Huy chương Fields được trao lần đầu vào năm 1936 và đến nay đã vinh danh hơn 60 nhà toán học trên toàn thế giới. Tuy nhiên, phải đến năm 2014 mới có người phụ nữ đầu tiên chạm tay vào giải thưởng vẫn được ví như "Nobel Toán học" này. 

Tính đến năm 2026, con số đó mới dừng lại ở 3 người, một tỷ lệ hiếm hoi phản ánh khoảng cách giới tính vẫn còn tồn tại trong ngành khoa học vốn được xem là khô khan và khắc nghiệt bậc nhất.

Người phụ nữ đầu tiên từng mơ trở thành nhà văn

Maryam Mirzakhani sinh năm 1977 tại Tehran, Iran, là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử đoạt Huy chương Fields, tại Đại hội Toán học Thế giới năm 2014 ở Seoul, Hàn Quốc. Thời thơ ấu bà từng mơ ước trở thành nhà văn hơn là nhà toán học, đặc biệt yêu thích đọc tiểu thuyết hư cấu và trinh thám. Nhưng tài năng Toán học của bà bộc lộ rất sớm, khi Mirzakhani hai lần giành Huy chương Vàng Olympic Toán quốc tế vào các năm 1994 và 1995, trong đó năm 1995 bà đạt điểm tuyệt đối 42/42, trở thành nữ sinh Iran đầu tiên làm được điều này.

Maryam Mirzakhani sau này trở thành giáo sư tại các trường đại học Princeton và Stanford (Ảnh: Mott Carter/Clay Mathematics Institute)

Sau khi tốt nghiệp Đại học Công nghệ Sharif ở Tehran, Mirzakhani sang Mỹ lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Harvard năm 2004, rồi trở thành giáo sư tại Đại học Stanford từ năm 2008. Công trình giúp bà đoạt Fields tập trung vào hình học không gian modul và động lực học trên các bề mặt cong phức tạp. Chỉ 3 năm sau khi nhận giải, Mirzakhani qua đời ngày 15/7/2017 vì ung thư vú, khi mới 40 tuổi, để lại niềm tiếc thương lớn trong giới toán học thế giới.

Người phụ nữ thứ hai và bài toán xếp cầu hàng trăm năm chưa có lời giải

8 năm sau lần đầu tiên, giới toán học mới có người phụ nữ thứ hai đoạt Fields, là Maryna Viazovska, nhà toán học người Ukraine, tại Đại hội Toán học Thế giới năm 2022. Bà được vinh danh nhờ công trình giải bài toán xếp hình cầu dày đặc nhất trong không gian 8 chiều, một bài toán từng khiến giới toán học đau đầu suốt hàng trăm năm.

Theo tìm hiểu, Viazovska hiện là giáo sư đứng đầu ngành Số học tại Trường Bách khoa Liên bang Lausanne (EPFL), Thụy Sĩ. Bà là một trong 4 nhà toán học đoạt Fields năm đó, cùng với các đồng nghiệp đến từ Pháp, Anh và Hàn Quốc. Ở tuổi 37 khi nhận giải, bà cũng là một trong những chủ nhân trẻ tuổi hiếm hoi của giải thưởng danh giá này.

Maryna Viazovska là người phụ nữ thứ 2 giành được Huy chương Fields (Ảnh: Institut des Hautes Études Scientifiques (IHÉS))

Người phụ nữ thứ ba và cột mốc lịch sử của Trung Quốc

Đến năm 2026, Vương Hồng, nhà toán học người Trung Quốc, trở thành người phụ nữ thứ ba trong lịch sử đoạt Huy chương Fields, tại Đại hội Toán học Thế giới ở Philadelphia, Mỹ. Vương Hồng được vinh danh nhờ công trình giải quyết giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều, bài toán hình học tồn tại từ năm 1917. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử giải thưởng có công dân Trung Quốc được xướng tên, khi Vương Hồng cùng người bạn học Đặng Dục cùng đoạt giải trong một kỳ trao thưởng.

Khác với Mirzakhani hay Viazovska, hành trình đến với Toán học của Vương Hồng không hề bằng phẳng ngay từ đầu. Nữ giáo sư này từng suýt rẽ sang ngành Khoa học Trái đất và Vũ trụ, thậm chí cân nhắc chuyển sang học kiến trúc trong thời gian học cao học tại Pháp, trước khi quay lại với niềm đam mê ban đầu và trở thành giáo sư tại Viện Nghiên cứu Khoa học Cao cấp Pháp cùng Viện Toán học Courant thuộc Đại học New York.

Vương Hồng tại buổi họp báo sau Lễ trao giải Fields 2026 (Ảnh: Xinhua News(

Nhìn lại 3 người phụ nữ hiếm hoi từng đoạt Huy chương Fields, mỗi người đều mang một câu chuyện khác biệt, từ niềm đam mê văn chương của Mirzakhani, bài toán xếp cầu nhiều thế kỷ của Viazovska, đến hành trình không thẳng tắp của Vương Hồng. Điểm chung duy nhất giữa họ là minh chứng cho việc phụ nữ hoàn toàn có thể chạm đến đỉnh cao nhất của ngành khoa học vốn từ lâu được xem là lãnh địa của nam giới.

Tổng hợp