan niệm truyền thống, hình dáng nải chuối với những quả cong hướng lên thường được liên tưởng tới bàn tay đang mở ra, mang ý nghĩa nâng đỡ, bao bọc và sum vầy. Bởi vậy, trong mâm ngũ quả miền Bắc, chuối thường được đặt ở dưới cùng, vừa tạo thành phần nền vừa ôm lấy những loại quả được xếp phía trên. Màu xanh của chuối cũng thường được gắn với hành Mộc trong cách lý giải mâm ngũ quả theo ngũ hành. Khi kết hợp cùng những loại quả có màu vàng, đỏ, sáng hoặc sẫm, mâm quả vừa có sự hài hòa về màu sắc vừa gửi gắm những mong ước tốt đẹp của gia đình.

Chuối xanh còn có lợi thế rất thực tế khi bày trên bàn thờ

Không chỉ có câu chuyện về ý nghĩa, chọn chuối còn xanh cũng hợp lý nếu xét đến thời gian bày cúng. Chuối khi đã chín sẽ tiếp tục mềm dần, dễ xuất hiện đốm nâu và có thể nhanh xuống mã, đặc biệt trong điều kiện thời tiết ấm. Trong khi đó, một nải chuối được chọn ở độ già phù hợp nhưng vẫn còn xanh thường giữ được hình dáng chắc chắn lâu hơn. Điều này khá quan trọng khi nải chuối được dùng làm phần đỡ cho bưởi, phật thủ và các loại quả khác, nhất là với mâm ngũ quả được bày trong nhiều ngày. Vì thế, khi mua chuối để thắp hương, nhiều người thường tìm nải còn xanh, quả tương đối đều, chắc, không dập nát và các quả vẫn bám chắc vào cuống. Không nhất thiết phải chọn nải thật lớn; kích thước vẫn nên phù hợp với bàn thờ và cách bày của từng gia đình.

Có bắt buộc thắp hương bằng chuối xanh không?

Câu trả lời là không. Đây là điểm cần phân biệt giữa phong tục và một quy định bắt buộc trong thờ cúng. Cách sử dụng chuối trên mâm quả khác nhau tùy vùng miền và tập quán của từng gia đình. Chuối xanh rất quen thuộc trong mâm ngũ quả miền Bắc, nhưng tại miền Nam, nhiều gia đình lại tránh bày chuối vào dịp Tết vì cách liên tưởng trong tên gọi và thay bằng mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung... Miền Trung cũng có cách lựa chọn linh hoạt hơn, tùy sản vật và phong tục địa phương.

Bởi vậy, không nên hiểu rằng chuối xanh là loại quả “bắt buộc” phải có thì việc thắp hương mới đúng. Điều quan trọng hơn vẫn là hoa quả tươi, sạch, được chuẩn bị chỉn chu và phù hợp với truyền thống của gia đình. Nải chuối xanh xuất hiện trên bàn thờ qua nhiều thế hệ trước hết là một nét văn hóa quen thuộc, trong đó những ý nghĩa về sự sum vầy, nâng đỡ và mong cầu điều tốt đẹp được gửi gắm qua một loại quả rất gần gũi với đời sống người Việt.

*Thông tin trong bài mang tính tham khảo, chiêm nghiệm