Trong số đó có ba gương mặt tiêu biểu. Con đường của họ khác nhau, nhưng đều có một điểm chung: niềm say mê học thuật và sự gắn bó với nguồn cội Việt Nam.

Lập ngành Việt Nam học tại một đại học hàng đầu Mỹ

Dù lớn lên trên đất Mỹ, Nguyễn Thị Liên Hằng vẫn được nuôi dưỡng trong một không gian rất Việt Nam. Trong nhà, cha mẹ yêu cầu các con nói tiếng Việt. Bữa cơm tối luôn là món ăn Việt. Ngay cả khu vườn quanh nhà cũng có những khóm tre được trồng như một cách giữ ký ức quê hương. Những câu chuyện về Việt Nam mà chị nghe từ gia đình đã sớm gợi lên nhiều câu hỏi. Đó cũng là lý do chị chọn học lịch sử tại Trường Đại học Pennsylvania.

GS. Nguyễn Thị Liên Hằng, giảng viên lịch sử tại Trường Đại học Columbia, là người đồng sáng lập chương trình Việt Nam học tại trường, góp phần đưa nghiên cứu về Việt Nam trở thành một lĩnh vực học thuật được quan tâm tại Mỹ.

Năm 1994, khi 19 tuổi, lần đầu tiên Nguyễn Thị Liên Hằng trở lại Việt Nam. Chuyến đi đó đã để lại dấu ấn sâu sắc với chị. Nguyễn Thị Liên Hằng từng nói rằng ngay khi đặt chân xuống sân bay, chị có cảm giác như trở về nhà.

Sau khi tốt nghiệp đại học, chị tiếp tục theo học tiến sĩ tại Trường Đại học Yale với chuyên ngành lịch sử quan hệ đối ngoại của Mỹ. Từ nền tảng đó, chị dần mở rộng nghiên cứu sang lịch sử Việt Nam hiện đại và quan hệ Việt – Mỹ.

Năm 2016, chị trở thành giảng viên tại Trường Đại học Columbia tại New York. Tại đây, chị cùng giáo sư John Phan khởi xướng việc xây dựng chương trình Việt Nam học.

Năm 2017, ngành Việt Nam học chính thức được thành lập tại Trường Đại học Columbia. Chương trình không chỉ nghiên cứu chiến tranh mà còn bao quát lịch sử, văn hóa, xã hội và văn minh Việt Nam.

Các lớp học thường xuyên có số sinh viên đăng ký vượt quá giới hạn cho phép. Điều đáng chú ý là nhiều người trong số họ không phải người gốc Việt. Họ đến từ nhiều quốc gia khác nhau và muốn tìm hiểu về một Việt Nam đang thay đổi nhanh chóng.

Với GS. Liên Hằng, việc xây dựng ngành Việt Nam học không chỉ là công việc học thuật. Đó còn là cách kết nối các thế hệ học giả quốc tế với Việt Nam, đồng thời giúp sinh viên hiểu một cách toàn diện hơn về đất nước này.

Nhà nghiên cứu Việt Nam học tại Thái Lan

Câu chuyện của Trương Thị Hằng lại bắt đầu từ một hướng khác. Hiện nay, chị là phó giáo sư, tiến sĩ giảng dạy tại Trường Đại học Rajabhat Lampang ở Thái Lan. Nhiều năm qua, chị đã tập trung nghiên cứu về lịch sử Việt Nam và quan hệ Việt Nam – Thái Lan.

TS. Trương Thị Hằng trao tặng sách cho PGS. TS. Kittisak Samuttharak, Hiệu trưởng Đại học Rajabhat Lampang (Ảnh: Hữu Kiên/TTXVN)

Một trong những công trình tiêu biểu của chị là cuốn sách "Chủ tịch Hồ Chí Minh: Người đặt nền móng cho quan hệ Việt Nam – Thái Lan hiện đại". Công trình được biên soạn bằng ba ngôn ngữ: tiếng Việt, tiếng Thái và tiếng Anh. Cuốn sách tập trung nghiên cứu giai đoạn 1928–1929 khi Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động tại Thái Lan. Đây là khoảng thời gian quan trọng nhưng ít được nghiên cứu sâu trong các tài liệu trước đây.

Theo TS. Trương Thị Hằng, việc nghiên cứu giai đoạn này không hề dễ dàng. Nguồn tài liệu bằng tiếng Việt, tiếng Thái và tiếng Anh đều rất hạn chế. Nhiều sự kiện chỉ được ghi lại rời rạc trong các nguồn khác nhau. Để tái dựng bức tranh lịch sử đầy đủ, chị phải tìm kiếm tài liệu ở nhiều nơi và đối chiếu giữa các nguồn. Chị cũng nhận được sự hỗ trợ của nhiều học giả Thái Lan trong việc xác minh các dữ kiện lịch sử.

Công trình nghiên cứu của chị giúp làm rõ vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc kết nối cộng đồng người Việt tại Thái Lan và đặt nền móng cho quan hệ giữa hai nước.

Với chị, đây không chỉ là một đề tài khoa học. Đó còn là cách bày tỏ lòng tri ân đối với những người đi trước và nhắc nhở thế hệ trẻ người Việt ở nước ngoài nhớ về nguồn cội.

Nữ phó giáo sư dạy trí tuệ nhân tạo tại Trung Quốc

Trong khi đó, PGS. Nguyễn Cẩm Tú lại đi theo con đường của khoa học công nghệ. Hiện nay, chị là phó giáo sư tại Trường Trí tuệ nhân tạo của Đại học Nanjing. Đây là một trong những đại học hàng đầu Trung Quốc và thuộc nhóm C9, thường được so sánh với Ivy League của nước này.

Nguyễn Cẩm Tú từng là học sinh chuyên Toán tại Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên ở Hà Nội. Sau đó chị học ngành công nghệ thông tin tại Trường Đại học Quốc gia Hà Nội và tốt nghiệp với vị trí thủ khoa.

PGS Nguyễn Cẩm Tú, giảng dạy tại Trường Trí tuệ nhân tạo của Đại học Nanjing, nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo hội thoại và đào tạo nhiều sinh viên làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn.

Sau một thời gian làm việc trong doanh nghiệp công nghệ, chị quyết định quay lại con đường nghiên cứu. Năm 2008, chị sang Nhật Bản làm nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Trường Đại học Tohoku.

Sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ, chị tiếp tục làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Trường Đại học Nam Kinh dưới sự hướng dẫn của giáo sư Zhou Zhi-hua, một trong những nhà khoa học nổi tiếng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Lĩnh vực nghiên cứu của chị là trí tuệ hội thoại, tức các hệ thống AI có khả năng giao tiếp với con người bằng ngôn ngữ tự nhiên. Công trình của bà đã được công bố tại nhiều hội nghị khoa học quốc tế hàng đầu.

Bên cạnh nghiên cứu, chị còn tham gia xây dựng chương trình đào tạo cho trường AI của Trường Đại học Nam Kinh. Một trong những môn học chị tâm đắc nhất là “Đạo đức trí tuệ nhân tạo”, nơi sinh viên được thảo luận về những tác động xã hội của công nghệ mới.

Với chị, niềm vui lớn nhất không phải là vị trí học thuật mà là được chứng kiến sinh viên trưởng thành và thành công.

Ba người phụ nữ, ba lĩnh vực khác nhau: lịch sử, khoa học xã hội và công nghệ, nhưng hành trình của họ có một điểm chung rõ ràng. Đó là sự bền bỉ theo đuổi tri thức và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng. GS. Nguyễn Thị Liên Hằng góp phần đưa Việt Nam học trở thành một ngành nghiên cứu quan trọng tại một đại học hàng đầu Mỹ. TS. Trương Thị Hằng giúp mở rộng hiểu biết về lịch sử và quan hệ Việt Nam – Thái Lan thông qua những công trình nghiên cứu công phu. PGS. Nguyễn Cẩm Tú đang đào tạo thế hệ kỹ sư và nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo trong một môi trường khoa học năng động của châu Á. Mỗi người đi một con đường riêng nhưng tất cả đều mang theo trong mình ký ức và bản sắc Việt Nam.

Trong bối cảnh khoa học và giáo dục ngày càng mang tính toàn cầu, những trí thức như họ đang trở thành cầu nối tự nhiên giữa Việt Nam và thế giới. Và câu chuyện của họ cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều người trẻ Việt Nam đang ước mơ bước vào con đường nghiên cứu khoa học.