Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học PLOS One, hóa thạch được tìm thấy tại Nam Phi thuộc về một phôi thai của loài Lystrosaurus, sinh vật tổ tiên loài thú nổi tiếng vì đã sống sót qua sự kiện tuyệt chủng hàng loạt cách đây khoảng 252 triệu năm, còn được gọi là giai đoạn “Đại tuyệt chủng”.

Bằng những phương pháp kỹ thuật hiện đại như chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao và thiết bị gia tốc hạt synchrotron để phân tích cấu trúc hóa thạch, nhóm nghiên cứu đã phát hiện xương hàm của phôi thai chưa hợp nhất hoàn toàn.

Theo tác giả chính Julien Benoit, phó giáo sư tại Viện Nghiên cứu tiến hóa thuộc Đại học Witwatersrand (Nam Phi), đặc điểm này vốn chỉ tìm thấy ở phôi của các loài đẻ trứng như chim và rùa ngày nay. Điều này cho thấy phôi Lystrosaurus nhiều khả năng vẫn còn nằm trong trứng khi chết.

“Đây là bằng chứng rõ ràng đầu tiên khẳng định các tổ tiên của loài thú từng đẻ trứng”, ông cho biết.

Ông cho biết những quả trứng này có lớp vỏ mềm, giống da, do trứng vỏ cứng chưa xuất hiện vào thời điểm đó. Theo ông, hóa thạch này còn cung cấp một lời giải thích cho khả năng sống sót đặc biệt của Lystrosaurus trong môi trường khắc nghiệt sau đại tuyệt chủng.

Khi Trái đất trở nên nóng và khô hạn, loài này thích nghi bằng cách sinh sống ở các vùng đất khô cằn, đào hang trong bùn và kiếm ăn tại các lòng sông cạn.

Nhóm nghiên cứu cho biết, việc đẻ những quả trứng lớn so với cơ thể có thể đã mang lại lợi thế sinh tồn quan trọng. Trứng vỏ mềm giúp giảm thất thoát nước, trong khi kích thước lớn giúp con non phát triển tốt hơn ngay khi nở, tăng khả năng tự kiếm ăn và tránh kẻ săn mồi.

Nghiên cứu này cũng góp phần làm sáng tỏ nguồn gốc của việc tiết sữa ở động vật có vú. Các nhà khoa học cho rằng đặc tính này có thể đã tiến hóa trong kỷ Trias, ban đầu không phải để nuôi con mà để giữ ẩm cho trứng, giúp bảo vệ phôi tốt hơn trong môi trường khô hạn.

Bình luận về phát hiện, giáo sư cổ sinh vật Steve Brusatte từ Đại học Edinburgh nhận định đây là bằng chứng thuyết phục cho thấy các tổ tiên gần của loài thú từng sinh sản giống bò sát, trước khi tiến hóa sang hình thức đẻ con và nuôi con bằng sữa.

Các nhà khoa học cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về quá trình tiến hóa của việc tiết sữa và hình thức sinh sản ở động vật có vú, vốn là những đặc điểm then chốt góp phần tạo nên sự thành công của nhóm sinh vật này trên Trái đất ngày nay.