Một sản phẩm quen thuộc như mứt me không thiếu người làm. Bài toán khó hơn với Võ Thị Kim Anh, chủ Cơ sở mứt Kim Anh tại xã Trung Hiệp, Vĩnh Long, là làm thế nào để một mặt hàng vốn gắn nhiều với cách sản xuất và mua bán truyền thống có thể giữ chất lượng ổn định hơn, bán quanh năm và tiếp cận nhóm khách hàng đang chuyển sang mua sắm trên các nền tảng số.

Tháng 9/2026, dự án Mứt me Kim Anh của chị được chọn vào vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12. Vòng chung kết dự kiến diễn ra cuối tháng 10 và đầu tháng 11 tại TP.HCM. Mốc này chưa nói được một mô hình kinh doanh đã thành công đến đâu, nhưng phần trình bày tại bán kết hé lộ khá rõ những gì cơ sở đang thử thay đổi sau nhiều năm làm mứt.

Người lao động đóng gói sản phẩm tại Cơ sở mứt Kim Anh ở Vĩnh Long. Hoạt động đóng gói và bán hàng trực tuyến đang trở thành một phần trong cách cơ sở mở rộng đầu ra. Ảnh: Báo và Phát thanh, Truyền hình Vĩnh Long.

Giảm phụ thuộc vào những ngày có nắng

Cơ sở của Võ Thị Kim Anh bắt đầu hoạt động từ năm 2019. Đến nay, danh mục sản phẩm gồm bảy mặt hàng chế biến từ trái cây địa phương như mứt me sấy dẻo, chùm ruột, cóc và chuối sấy. Mứt me là một trong những sản phẩm chính.

Khác biệt mà chị Kim Anh đưa vào dự án năm nay không phải một loại nguyên liệu mới. Với mứt me ít đường, cơ sở kết hợp nhà phơi sử dụng năng lượng mặt trời với máy sấy. Khi điều kiện phù hợp, sản phẩm tận dụng nhiệt từ nắng; khi thời tiết hoặc thời gian sản xuất không cho phép, máy sấy tiếp tục đảm nhiệm công đoạn làm khô.

Cách kết hợp này giải quyết một điểm yếu khá thực tế của nghề làm mứt. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào phơi tự nhiên, lịch sản xuất dễ bị kéo theo thời tiết. Trước đó, cơ sở cũng đã đầu tư chảo sên tự động và máy sấy để giảm một phần thao tác thủ công. Số liệu tại địa phương cho thấy những thiết bị này có thể hỗ trợ khoảng 60% khối lượng công việc trong một số công đoạn.

Mứt me được phơi trong nhà phơi tại Cơ sở mứt Kim Anh ở xã Trung Hiệp, Vĩnh Long. Cơ sở kết hợp phơi nắng với máy sấy để giảm phụ thuộc vào thời tiết trong quá trình sản xuất. Ảnh: Thảo Tiên/Báo và Phát thanh, Truyền hình Vĩnh Long.

Nhưng đưa thêm máy móc chưa đồng nghĩa quy trình đã trở thành một dây chuyền công nghiệp. Cơ sở vẫn hoạt động ở quy mô hộ kinh doanh và nhiều khâu sản xuất phụ thuộc lao động trực tiếp. Đây cũng là giới hạn cần được nhìn đúng khi nói về khả năng mở rộng của mô hình.

Trong phần trình bày tại Khởi nghiệp Xanh 2026, dự án còn cho biết hạt me sau chế biến được tận dụng cho phân bón hoặc thức ăn chăn nuôi. Đây là hướng giảm phần nguyên liệu bị bỏ đi, nhưng chưa có dữ liệu độc lập công khai về tỷ lệ hạt thực tế được thu hồi hoặc giá trị kinh tế tạo ra từ phần phụ phẩm này.

Từ quầy hàng sang màn hình điện thoại

Thay đổi dễ nhận ra hơn nằm ở khâu bán hàng. Khoảng một năm trở lại đây, Cơ sở mứt Kim Anh tham gia Shopee, TikTok Shop và tổ chức các phiên livestream. Theo thông tin cơ sở cung cấp cho Báo và Phát thanh, Truyền hình Vĩnh Long, lượng đơn trực tuyến hiện vào khoảng 30–50 đơn mỗi ngày.

Con số này chưa đủ để xác định tỷ trọng doanh thu của toàn bộ hoạt động kinh doanh. Dữ liệu mà dự án trình bày tại vòng bán kết cho biết Shopee và TikTok đóng góp khoảng 25% doanh số, nhưng đây vẫn là số liệu tự công bố, chưa phải báo cáo tài chính được kiểm chứng độc lập.

Điểm đáng chú ý hơn là bán trực tuyến bắt đầu tác động ngược trở lại cách cơ sở làm sản phẩm. Bao bì không còn chỉ cần chứa được mứt. Nó phải phù hợp vận chuyển, dễ nhận biết trên màn hình nhỏ và đủ thuận tiện để người mua đặt một hoặc vài hũ thay vì mua theo cách truyền thống.

Chính vấn đề này được ban giám khảo Khởi nghiệp Xanh đặt ra tại vòng bán kết. Bao bì hiện tại được nhận xét còn mang dáng dấp truyền thống và chưa thuận lợi khi bán trên TikTok hoặc các kênh thương mại điện tử. Định vị “ít đường” cũng chưa đủ để tự tạo ra khác biệt trong một thị trường đã có nhiều loại mứt me.

Các dự án tại vòng bán kết khu vực phía Nam Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 năm 2026 tại TP.HCM. Mứt me Kim Anh là một trong 14 dự án khu vực phía Nam được chọn vào vòng chung kết. Ảnh: HTV/VOH.

Đó là điểm bài toán khởi nghiệp của Võ Thị Kim Anh trở nên thực tế hơn một câu chuyện “nâng tầm đặc sản”. Cơ sở đã có sản phẩm, khách hàng và hoạt động sản xuất. Việc phải làm tiếp theo là chứng minh người mua có lý do đủ rõ để lựa chọn Mứt Kim Anh khi sản phẩm đứng cạnh nhiều thương hiệu khác trên cùng một màn hình.

Dữ liệu thị trường thương mại điện tử năm 2025 của Metric ghi nhận Mứt Kim Anh trong nhóm những thương hiệu và gian hàng xuất hiện đáng chú ý ở ngành hàng mứt me. Tuy vậy, dữ liệu công khai không cho biết đầy đủ thị phần của từng thương hiệu, nên chưa thể từ đó kết luận vị trí cạnh tranh của Mứt Kim Anh trên thị trường.

Một vòng thi chưa phải câu trả lời cho thị trường

Theo hồ sơ dự án tại vòng bán kết, Võ Thị Kim Anh đặt mục tiêu doanh thu 15–20 tỷ đồng mỗi năm trong ba năm tới. Dự án cũng công bố biên lợi nhuận ròng hiện ở mức 15,5% và hướng tới 22,5% vào năm 2029.

Đây là các số liệu do dự án trình bày, chưa có báo cáo tài chính công khai để đối chiếu. Vì vậy chúng phù hợp để nhìn như mục tiêu kinh doanh hơn là bằng chứng cho thấy cơ sở chắc chắn có thể đạt quy mô ấy.

Thách thức còn nằm ở chính sản phẩm. Thông tin tại cuộc thi cho thấy mứt me giữ được khoảng 45 ngày ở nhiệt độ thường và sáu tháng nếu bảo quản lạnh. Khi phạm vi giao hàng mở rộng, thời gian vận chuyển, nhiệt độ và điều kiện tồn trữ trở thành những biến số cơ sở phải kiểm soát chặt hơn.

Việc vào chung kết Khởi nghiệp Xanh vì thế mới chỉ mở thêm một vòng kiểm tra. Quan trọng hơn giải thưởng là sau cuộc thi, những thay đổi về công nghệ sấy, bao bì và bán hàng trực tuyến có giúp Võ Thị Kim Anh tạo ra lượng khách mua lặp lại, kiểm soát chất lượng khi sản lượng tăng và cải thiện hiệu quả kinh doanh hay không.

Với một cơ sở đã làm mứt nhiều năm, đó mới là phần khó của khởi nghiệp. Không phải bắt đầu lại từ một ý tưởng, mà là làm cho một sản phẩm quen thuộc thích nghi được với cách người tiêu dùng đang mua hàng.

Những con số cần đọc đúng

- Cơ sở bắt đầu hoạt động từ năm 2019.

- Hiện có 7 sản phẩm chế biến từ trái cây.

- Khoảng 30–50 đơn hàng trực tuyến/ngày là số liệu cơ sở cung cấp.

- Shopee và TikTok chiếm khoảng 25% doanh số theo phần trình bày của dự án.

- Mục tiêu 15–20 tỷ đồng doanh thu/năm trong ba năm tới là kế hoạch, không phải doanh thu đã đạt.

- Biên lợi nhuận 15,5% cũng là số liệu dự án tự công bố tại cuộc thi.