Từ thốt nốt đóng lon, bơ hạt điều, sản phẩm chế biến từ chuối đến pin từ bã cà phê, vật liệu từ bột vỏ dừa, các dự án tại vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 cho thấy nhiều cách tiếp cận nguồn nguyên liệu sẵn có. Nông sản địa phương và phụ phẩm được các nhóm khởi nghiệp lựa chọn làm điểm xuất phát để phát triển sản phẩm, tìm khách hàng và giải quyết những vấn đề trong sản xuất.

Diễn ra ngày 31/10 và 1/11/2026 tại Hội trường Thống Nhất, TP.HCM, vòng chung kết quy tụ 34 dự án đến từ 18 tỉnh, thành phố. Cuộc thi do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng Cao phối hợp với các doanh nghiệp, Mạng lưới Khởi nghiệp Xanh và những đơn vị đồng hành tổ chức.

Sau các vòng bán kết khu vực, miền Bắc có 9 dự án vào chung kết, miền Trung – Tây Nguyên có 10 dự án và miền Nam có 15 dự án. TP.HCM có số dự án nhiều nhất với 7 dự án; Hà Nội và Đà Nẵng cùng có 3 dự án.

34 dự án vào chung kết Khởi nghiệp Xanh 2026 giới thiệu sản phẩm từ nông sản bản địa, phụ phẩm và công nghệ, hướng đến mô hình kinh doanh bền vững.

Sự hiện diện của các dự án từ nhiều địa phương mang đến những bài toán khởi nghiệp khác nhau. Có nhóm tìm cách chế biến sâu một loại nông sản quen thuộc, có nhóm nghiên cứu đầu ra cho phụ phẩm, trong khi những nhóm khác phát triển công nghệ hoặc nền tảng hỗ trợ sản xuất, kinh doanh. Điểm chung là nỗ lực tìm thêm giá trị từ tài nguyên và nhu cầu thực tế.

Tìm đầu ra mới cho nguyên liệu bản địa

Chế biến nông sản là một hướng đi nổi bật tại vòng chung kết năm nay. Các dự án như Thốt Nốt Tươi Đóng Lon, Bơ hạt điều Thuận Thiên, Magic Banana, Mứt me Kim Anh hay Đa dạng hóa sản phẩm từ cây chè Gay cùng tiếp cận bài toán đưa nguyên liệu địa phương đến người tiêu dùng dưới những dạng sản phẩm khác nhau.

Nhóm này còn có Mứt chanh dây sấy dẻo và nước cốt chanh dây mật ong rừng, PQ Healthy Foods với thực phẩm thay thế từ la hán quả và củ nưa, Chả cá Rô phi nước lợ Hòa Đê, Măng Mai Lâm Thượng. Mỗi dự án lựa chọn một nguồn nguyên liệu, nhưng đều phải giải quyết mối liên hệ giữa đặc tính sản phẩm và nhu cầu thị trường.

Với nông sản tươi, chế biến có thể mở thêm lựa chọn bảo quản, vận chuyển và phân phối. Tuy nhiên, để người tiêu dùng lựa chọn, sản phẩm cần có chất lượng ổn định, hình thức phù hợp và mức giá có sức cạnh tranh. Lợi thế nguyên liệu là điểm khởi đầu; khả năng tổ chức sản xuất và bán hàng mới giúp dự án duy trì hoạt động.

Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao; Giám đốc Trung tâm BSA.

Đối với những nguyên liệu chưa được khai thác rộng rãi ở quy mô thương mại, việc xác định khách hàng càng có ý nghĩa. Nhóm khởi nghiệp cần làm rõ sản phẩm phục vụ ai, đáp ứng nhu cầu nào và có lợi thế gì so với những lựa chọn đang có. Câu chuyện bản địa có thể tạo sự chú ý ban đầu, nhưng sức mua lâu dài còn phụ thuộc vào trải nghiệm sử dụng.

Từ góc độ chuỗi giá trị, chế biến cũng đặt ra yêu cầu gắn kết với người cung cấp nguyên liệu. Một dự án muốn mở rộng cần duy trì được nguồn cung và chất lượng đầu vào. Với các mô hình gắn với cộng đồng địa phương, giá trị còn thể hiện ở khả năng tạo đầu ra ổn định, giúp người sản xuất có điều kiện tham gia lâu dài.

Bên cạnh nông sản, phụ phẩm trở thành một hướng tìm kiếm nguyên liệu của nhiều nhóm dự thi. Coffeenergy phát triển ý tưởng pin từ bã cà phê; một dự án tận dụng vỏ sầu riêng để tạo than sinh học, giấm gỗ và phân bón hữu cơ. Lưới xanh lựa chọn hướng tái sử dụng lưới đánh cá, còn GreenLayer Materials sử dụng bột vỏ dừa để phát triển vật liệu.

Các hướng tiếp cận khác gồm BioWraps Solutions và dự án ứng dụng công nghệ nhiệt phân gián tiếp tuần hoàn DMCBiochar để chuyển hóa phụ phẩm nông nghiệp thành than sinh học. Những ý tưởng này cùng hướng đến khả năng đưa vật liệu sau sử dụng hoặc phụ phẩm trở lại quá trình sản xuất.

Trong quá trình đồng hành với các dự án Khởi nghiệp Xanh, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận định: “Nhiều thứ tưởng là phế liệu bỏ đi lại thành hàng hóa, tạo công ăn việc làm cho nhiều đối tượng khác nhau”.

Nhận định này gợi mở giá trị kinh tế và xã hội của việc tận dụng phụ phẩm. Khi tìm được công nghệ phù hợp và đầu ra, một nguồn nguyên liệu ít được khai thác có thể tạo thêm sản phẩm, việc làm và cơ hội kinh doanh. Dù vậy, tiềm năng ấy cần được chứng minh qua quá trình vận hành.

Các thí sinh đến từ nhiều vùng miền cả nước.

Nguồn phụ phẩm phân tán hay tập trung, chất lượng có đồng đều hay không, chi phí thu gom và vận chuyển ở mức nào đều ảnh hưởng đến giá thành. Cùng với đó là yêu cầu xử lý an toàn, kiểm soát chất lượng và đáp ứng nhu cầu của bên mua.

Vì vậy, chuyển phụ phẩm thành hàng hóa đòi hỏi dự án giải quyết đồng thời công nghệ và kinh doanh. Khả năng sản xuất ở quy mô lớn, chi phí thực tế và hiệu quả môi trường là những nội dung cần tiếp tục kiểm chứng, nhất là với các mô hình sử dụng công nghệ mới.

Qua cuộc thi, tiếp tục hoàn thiện mô hình kinh doanh

Cùng với các sản phẩm hữu hình, vòng chung kết còn có những dự án phát triển công nghệ và nền tảng số. EA Agri lựa chọn hệ sinh thái nông nghiệp thông minh; Chợ Cà Phê phát triển nền tảng hạ tầng số; Creain theo hướng nền tảng kinh tế sáng tạo; VA ECO ROASTERY tập trung vào giải pháp rang cà phê thông minh, phát thải thấp.

Nhóm dự án này mở rộng cách tiếp cận khởi nghiệp xanh sang tổ chức sản xuất, kết nối thị trường và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Công nghệ có thể hỗ trợ người sản xuất tiếp cận khách hàng, cải thiện quá trình xử lý nguyên liệu hoặc kiểm soát tác động môi trường. Giá trị của giải pháp phụ thuộc vào khả năng giải quyết một nhu cầu cụ thể.

Với nền tảng số, việc thu hút người dùng cần đi cùng khả năng giữ chân họ và xây dựng mạng lưới đối tác. Với công nghệ sản xuất, chi phí đầu tư, hiệu quả vận hành và mức độ phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp là những yếu tố quyết định khả năng ứng dụng.

Đó cũng là bài toán chung của các nhóm vào chung kết: từ một ý tưởng có triển vọng, dự án phải từng bước hình thành mô hình kinh doanh đủ sức vận hành. Sản phẩm cần được hoàn thiện, khách hàng cần được xác định và những chi phí để đưa hàng ra thị trường phải được tính đến.

Chuyên gia Phạm Chi Lan nhấn mạnh ý nghĩa của việc tiếp tục học hỏi sau cuộc thi: “Đây là thành công bước đầu của các bạn, nhưng thực sự đây mới là bắt đầu một chương trình học mới của chúng ta”.

Khách hàng tìm hiểu về sản phẩm.

Với cách nhìn này, vòng chung kết là một mốc trong quá trình phát triển dự án. Những vấn đề về chất lượng, tiêu chuẩn, bao bì, tổ chức sản xuất và phân phối vẫn cần được giải quyết khi sản phẩm tiếp cận thị trường. Phản hồi từ khách hàng cũng là cơ sở để nhóm khởi nghiệp điều chỉnh cách làm.

Theo bà Vũ Kim Anh, Phó giám đốc BSA, phụ trách Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh, trong quá trình đồng hành với các dự án, BSA tổ chức nhiều chương trình tập huấn, tọa đàm và khóa học chuyên đề. Nội dung tập trung vào phát triển sản phẩm, thiết kế bao bì, truyền thông số và mở rộng thị trường.

BSA đồng thời tổ chức các chương trình xúc tiến, tạo cơ hội để doanh nghiệp khởi nghiệp tham gia bán hàng và tiếp cận người tiêu dùng. Các hoạt động này giúp dự án hoàn thiện sản phẩm, nâng cao năng lực kinh doanh, tiếp cận chuyên gia và kết nối với doanh nghiệp.

Việc đưa sản phẩm đến người mua có ý nghĩa thiết thực với những nhóm bắt đầu từ thế mạnh kỹ thuật hoặc kinh nghiệm sản xuất. Qua bán hàng, dự án có thêm cơ sở đánh giá mức độ phù hợp của sản phẩm, cách giới thiệu và khả năng phân phối, từ đó điều chỉnh trước khi mở rộng.

Mỗi nhóm dự án sẽ có những yêu cầu phát triển riêng. Dự án chế biến cần chú trọng chất lượng, tiêu chuẩn và đầu ra; mô hình tận dụng phụ phẩm phải kiểm soát nguồn cung, công nghệ và giá thành; giải pháp số cần chứng minh lợi ích để người dùng tiếp tục sử dụng.

Khách quốc tế tham quan tại sự kiện.

Với các dự án gắn với địa phương, khả năng phát triển còn liên quan đến việc duy trì nguồn nguyên liệu và sinh kế của người sản xuất. Đây là nền tảng để giá trị tạo ra từ nông sản, dược liệu hay nghề truyền thống được giữ lại và tiếp tục phát triển trong cộng đồng.

34 dự án vào chung kết cho thấy nguồn ý tưởng từ tài nguyên bản địa, phụ phẩm và công nghệ còn nhiều hướng khai thác. Chặng đường tiếp theo là chuyển những ý tưởng ấy thành sản phẩm có khách hàng, quy trình có thể vận hành và hoạt động kinh doanh tạo được nguồn thu để tiếp tục phát triển.