Biển Hồ còn được gọi là hồ T Nưng nằm tại xã Biển Hồ, thuộc tỉnh Gia Lai và cách trung tâm Pleiku khoảng 7 kilomet về phía Bắc. Đây là một trong những thắng cảnh nổi tiếng của phố núi và thường được nhắc đến qua câu hát "Đôi mắt Pleiku Biển Hồ đầy" của nhạc sĩ Nguyễn Cường.

Nhưng bên cạnh những câu hát thơ mộng thì nơi này còn gắn liền với một lời đồn dai dẳng. Người dân địa phương truyền miệng nhau rằng hồ sâu hun hút và không có đáy. Nhiều người còn tin rằng dưới lòng hồ là những hốc đá sâu thăm thẳm và nó ăn thông ra tận Biển Đông.

Thực chất thì lời đồn ấy không phải tự nhiên mà có. Khi đi từ bờ ra thì ở chỉ vài mét đầu nước còn nông chừng 1 tới 2 mét nhưng ngay sau đó đáy hụt thẳng xuống tận 14 mét. Một cú hụt chân đột ngột như vậy hoàn toàn đủ để bất kỳ ai lội ra cũng tin rằng phía dưới là vực sâu không đáy. Đây cũng là lý do tại sao người khi xuống nước ở đây cần phải hết sức cẩn thận.

Bốn đợt khảo sát thực địa và hơn 4500 điểm đo độ sâu

Câu trả lời chính thức đến từ nhóm EOS thuộc Khoa Địa chất của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Từ tháng 3 năm 2016 đến tháng 3 năm 2018 thì nhóm đã thực hiện bốn đợt thực địa nhằm ghi nhận hơn 4500 điểm đo độ sâu theo các tuyến khác nhau trên mặt hồ.

Biển Hồ gây ấn tượng mạnh với khung cảnh thiên nhiên cực hùng vĩ

Thiết bị mà họ dùng thực ra không phải là loại máy móc đắt tiền nào. Đó chỉ là một chiếc máy dò cá Garmin STRIKE 4 vốn là loại mà dân câu vẫn thường dùng. Máy hoạt động theo nguyên lý hồi âm bằng cách phát sóng âm xuống đáy rồi đo thời gian sóng dội lại. Riêng với phần lấy mẫu trầm tích thì nhóm phải tự chế thiết bị.

Việc khảo sát cũng không hề dễ dàng. Theo đại diện nhóm EOS thì do hồ là nguồn cung cấp nước sinh hoạt nên hoạt động đi lại bằng thuyền đặc biệt là thuyền máy từng bị hạn chế. Các nhà khoa học vì thế phải tìm cách tổ chức khảo sát bằng các phương tiện phù hợp nhất.

Đáy hồ phẳng và chỗ sâu nhất chỉ đạt 21 mét

Kết quả khảo sát cho thấy Biển Hồ hoàn toàn có đáy. Ở trung tâm miệng núi lửa phía Bắc thì độ sâu duy trì khoảng 17 tới 19 mét. Ở một số khu vực trung tâm khác thì độ sâu lớn nhất mà nhóm ghi nhận được là khoảng 21 mét tùy vào từng thời điểm trong năm.

Nhưng điều đáng nói hơn cả con số ấy là hình dáng của đáy hồ. Lời đồn nói dưới đó lởm chởm hốc đá hun hút còn thiết bị đo lại cho thấy đáy tương đối bằng phẳng và bên trên được phủ một lớp bùn trầm tích dày.

Nói cách khác thì cái vực thẳm trong trí tưởng tượng của bao thế hệ hóa ra chỉ là một mặt bùn phẳng lì và nằm ở độ sâu chưa bằng chiều cao của một tòa nhà bảy tầng.

Lớp bùn dưới đáy lưu giữ trầm tích 12000 năm

Thứ nằm dưới lớp nước ấy mới là phần khiến các nhà khoa học theo đuổi lâu nhất. Quan sát trên máy đo cho thấy tầng bùn trầm tích có thể dày tới hàng chục mét. Tuy nhiên các mẫu lõi mà nhóm lấy lên được mới chỉ sâu khoảng 6 mét nên độ dày thật của tầng trầm tích này đến nay vẫn là một câu hỏi chưa có lời đáp.

Sơ đồ độ sâu đáy Biển Hồ T’Nưng thành lập dựa trên số liệu đo sâu hồi âm giai đoạn 2016-2018 bằng thiết bị Garmin STRIKE 4 fishfinder. Các hình lục giác chỉ vị trí lấy mẫu trầm tích. Nguồn: eosvnu.net

Dù vậy, chỉ riêng 6 mét ấy đã đủ để kể nên nhiều câu chuyện. Mẫu lá cùng cỏ và cành cây lấy ở độ sâu gần 6 mét được xác định có tuổi carbon khoảng 12000 năm. Tức là chỉ cần đào xuống chừng 6 mét bùn là đã chạm vào những chiếc lá rụng từ cuối Kỷ Băng hà.

Ở phần trên của cột trầm tích thì nhóm nhận diện được ba đỉnh Cs 137 trong khoảng 60 năm gần đây. Đây là dấu mốc quan trọng giúp tính tốc độ bồi lắng và kết quả cho thấy tốc độ này đang tăng lên do tác động của con người.

Nhóm cũng tìm thấy các thành phần sáp lá cây trong trầm tích. Phân tích đồng vị hydro của chúng được kỳ vọng sẽ cho biết lượng mưa trong quá khứ và lịch sử gió mùa ở Tây Nguyên nhưng phần việc này hiện vẫn đang được tiến hành.

Dấu tích ba miệng núi lửa và hành trình 200,000 năm

Điều đặc biệt tiếp theo nằm ở nguồn gốc hình thành của hồ. Khác với nhiều hồ nước tự nhiên được tạo nên từ dòng chảy sông suối hay quá trình sụt lún địa hình, Biển Hồ thực chất là một hồ núi lửa được hình thành trên ba miệng núi lửa cổ liên thông với nhau.

Theo nghiên cứu của nhóm EOS thì những đợt phun trào núi lửa cách đây khoảng 200000 năm đã tạo nên ba vùng trũng để rồi sau đó kết nối thành một thủy vực rộng lớn. Các miệng núi lửa có độ sâu và đặc điểm địa hình khác nhau đã tạo nên cấu trúc đáy hồ khá đặc biệt.

Theo thông tin từ chính quyền địa phương thì hồ có diện tích mặt nước khoảng 240 hecta với trữ lượng nước ước tính từ 25 đến 30 triệu mét khối và nằm ở độ cao khoảng 740 tới 800 mét so với mực nước biển.

Tên gọi T Nưng được giải thích là biển trên núi trong tiếng Jrai. Cái tên này phần nào thể hiện sự rộng lớn của hồ nước giữa vùng cao nguyên nơi không có biển nhưng lại sở hữu một mặt nước mênh mông đến mức người dân ví như biển cả.

Không chỉ là thắng cảnh mà còn là nguồn nước ngọt của cả vùng

Bên cạnh giá trị địa chất, Biển Hồ còn có vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống người dân Gia Lai. Đây là một trong những nguồn cung cấp nước ngọt chủ yếu cho khu vực Pleiku, vì vậy các hoạt động tác động đến môi trường và nguồn nước tại đây luôn cần được kiểm soát chặt chẽ.

Vào năm 1988 danh thắng Biển Hồ đã vinh dự được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Gợi ý các trải nghiệm khi tới Biển Hồ

Một trong những điểm ngắm cảnh quen thuộc tại đây là bán đảo có hình dáng giống đầu rùa vươn dài ra lòng hồ. Khu vực này có những hàng thông xanh mát cùng lối đi hướng ra mặt nước và tượng Quan Thế Âm Bồ Tát bằng đá cẩm thạch trắng cao khoảng 15 mét. Từ đây du khách có thể phóng tầm mắt ra mặt hồ rộng lớn để ngắm những dãy núi và rừng cây bao quanh.

Chèo thuyền là một hoạt động thú vị tại Biển Hồ

Biển Hồ cũng mang đến những sắc thái khác nhau theo mùa. Vào mùa mưa, mực nước dâng cao và gió thổi khiến mặt hồ xuất hiện những đợt sóng lớn vỗ vào bờ. Khi thời tiết chuyển lạnh, sương mù có thể phủ trên mặt nước, len qua những hàng thông ven hồ. Còn vào mùa khô, những dải đất bazan ven hồ dần lộ ra nhằm tạo nên khung cảnh đặc trưng của cao nguyên.

Không xa hồ tự nhiên là Biển Hồ chè, vốn là một hồ chứa nhân tạo hình thành sau công trình thủy lợi xây dựng từ năm 1978 đến năm 1984. Công trình này đã chặn dòng suối Ia Nhing để tạo hồ chứa và có kênh thông với Biển Hồ tự nhiên. Khu vực xung quanh còn có những đồi chè xanh mướt và thường được du khách ghép vào cùng một hành trình.

Một cái hồ từng bị đồn là không đáy nay đã có những con số cụ thể. Nhưng lớp bùn dày hàng chục mét dưới đó thì vẫn chưa ai chạm tới được đáy thật và nó hiện vẫn đang âm thầm lưu giữ lại lịch sử khí hậu của cả vùng Tây Nguyên trong hàng vạn năm.

Nguồn tham khảo thông tin từ nhóm nghiên cứu EOS thuộc Khoa Địa chất của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.