Gilbert’s potoroo, loài chuột có túi đang ở trong tình trạng cực kỳ nguy cấp, chỉ phân bố tại bang Tây Úc, với số lượng ngoài tự nhiên được ước tính chưa đến 150 cá thể. Trước nguy cơ tuyệt chủng cận kề, các nhà khoa học ECU đã phối hợp với Bộ Đa dạng sinh học, Bảo tồn và Điểm tham quan Tây Úc (DBCA) để nghiên cứu chế độ ăn của loài này, từ đó xác định những môi trường sống phù hợp nhằm ổn định và mở rộng quần thể.

Nghiên cứu sinh tiến sĩ Rebecca Quah

Theo Rebecca Quah, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Trường Khoa học của ECU, nhóm nghiên cứu đang hướng tới việc phục hồi loài thông qua chuyển dời quần thể, tức di chuyển cá thể từ nơi này sang nơi khác để hình thành các quần thể “bảo hiểm”, phòng khi môi trường sống hiện tại gặp sự cố.

“Thách thức lớn nhất là xác định chính xác chuột túi Gilbert ăn gì và những nguồn thức ăn đó tồn tại ở đâu”, Quah cho biết. “Đây là loài động vật có vú ăn nấm, trong khi rất nhiều loài nấm đến nay vẫn chưa được mô tả, khiến việc nghiên cứu chế độ ăn trở nên đặc biệt khó khăn”.

Thay vì áp dụng các phương pháp truyền thống vốn kém hiệu quả, nhóm nghiên cứu đã sử dụng kỹ thuật mã vạch DNA môi trường (eDNA metabarcoding) để phân tích các mẫu phân thu thập ngoài tự nhiên.

“Trước đây, các nhà khoa học thường phải quan sát những mảnh thức ăn chưa tiêu hóa trong phân, nhưng việc nhận diện bào tử nấm gần như bất khả thi”, Quah giải thích. “Với eDNA, chúng tôi chỉ cần các mẫu phân tươi để giải mã chính xác những gì con vật đã ăn, hoàn toàn không xâm lấn”.

Nhóm nghiên cứu cũng so sánh chế độ ăn của chuột túi Gilbert với các loài động vật ăn nấm phổ biến hơn như chuột túi quokka, chuột túi quenda và chuột bụi rậm. Kết quả cho thấy có sự chồng lấn đáng kể về thành phần thức ăn và cách sử dụng môi trường sống giữa các loài này.

“Đặc biệt, chuột túi quokka và chuột túi Gilbert có mức độ tương đồng rất cao về môi trường sống”, Quah cho biết. “Vì vậy, chúng tôi đề xuất ưu tiên những khu vực nơi các loài này cùng tồn tại như một chỉ dấu quan trọng để lựa chọn địa điểm chuyển dời chuột túi Gilbert trong tương lai”.

Hành trình trở về từ bờ vực tuyệt chủng

Chuột túi Gilbert từng được cho là đã tuyệt chủng, cho đến khi bất ngờ được tái phát hiện vào năm 1994. Kể từ đó, nhiều nỗ lực phục hồi loài đã được triển khai, song không phải lúc nào cũng thành công.

“Việc nhân giống trong điều kiện nuôi nhốt từng được thử nghiệm, nhưng thất bại, chủ yếu vì loài này cực kỳ kén ăn”, Quah nói. “Chính vì vậy, quá trình tái hoang dã trở thành giải pháp then chốt”.

Năm 2015, một trận cháy rừng lớn đã thiêu rụi tới 90% môi trường sống cốt lõi của chuột túi Gilbert tại Vịnh Two Peoples, nơi từng là quần thể tự nhiên duy nhất của loài. May mắn thay, DBCA đã kịp thời thiết lập các quần thể bảo hiểm trên đảo Bald và trong khu vực có hàng rào bảo vệ tại Công viên Quốc gia Waychinicup.

Tiến sĩ Tony Friend, cộng tác viên nghiên cứu của DBCA, cho biết hiện nay chuột túi Gilbert đang phân bố tại bốn địa điểm, trong đó có hai hòn đảo ngoài khơi Tây Úc. Mục tiêu tiếp theo là tìm thêm một địa điểm an toàn trên đất liền để mở rộng phạm vi sinh tồn của loài.

“Việc xác định các địa điểm chuyển dời mới là bước đi then chốt để cứu chuột túi Gilbert khỏi nguy cơ tuyệt chủng”, Tiến sĩ Friend nhấn mạnh. “Nghiên cứu này cho thấy việc hiểu rõ chế độ ăn nấm của các loài sống cùng môi trường có thể đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn nơi thiết lập các quần thể mới”.

Trong khuôn khổ luận án tiến sĩ, Rebecca Quah còn nghiên cứu vai trò sinh thái của các loài động vật có vú ăn nấm. Theo cô, đây là những “kỹ sư hệ sinh thái” thực thụ.

“Chúng đào bới tìm nấm, giúp xáo trộn đất và phát tán bào tử nấm đi khắp nơi”, Quah nói. “Nấm lại có mối quan hệ cộng sinh quan trọng với thực vật, vì vậy các loài động vật ăn nấm giữ vai trò thiết yếu trong việc duy trì hệ sinh thái khỏe mạnh”.

Tuy nhiên, nhiều loài thú bản địa của Australia đang suy giảm nghiêm trọng do bị mèo và cáo ngoại lai săn mồi. Trong bối cảnh đó, các biện pháp bảo tồn chủ động như chuyển dời quần thể được xem là chìa khóa để bảo vệ những loài quý hiếm như chuột túi Gilbert.

“Làm mọi cách có thể để bảo vệ động vật hoang dã bản địa không chỉ là trách nhiệm khoa học, mà còn là trách nhiệm đối với hệ sinh thái”, Quah khẳng định.

TM (theo Scitech daily)