Có phụ huynh than phiền rằng họ là gia đình công chức bình thường, thực sự không hiểu nổi quan điểm tiêu dùng của con mình. Con trai đang học một trường đại học dân lập, học phí sinh hoạt đã cảm thấy gánh nặng rất lớn. Thế nhưng cứ đến kỳ nghỉ là con lại nhất quyết đi du lịch cùng bạn. Không cho đi thì vẫn lén đi.

Cha mẹ không hiểu, mình đã đối xử với con quá tốt rồi, vậy mà con lại ấm ức nói rằng trong ký túc xá chỉ mình là khổ nhất, hoàn toàn không cảm nhận được khó khăn của gia đình, chẳng hề thấu hiểu cha mẹ.

Tình trạng này khá phổ biến, thậm chí Trung Quốc còn xuất hiện một khái niệm mới - “toàn dân phú nhị đại” (“thế hệ thứ hai giàu có”).

Ảnh minh hoạ

Nhiều gia đình điều kiện kinh tế bình thường, cha mẹ chắt chiu từng đồng, gồng gánh tiến về phía trước, cố gắng đáp ứng con cái tối đa về vật chất. Nhưng thói quen tiêu dùng và kỳ vọng sống của con lại hoàn toàn lệch khỏi thực tế gia đình, và trong lòng vẫn không hề thấy đủ.

Khi “nuôi dạy theo kiểu giàu có” bị đơn giản hóa thành “nuôi bằng tiền”, giáo dục gia đình hiện đại đang đối mặt với một câu hỏi nghiêm túc.

Nguồn gốc của hiện tượng “toàn dân phú nhị đại”

Hiện tượng này không phải ngày một ngày hai, mà là kết quả của nhiều lực tác động xã hội cộng hưởng.

1. Hào nhoáng từ mạng xã hội

Video ngắn tràn ngập hình ảnh check-in du lịch tinh tế, khung cảnh nên thơ, nhạc nền cuốn hút… liên tục nâng cao “chuẩn mực kỳ nghỉ bình thường” trong mắt người trẻ. Vô hình trung gieo vào họ một nỗi lo: nếu không đi khắp nơi ở độ tuổi đẹp nhất, tức là phụ bạc tuổi trẻ.

2. Áp lực ngầm trong môi trường học đường

Một phụ huynh chia sẻ: “Trước đây con chẳng hề nghĩ đến du lịch. Nhưng sau kỳ nghỉ, cô giáo yêu cầu chia sẻ trải nghiệm, thấy bạn bè nói về biển, leo núi, thậm chí du lịch nước ngoài, còn mình chỉ đi công viên gần nhà, con bỗng cảm thấy kỳ nghỉ của mình ‘không trọn vẹn’.” Thậm chí có trường còn giao bài tập “Trải nghiệm du lịch của em”, vô tình củng cố suy nghĩ rằng du lịch là điều tất yếu.

3. So sánh trực tiếp giữa bạn bè

“Cả phòng đều đi, chỉ mình không đi” trở thành nỗi ám ảnh của nhiều đứa trẻ. Con người vốn có xu hướng so sánh xã hội, đặc biệt trong môi trường tập thể. Khi du lịch trở thành “vé vào câu chuyện chung” của ký túc xá, không tham gia đồng nghĩa với nguy cơ bị gạt ra ngoài.

Cha mẹ chật vật mưu sinh, con lại khoe khoang quá lố

Nhiều cha mẹ cực kỳ tiết kiệm với bản thân, nhưng lại hào phóng với con: Đi chợ so đo từng vài hào, nhưng sẵn sàng trả vài trăm tệ tiền tụ tập cho con. Mặc quần áo nhiều năm không đổi, nhưng mua cho con đồ hiệu cả nghìn tệ. Nóng đến mức suýt say nắng vẫn không bắt taxi, nhưng chuyển tiền cho con “du lịch nói đi là đi” thì rất nhanh. Lương một tháng gần như không đủ cho một bộ đồ của con.

Hệ quả méo mó xuất hiện: nhiều sinh viên than tiền sinh hoạt bao nhiêu cũng không đủ mà không biết thu nhập tháng của cha mẹ có khi còn chưa bằng con số đó. Sự đứt gãy này tạo nên một thế hệ “không có mệnh phú nhị đại, nhưng lại mắc bệnh phú nhị đại”.

“Nuôi giàu” tỉnh táo: Biết tiêu tiền không bằng biết làm chủ tiền

May mắn là ngày càng nhiều gia đình bắt đầu thức tỉnh.

1. Thẳng thắn nói về tiền: Minh bạch tài chính

Một gia đình thu nhập cao, có nhà không nợ.  Họ không né tránh chuyện tiền bạc với con: “Học phí của con chiếm bao nhiêu phần chi tiêu gia đình? Mỗi tháng chúng ta dư được bao nhiêu?”. Trước cấp hai, con thường mặc lại đồ họ hàng cho, dùng điện thoại cũ của bố, nhưng không hề tự ti: “Con biết nhà không phải không mua nổi, mà là không cần thiết". Gia đình còn tổ chức họp tài chính định kỳ, để con hiểu tiền đến từ đâu, đi về đâu.

2. Đặt ranh giới: Tự chịu trách nhiệm với ham muốn

Một người mẹ chia sẻ: Con gái muốn đi du lịch, mẹ đồng ý nhưng nói rõ: “Dùng tiền lì xì của con, tự lập kế hoạch ngân sách". Sau chuyến đi, cô bé thốt lên: “Một tuần đã tốn rất nhiều, mà con còn tiết kiệm lắm rồi!” Từ đó, trước khi mua gì, em luôn tự hỏi: “Thật sự cần không?”.

Phương án thực hành:

• Tiêu dùng không thiết yếu nên dùng tiền tiết kiệm hoặc tiền tự kiếm.

• Trải nghiệm làm thêm để cảm nhận sự vất vả kiếm tiền.

• Phân biệt trách nhiệm gia đình (học phí, sinh hoạt cơ bản) và ham muốn cá nhân.

3. Nuôi giàu tinh thần: Định nghĩa sự phong phú

“Nuôi giàu” không phải chất đống vật chất. Một phụ huynh nói với con: “Dù không đi xa, con vẫn có tự do chơi đồ chơi, tự do ăn ngon, tự do vui với bạn bè gần nhà". Công viên, thư viện, bảo tàng… chi phí thấp nhưng vẫn tạo nên ký ức trọn vẹn.

Quan trọng hơn là:

• Sức bền cảm xúc: chấp nhận “người khác có, mình không”.

• Năng lực phán đoán: phân biệt “người khác nói tốt” và “mình thật sự cần”.

• Tự tin nội tại: không dùng nhãn mác bên ngoài để định nghĩa bản thân.

Tái cấu trúc quan hệ cha mẹ - con cái

Nghiên cứu tâm lý cho thấy: cha mẹ hy sinh quá mức thường đi kèm kỳ vọng cao. Khi trẻ cảm nhận “mình tiêu quá nhiều tiền của bố mẹ”, có thể nảy sinh áp lực lớn hoặc thái độ “đương nhiên” để tự bảo vệ. Thế hệ 60-70 thường “khổ mình, giàu con”; còn nhiều phụ huynh 80-90 bắt đầu thực hành “có tiền cùng tiêu, không tiền cùng tiết kiệm”. Thông điệp là: gia đình là cộng đồng cùng chung vận mệnh, không phải mối quan hệ cung cấp - hưởng thụ.

Mục tiêu cuối cùng của nuôi dạy không phải tạo ra một đứa trẻ “chưa từng chịu thiệt thòi”, mà là một người trưởng thành hiểu thực tế, đối mặt được khó khăn và có thể tạo dựng tương lai.

Chúng ta không thể chặn hoàn toàn tiếng gọi của chủ nghĩa tiêu dùng, cũng không thể cách ly trẻ khỏi so sánh. Nhưng ta có thể giúp con xây dựng một “thước đo nội tâm”: nhận thức rõ thực tế, quản lý ham muốn lý trí, tạo nên sự phong phú trong giới hạn.

Giáo dục không phải tạo ra một “kẻ vị kỷ tinh tế chưa từng biết thiếu thốn” mà là rèn nên một con người “nhìn rõ bản chất cuộc sống nhưng vẫn yêu đời và bước đi vững vàng bằng chính sức mình”.

Cái “giàu” thật sự không nằm ở cuộc sống hào nhoáng được ngụy tạo, mà ở việc trao cho con đôi chân đứng vững trên mặt đất nhưng vẫn có thể ngước nhìn bầu trời sao, cùng một trái tim đầy đặn, kiên cường và biết ơn.