Các chuyên gia cảnh báo, thời tiết lạnh không chỉ khiến mạch máu co lại làm huyết áp tăng đột ngột, mà còn tạo điều kiện hình thành cục máu đông, từ đó làm gia tăng nguy cơ cả hai thể đột quỵ: xuất huyết não và nhồi máu não. Đáng lưu ý, thói quen tắm khuya trong mùa lạnh – khá phổ biến tại Việt Nam – đã và đang trở thành yếu tố nguy cơ dẫn đến nhiều trường hợp tai biến nghiêm trọng.

Bệnh nhân Â.V.H, 20 tuổi, không bệnh nền, nhưng bất ngờ gục ngã vì xuất huyết não sau lần tắm đêm. Cụ thể, đêm 19/11/2019, H. trở về phòng trọ sau ca làm việc muộn. Như thói quen thường nhật, H. đi tắm lúc 23h. Nhưng hôm đó, ngay khi nằm xuống giường, H. xuất hiện cơn đau đầu, chóng mặt, mất tự chủ và yếu liệt nửa người bên trái trước khi hôn mê. Sáng hôm sau, bạn bè phát hiện và đưa H. đi cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Giang. Các bác sĩ tại đây đưa ra tiên lượng tỷ lệ sống sót của bệnh nhân chỉ ở mức 1-2%. May mắn là H. đã vượt qua bằng sự cứu chữa kịp thời, tận tâm của các y bác sĩ.

Một trường hợp điển hình khác xảy ra vào đêm 6/12/2024, trùng với đợt không khí lạnh tăng cường. Bệnh nhân nam 45 tuổi tại Hà Nội, không có tiền sử bệnh lý, được đưa vào cấp cứu trong tình trạng hôn mê sau khi tắm đêm. Kết quả chẩn đoán cho thấy bệnh nhân bị xuất huyết não với khối máu tụ lớn khoảng 90 cm³, buộc các bác sĩ phải phẫu thuật mở sọ để giảm áp lực nội sọ. Hiện người bệnh vẫn đang được hồi sức tích cực, phải thở máy, tiên lượng rất dè dặt.

Trường hợp tương tự là bệnh nhân 42 tuổi ở Hải Dương. Sau khi tắm đêm ngày 17/12/2024, người này đột ngột đau đầu dữ dội, ý thức suy giảm nhanh rồi rơi vào hôn mê. Dù được sơ cứu và chuyển tuyến kịp thời tới Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trong “giờ vàng”, tổn thương xuất huyết não quá nặng khiến bệnh nhân hôn mê sâu, không còn khả năng cứu chữa.

Điểm chung của các trường hợp là người bệnh còn trẻ, không mắc bệnh mạn tính, tai biến xảy ra ngay sau khi tiếp xúc với lạnh đột ngột. Những hậu quả nặng nề này hoàn toàn có thể hạn chế nếu có kiến thức phòng ngừa phù hợp.

Vì sao thời tiết lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ?

Tổng hợp nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy, nhiệt độ thấp là yếu tố thúc đẩy nguy cơ đột quỵ não. Thời tiết lạnh ảnh hưởng trực tiếp đến các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn đường huyết, rối loạn mỡ máu và rung nhĩ.

Khi tiếp xúc với lạnh, mạch máu ngoại vi co lại nhằm giữ nhiệt, dẫn đến tăng huyết áp thoáng qua. Sự tăng áp lực này có thể làm vỡ mạch máu não, gây xuất huyết não – lý do khiến thể đột quỵ này thường xảy ra ngay trong những ngày đầu trời rét.

Bên cạnh đó, hiện tượng co mạch và giảm nhiệt độ cơ thể còn làm tăng độ nhớt của máu. Cơ thể cũng có xu hướng tăng sản xuất hồng cầu và tiểu cầu, tạo điều kiện hình thành cục máu đông, từ đó làm tăng nguy cơ tắc mạch và nhồi máu não, thường xuất hiện sau vài ngày rét kéo dài.

Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ

Các biểu hiện đột quỵ trong mùa lạnh không khác so với thông thường. Có thể ghi nhớ theo nguyên tắc FAST:

 F (Face): Méo miệng, lệch mặt, tê hoặc yếu một bên.

A (Arms): Yếu tay, không nhấc được một bên tay.

S (Speech): Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói.

T (Time): Cần cấp cứu ngay, vì 6 giờ đầu có ý nghĩa quyết định hiệu quả điều trị.

Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thăng bằng, rối loạn thị lực đột ngột.

Việc đầu tiên cần làm là gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt. Trong lúc chờ cấp cứu, người không có chuyên môn y tế tuyệt đối không tự ý cho bệnh nhân dùng thuốc, không chích máu đầu ngón tay, không cạo gió, không cho ăn uống hay lắc, lay người bệnh vì có thể làm tình trạng nặng thêm.

Người bệnh nên được đặt nằm nghiêng, nới lỏng quần áo, giữ ấm vừa phải. Gia đình cần ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng và các dấu hiệu đi kèm để cung cấp cho nhân viên y tế.

Phòng ngừa đột quỵ trong mùa lạnh

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu chủ động kiểm soát nguy cơ. Một số khuyến cáo quan trọng gồm:

Giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng đầu và cổ; tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Theo dõi và kiểm soát huyết áp thường xuyên, nhất là người có tiền sử tăng huyết áp.

Duy trì chế độ ăn lành mạnh, nhiều rau xanh, trái cây, hạn chế muối, đường và chất béo.

Vận động đều đặn với cường độ vừa phải, tránh gắng sức quá mức trong thời tiết lạnh.

Hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá.

Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm và điều trị các yếu tố nguy cơ.

Đừng để thói quen sinh hoạt thiếu khoa học cùng thời tiết lạnh giá trở thành mối đe dọa cho sức khỏe. Chủ động phòng ngừa chính là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình trong mùa đông.

(Tổng hợp)