Các nhà khoa học hôm 9/6 cho biết vừa phát hiện một kho tàng DNA cổ đại khổng lồ được bảo quản trong những hang sóc bị đóng băng ở vùng Yukon xa xôi ở Canada.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Nature Communications cho thấy, các mẫu DNA được thu thập từ phân và vật liệu hữu cơ tích tụ trong các hang sóc đất Bắc Cực có niên đại từ khoảng 3.000 đến 700.000 năm. Đây được xem là một trong những nguồn dữ liệu sinh học cổ đại phong phú nhất từng được tìm thấy trong môi trường tự nhiên.

Ngoài DNA của voi ma mút lông xoăn, các nhà khoa học còn xác định được vật chất di truyền của nhiều loài động vật khác như chó sói, bò rừng bison, ngựa, một loài báo săn cổ đại cùng hàng trăm loài thực vật từng sinh sống trong khu vực.

Ông Tyler Murchie, nhà nghiên cứu cổ di truyền học tại Đại học McMaster (Canada) và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết việc khai quật phân sóc có thể không hấp dẫn bằng việc tìm thấy ngà voi ma mút hay hóa thạch lớn. Tuy nhiên, những gì nhóm nghiên cứu thu được lại mang đến lượng thông tin khoa học "ngoạn mục" về quá khứ của Trái đất.

Ban đầu, các nhà khoa học chỉ dự định nghiên cứu hệ vi sinh vật của loài sóc đất Bắc Cực. Tuy nhiên, trong quá trình phân tích, họ bất ngờ phát hiện sự đa dạng sinh học đáng kinh ngạc được lưu giữ trong các hang động này.

Theo ông Murchie, loài sóc đất Bắc Cực là đối tượng lý tưởng cho nghiên cứu vì tập tính tích trữ thức ăn đặc biệt. Loài vật này chỉ hoạt động khoảng 4 tháng mỗi năm, thời gian còn lại dành cho ngủ đông. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, chúng thu gom và mang về hang đủ loại vật liệu như hạt giống, lá cây, xương động vật, lông thú và nhiều vật chất hữu cơ khác.

Qua hàng nghìn năm, sự mở rộng của tầng đất đóng băng vĩnh cửu đã phong kín một số hang sóc ở Yukon, biến chúng thành những "khoang thời gian" tự nhiên, nơi mọi thứ được bảo tồn gần như nguyên vẹn.

Trong quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học thậm chí còn phát hiện xác một con sóc non bị đông cứng. Ông Murchie mô tả đây là một "cậu bạn nhỏ siêu dễ thương" đã ngủ đông từ hàng nghìn năm trước và không bao giờ thức dậy cho đến khi được các nhà cổ sinh vật học tìm thấy.

Từ những mẫu DNA thu thập được, nhóm nghiên cứu đã tái dựng thành công 18 bộ gen ty thể, trong đó có 6 bộ gen của voi ma mút lông xoăn sống ở các giai đoạn khác nhau trong lịch sử. Công việc này được thực hiện bằng cách sử dụng các thuật toán máy tính để ghép nối các đoạn DNA rời rạc giống như hoàn thành một bức tranh xếp hình khổng lồ.

Loài voi ma mút lông xoăn vẫn luôn là dự án mà công ty công nghệ sinh học Colossal theo đuổi

Phát hiện này đã thu hút sự chú ý trong bối cảnh công ty công nghệ sinh học Colossal đang theo đuổi tham vọng hồi sinh voi ma mút lông xoăn, loài động vật được cho là đã tuyệt chủng cách đây khoảng 4.000 năm. Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn hoài nghi về khả năng thực sự đưa voi ma mút trở lại, cho rằng kết quả cuối cùng có thể chỉ là voi châu Á được chỉnh sửa gene để mang một số đặc điểm giống tổ tiên đã mất.

Ông Murchie, người không tham gia dự án của Colossal, cho biết toàn bộ dữ liệu di truyền từ nghiên cứu sẽ được công khai để cộng đồng khoa học sử dụng. Tuy nhiên, ông nhận định lượng dữ liệu mới này chỉ bổ sung một phần nhỏ vào nguồn gene voi ma mút vốn đã được thu thập từ nhiều mẫu vật khác trên thế giới.

Hiện nhóm nghiên cứu đang tiếp tục thực hiện một dự án khác nhằm tìm hiểu sâu hơn quá trình tiến hóa của voi ma mút lông xoăn thông qua các dữ liệu DNA cổ đại vừa được phát hiện.

"Tôi vẫn không thể tin được rằng chúng tôi có thể thu được những hiểu biết sâu sắc như vậy chỉ từ phân sóc", ông Murchie chia sẻ.