Tấm bia đá cổ mô tả hoàng đế La Mã Tiberius (bên phải) đứng cạnh các vị thần Ai Cập Amun, Mut và Khonsu.

Theo thông tin từ Bộ Du lịch và Cổ vật Ai Cập, hiện vật là một tấm bia hình chữ nhật với kích thước khoảng 60 x 40 cm, có niên đại vào thời kỳ trị vì của Tiberius (năm 14–37 sau Công nguyên).

Tấm bia được tìm thấy trong quá trình phục dựng một cổng phía bắc của quần thể đền Karnak, khu di tích tôn giáo có lịch sử xây dựng kéo dài gần 4.000 năm, từ thời Ai Cập cổ đại đến thời kỳ La Mã.

Trên bề mặt bia đá, hoàng đế Tiberius được khắc họa đang đứng trước những vị thần Amun, Mut và Khonsu, bộ 3 thần linh quan trọng được người Ai Cập thờ phụng tại Luxor. Hình ảnh cho thấy vị hoàng đế đang thực hiện nghi lễ dâng “Ma’at”, một biểu trưng cho trật tự vũ trụ và công lý trong tín ngưỡng Ai Cập cổ đại.

Theo các chuyên gia, việc khắc họa Tiberius dưới hình dạng pharaoh không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn nhằm củng cố tính chính danh của ông tại vùng đất này.

“Người giữ quyền lực cai trị cần được thấy đang thực hiện nghi thức truyền thống dưới hình dạng mà các vị thần có thể nhận ra, cụ thể là một pharaoh”, nhà Ai Cập học Abdelghaffar Wagdy, Tổng giám đốc Cổ vật của Luxor và đồng giám đốc Trung tâm Khảo cổ Ai Cập, cho biết.

“Bằng việc dâng Ma’at, vị hoàng đế cho thấy đang hoàn thành nghĩa vụ của mình trong việc duy trì trật tự thiêng liêng. Bộ ba vị thần cũng phản chiếu cấu trúc của một gia đình vương quyền và củng cố tính chính thống của vị hoàng đế”, ông chia sẻ.

Trên thực tế, vào thời điểm vị hoàng đế Tiberius lên ngôi, Ai Cập đã trở thành một tỉnh của Đế chế La Mã được 44 năm. Để duy trì sự ổn định và hợp pháp hóa quyền lực tại vùng đất giàu truyền thống tôn giáo này, các hoàng đế La Mã thường được thể hiện như những pharaoh, những người có vai trò trung gian giữa thần linh và con người.

Các nhà nghiên cứu cho biết, hình thức thể hiện này khá phổ biến trong nghệ thuật tôn giáo Ai Cập thời La Mã, trong khi trên các phương tiện chính thức như tiền xu hoặc tượng đài, các hoàng đế vẫn được khắc họa theo phong cách La Mã truyền thống. Điều này phản ánh cách chính quyền La Mã dung hòa giữa quyền lực chính trị và tín ngưỡng địa phương.

Quần thể đền Karnak ở Luxor

Việc Ai Cập trở thành một phần của Đế chế La Mã gắn liền với những biến động lịch sử lớn, đặc biệt là cuộc đối đầu giữa Augustus, Mark Antony và nữ hoàng Cleopatra VII. Sau khi đánh bại liên minh của Antony và Cleopatra trong trận Actium, Augustus chính thức sáp nhập Ai Cập vào đế chế vào năm 30 trước Công nguyên.

Tiberius, người kế vị Augustus, dù chưa từng đặt chân đến Ai Cập mà chỉ cai trị thông qua các đặc sứ nhưng tên tuổi của ông vẫn xuất hiện trên nhiều di tích liên quan đến đền thờ, như một cách duy trì và bảo trợ hệ thống tôn giáo bản địa.

Ngoài hình chạm khắc, bia đá còn có 5 dòng chữ tượng hình ghi lại hoạt động tu sửa bức tường của đền Amun-Ra. Các nhà nghiên cứu cho rằng, tấm bia này từng được gắn cố định vào tường bao như một dấu mốc kiến trúc, nhằm kỷ niệm chính công trình trùng tu này.

Giới chuyên môn nhận định, hiện vật không nhằm ghi lại thành tựu cá nhân của Tiberius, mà phản ánh hình mẫu lý tưởng về một vị vua trong quan niệm Ai Cập cổ đại với vai trò là người bảo trợ đền thờ và duy trì trật tự thiêng liêng.

Sau khi được nghiên cứu và bảo tồn, tấm bia đá dự kiến sẽ được trưng bày trong một bảo tàng, tiếp tục kể lại câu chuyện về sự giao thoa giữa hai nền văn minh lớn trong lịch sử nhân loại.