Bà Đỗ Hồng Hạnh, đồng sáng lập kiêm CEO BUYO Solutions, startup phát triển vật liệu sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp và ngành thực phẩm. Ảnh: BUYO Solutions.

 Khi BUYO Solutions xuất hiện trong danh sách Forbes Asia 100 To Watch 2026 cuối tháng 8, chi tiết đáng quan tâm không nằm riêng ở một danh sách vinh danh. Startup do bà Đỗ Hồng Hạnh đồng sáng lập đang đi qua đoạn khó hơn của một doanh nghiệp vật liệu mới: biến công nghệ từ phòng nghiên cứu thành sản phẩm mà nhà máy có thể sản xuất, doanh nghiệp có thể đặt hàng và thị trường có thể kiểm chứng.

BUYO được thành lập năm 2022. Website doanh nghiệp xác định Hanh Do, tức Đỗ Hồng Hạnh, là đồng sáng lập kiêm CEO; hồ sơ doanh nghiệp hiện ghi tên pháp nhân là Công ty TNHH Giải pháp Công nghệ BUYO, tên tiếng Anh BUYO Solutions Company Limited. Dữ liệu đăng ký thuế được cập nhật tháng 6/2026 cho thấy doanh nghiệp đã được cấp mã số thuế và bà Đỗ Hồng Hạnh là người đại diện.

Điểm xuất phát của BUYO là một câu hỏi khá cụ thể: liệu những phần bỏ đi từ nông nghiệp và công nghiệp thực phẩm có thể trở thành nguyên liệu cho vật liệu thay thế nhựa hay không?

Đưa phần bỏ đi quay lại dây chuyền sản xuất

Quy trình mà BUYO công bố bắt đầu từ phụ phẩm có nguồn gốc thực vật. Sau bước xử lý bằng công nghệ riêng, phần nguyên liệu này được phối trộn với các biopolymer để tạo bio-resin, sau đó có thể đưa qua thiết bị gia công nhựa thông thường để tạo sản phẩm cuối như khay, hộp, dao thìa, ống hút hay bao bì.

Điểm khác biệt mà startup lựa chọn nằm ở nguồn đầu vào. Thay vì lấy tinh bột hoặc cây lương thực làm nguyên liệu chính cho nhựa sinh học, BUYO tập trung tận dụng phụ phẩm từ sản xuất nông nghiệp, thực phẩm và đồ uống, trong đó có bã từ ngành bia.

Cách tiếp cận này gần với hướng biến phụ phẩm thành nguồn nguyên liệu có giá trị cao hơn mà Phụ nữ Mới từng phản ánh qua nghiên cứu của PGS.TS Nguyễn Minh Tân. Khác biệt nằm ở điểm đến: BUYO không chế biến thực phẩm mà phát triển vật liệu và sản phẩm thay thế một phần nhựa truyền thống.

BUYO sử dụng các dòng phụ phẩm từ nông nghiệp và ngành thực phẩm làm một phần nguyên liệu cho vật liệu thay thế nhựa. Ảnh: BUYO Solutions.

P4G, sáng kiến quốc tế đang hỗ trợ dự án BUYO–ASSIST, công bố rằng cứ một tấn sản phẩm của BUYO có khoảng 0,5 tấn phụ phẩm sinh học được tái sử dụng. P4G cũng dẫn số liệu cho rằng vật liệu giúp giảm khoảng 70% phát thải carbon so với nhựa thông thường và có thể phân hủy trong vòng một năm. Những số liệu này có giá trị tham khảo về hiệu quả môi trường của mô hình, nhưng khi đưa vào bài cần ghi rõ nguồn P4G; không nên biến chúng thành một kết luận độc lập áp dụng cho mọi sản phẩm và mọi điều kiện phân hủy.

Đây là ranh giới quan trọng đối với một startup công nghệ xanh. “Có khả năng phân hủy” không đồng nghĩa sản phẩm sẽ biến mất với cùng tốc độ trong đất, bãi chôn lấp, môi trường biển hay hệ compost công nghiệp. Nhiệt độ, độ ẩm, vi sinh vật và cấu trúc vật liệu đều có thể làm kết quả khác nhau.

Từ nguyên liệu mới đến khách hàng thật

BUYO đã vượt qua giai đoạn chỉ có mẫu vật liệu trong phòng thí nghiệm. P4G ghi nhận doanh nghiệp phát triển các sản phẩm hợp tác như nắp compostable cho Marou Chocolate, túi đựng hàng may mặc có nguồn gốc sinh học cho Stuart Trevor, cùng các dòng ống hút, khay, hộp ăn, chai dầu gội và bao bì tùy chỉnh. Công ty cũng đã đạt các chứng nhận mà P4G liệt kê gồm ISO 9001:2015, USDA BioPreferred và xác minh không vi nhựa của Eurofins.

Forbes Asia cho biết BUYO đã huy động tổng cộng khoảng 2,4 triệu USD từ tài trợ và các nhà đầu tư như Antler, Aldebaran Capital và Morningside. Riêng P4G cấp khoảng 330.700 USD cho hợp tác BUYO–ASSIST để tiếp tục hoàn thiện công nghệ, phát triển sản phẩm và tiến tới thương mại hóa.

Hệ thống thiết bị tại cơ sở sản xuất của BUYO. Năm 2026 doanh nghiệp cho biết đang tiếp tục mở rộng nhà máy để tăng năng lực sản xuất. Ảnh: BUYO Solutions.

Đến năm 2026, câu chuyện chuyển sang năng lực sản xuất. BUYO cho biết đang mở rộng nhà máy để tăng gấp đôi công suất hiện có. Đây là thông tin do doanh nghiệp công bố và chưa đi kèm con số công suất mới sau khi mở rộng, vì vậy không nên viết rằng doanh nghiệp đã đạt một mức sản lượng cụ thể.

Điểm này đặc biệt cần lưu ý bởi P4G từng ghi BUYO đặt mục tiêu nâng công suất từ 10 tấn/tháng lên 100 tấn/tháng vào cuối năm 2025. Từ “mục tiêu” không thể chuyển thành “đã đạt 100 tấn/tháng” khi chưa có dữ liệu xác nhận mới hơn.

Đây cũng là khác biệt giữa một startup đã có sản phẩm và một startup đã chứng minh được mô hình kinh doanh ở quy mô lớn. Nhà máy có thể chạy, sản phẩm có thể bán thử và khách hàng có thể thử nghiệm vẫn chưa tự động trả lời được ba câu hỏi: giá thành khi sản xuất hàng loạt, độ ổn định của nguyên liệu đầu vào và khả năng khách hàng chấp nhận mức giá của vật liệu mới.

Bằng sáng chế cũng cần gọi đúng tên

BUYO giới thiệu công nghệ lên men sinh học và khoa học vật liệu của mình là công nghệ sở hữu độc quyền. Tuy nhiên, khi kiểm tra hồ sơ công khai, có thể xác định một hồ sơ PCT mang số WO2025159691A1 liên quan tới cellulose vi khuẩn và phương pháp sản xuất, với BUYO Bioplastics Pte Ltd là đơn vị nộp đơn. Hồ sơ này được công bố tháng 7/2025 và hiện thể hiện trạng thái pending, tức đang chờ xử lý, không phải bằng độc quyền sáng chế đã được cấp.

Hồ sơ mô tả việc sử dụng bã ngũ cốc và men bia đã qua sử dụng làm môi trường để sản xuất cellulose vi khuẩn, đồng thời đề cập quá trình nâng quy mô tới các thiết bị phản ứng hàng trăm và hơn một nghìn lít. Đây là một dấu hiệu đáng chú ý về hướng công nghệ của doanh nghiệp, nhưng vẫn cần tách rõ đơn đăng ký với quyền sáng chế đã được xác lập.

Cũng như startup công nghệ sâu đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường, thước đo của BUYO về dài hạn không phải số giải thưởng hay số lần xuất hiện ở các chương trình tăng tốc. Công nghệ phải tạo được chất lượng ổn định khi sản lượng tăng, đáp ứng tiêu chuẩn tại từng thị trường và có giá đủ sức cạnh tranh với nhựa truyền thống hoặc các loại vật liệu sinh học khác.

Bài toán khó nằm sau cánh cửa nhà máy

Việc Forbes Asia đưa BUYO vào 100 To Watch 2026 cho thấy startup đã được chú ý ở quy mô khu vực. Nhưng danh sách này không phải chứng nhận công nghệ đã thắng về kinh tế hay môi trường. Forbes đánh giá doanh nghiệp dựa trên nhiều yếu tố như đổi mới, tác động, tăng trưởng, mô hình kinh doanh và khả năng thu hút vốn.

Với BUYO, những dữ kiện đáng theo dõi tiếp theo thực tế hơn: nhà máy mở rộng đến đâu, tỷ lệ sản phẩm thử nghiệm chuyển thành đơn hàng thương mại ra sao, vật liệu có giữ được tính năng khi sản xuất số lượng lớn hay không và chi phí cuối cùng so với nhựa thông thường.

Một công đoạn sản xuất vật liệu tại BUYO Solutions. Startup đang chuyển từ giai đoạn phát triển vật liệu sang bài toán tăng quy mô và thương mại hóa. Ảnh: BUYO Solutions.

Tháng 6/2026, BUYO tiếp tục mang sản phẩm tới SEA-MaP Innovation Expo tại Indonesia và ENTECH Hanoi. Công ty cũng công bố đang thử nghiệm vật liệu từ bã bia trong chương trình SEA-MaP của UNDP. Những hoạt động này cho thấy startup vẫn ở quá trình vừa thương mại hóa vừa tiếp tục hoàn thiện vật liệu, thay vì đã bước sang trạng thái một công nghệ ổn định cho mọi ứng dụng.

Ở chiều ngược lại, việc đã có nhà máy, sản phẩm cụ thể, đối tác thử nghiệm, các chứng nhận và dòng vốn bên ngoài giúp BUYO khác với một dự án mới dừng ở ý tưởng. Startup của bà Đỗ Hồng Hạnh đang đứng ở vùng khó nhất của đổi mới vật liệu: nơi một phát minh chỉ có giá trị thực sự khi sản xuất được đều, bán được đủ và chứng minh được lợi ích môi trường bằng dữ liệu có thể kiểm tra.