Ảnh phác họa loài Hyperodapedontinae Rhynchosaur

Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học British Journal of Systematic Palaeontology, hóa thạch được định danh chính thức là CAPPA/UFSM 0295 và được xác định là con non mới nở của loài Macrocephalosaurus mariensis. Phát hiện này được đánh giá là một cột mốc quan trọng trong nghiên cứu về động vật có xương sống thời tiền sử.

Hồ sơ hiếm về giai đoạn mới sinh

Mẫu hóa thạch dài chưa đến 2,5cm này cung cấp bằng chứng đầu tiên về giai đoạn mới sinh của phân họ Hyperodapedontinae, một nhánh phong phú trong họ Rhynchosauridae.

Rhynchosaurs là nhóm bò sát bốn chân có thân hình chắc, bụng tròn và chiếc mỏ cong giống vẹt. Chúng từng là một trong những loài động vật ăn thực vật phổ biến trên cạn trong kỷ Tam Điệp.

Ở giai đoạn trưởng thành, nhiều cá thể Rhynchosaur có thể dài hơn 2 mét và sở hữu bộ răng đặc biệt để có thể nghiền nát thực vật cứng. Tuy nhiên, hóa thạch con non vừa được phát hiện lại mở ra cơ hội hiếm có để các nhà khoa học có cơ hội nghiên cứu về giai đoạn đầu đời dễ tổn thương nhất của loài bò sát cổ đại này.

Do có kích thước rất nhỏ và cấu trúc cực kỳ mỏng manh, nhóm nghiên cứu đã sử dụng kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính micro-CT để quan sát bên trong mẫu vật mà không làm hỏng hóa thạch.

Kết quả cho thấy răng của cá thể non này hoàn toàn chưa bị mài mòn. Điều này trái ngược với các cá thể trưởng thành, vốn thường có bộ răng mòn vẹt tới tận xương do phải nghiền những loại thực vật dai và nhiều chất xơ đặc trưng của hệ sinh thái Tam Điệp.

“Hóa thạch này cực kỳ mỏng manh, nên bất kỳ vết nứt nào trong quá trình xử lý cũng có thể gây hư hại không thể phục hồi. Việc chuẩn bị và phân tích bằng CT không chỉ an toàn hơn mà còn giúp chúng tôi quan sát các cấu trúc ẩn, như quá trình mọc răng, vốn không thể thấy được bằng phương pháp thông thường”, nhà cổ sinh vật học Flávio Pretto, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết.

Tình trạng răng gần như nguyên vẹn cho thấy con vật có thể đã chết ngay sau khi nở, trước khi bắt đầu ăn các loại thực vật gây mòn răng. Nhờ vậy, đây trở thành một trong những bằng chứng hiếm hoi về con non của nhóm archosauromorph cổ đại từng được phát hiện trên đất liền.

Manh mối quan trọng về hệ sinh thái cổ đại

Hóa thạch được tìm thấy trong Hệ tầng Santa Maria ở bang Rio Grande do Sul, miền nam Brazil. Đây được biết đến là một trong những địa điểm nổi tiếng thế giới về hóa thạch thời Tam Điệp.

Khoảng 230 triệu năm trước, khu vực này là một phần của siêu lục địa cổ đại Gondwana. Khi đó, Rhynchosaurs là một trong những động vật ăn cỏ thành công nhất trên cạn, sống cùng với những loài khủng long sơ khai đầu tiên.

Việc so sánh hộp sọ của cá thể non với các mẫu trưởng thành giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn quá trình phát triển của loài, đặc biệt là cách hình dạng hộp sọ và cấu trúc răng thay đổi theo thời gian.

Nghiên cứu được thực hiện bởi các chuyên gia tại Trung tâm Hỗ trợ Nghiên cứu Cổ sinh vật học (CAPPA) thuộc UFSM. Theo nhóm nghiên cứu, phát hiện này không chỉ giúp lấp đầy khoảng trống trong hiểu biết về hệ sinh thái Tam Điệp, mà còn chứng minh hiệu quả của các công nghệ chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn trong cổ sinh vật học.