Trong mắt nhiều bậc phụ huynh, một đứa trẻ ngoan ngoãn, ít cãi lời, không mè nheo, không phản kháng thường là niềm tự hào của gia đình. Nhưng ít ai nhận ra rằng, đằng sau vẻ ngoan ngoãn ấy đôi khi không phải là sự hiểu chuyện, mà là sự cam chịu – một dấu hiệu đáng báo động cho thấy con đang thu mình, sợ hãi, và dần đánh mất tiếng nói của chính mình.

Khi “ngoan ngoãn” trở thành chiếc mặt nạ của nỗi sợ

Trẻ con sinh ra vốn hồn nhiên, có nhu cầu được nói, được bày tỏ, được phản ứng khi bị tổn thương. Nhưng nếu mỗi lần con khóc lại bị mắng “có tí chuyện cũng làm ầm lên”, hay khi con góp ý bị quát “con nít biết gì mà nói”, lâu dần con sẽ học cách im lặng để tránh rắc rối. Khi đó, đứa trẻ không còn “ngoan” vì hiểu chuyện, mà là ngoan vì sợ. Sợ bị la, sợ bị chê, sợ làm người lớn không vui. Và chính sự sợ hãi ấy khiến con dần mất khả năng bảo vệ mình.

Những biểu hiện dễ bị cha mẹ bỏ qua

Cha mẹ thường nhầm tưởng con “biết điều” khi thấy con luôn nghe lời, nhưng thực tế, những đứa trẻ quá vâng lời, quá ít nói lại dễ đang rơi vào trạng thái cam chịu. Nếu con có những dấu hiệu sau, cha mẹ cần quan sát kỹ:

1. Con ít khi bày tỏ ý kiến, thường nói “con sao cũng được”, “gì cũng được”, “mẹ quyết đi”.

2. Con luôn nhận lỗi về mình, ngay cả khi không sai, chỉ để mọi người vui.

3. Con tránh xung đột bằng mọi giá, dù bị bạn bắt nạt cũng im lặng, không dám nói.

4. Con sợ bị người khác không thích, dễ bị dẫn dắt, hay nhường nhịn thái quá.

5. Khi bị tổn thương, con không khóc, không phản ứng, chỉ cúi đầu chịu đựng.

Đó không phải là những biểu hiện của sự ngoan ngoãn, mà là dấu hiệu của sự tự ti và bất an.

Khi lớn lên, “đứa trẻ cam chịu” dễ trở thành người lớn chịu thiệt

Những đứa trẻ như thế thường lớn lên thành người khó nói “không”, luôn đặt nhu cầu của người khác lên trên bản thân. Họ có thể dễ bị lợi dụng, dễ rơi vào những mối quan hệ thiếu công bằng, hoặc chịu đựng trong im lặng chỉ để “giữ hòa khí”. Bởi vì từ nhỏ, họ đã học được rằng: nói ra sẽ bị mắng, phản kháng sẽ bị coi là hư, nên im lặng là an toàn nhất. Và sự im lặng ấy, lâu dần, trở thành gông xiềng bóp nghẹt lòng tự trọng và hạnh phúc của con người.

Cha mẹ có thể làm gì để con ngoan mà không cam chịu

• Tôn trọng cảm xúc của con: Khi con buồn, con giận, hãy cho phép con được thể hiện. Đừng vội chụp mũ “bướng bỉnh”, mà hãy hỏi: “Con đang cảm thấy gì thế?”

• Dạy con biết nói “không”: Một đứa trẻ dám từ chối, dám phản đối khi không đồng ý – đó mới là đứa trẻ có lòng tự trọng.

• Khuyến khích con bày tỏ ý kiến: Kể cả những chuyện nhỏ như chọn món ăn, chọn quần áo, cha mẹ hãy lắng nghe ý kiến của con.

• Không dùng sự sợ hãi để dạy dỗ: Đừng để con “ngoan” vì sợ bố mẹ, mà hãy để con ngoan vì yêu thương và tôn trọng.

Một đứa trẻ ngoan ngoãn thực sự là đứa trẻ biết đúng – sai, biết yêu thương – và biết bảo vệ bản thân. Còn đứa trẻ cam chịu là đứa trẻ đã phải giấu mình để được chấp nhận. Cha mẹ nào cũng muốn con nên người, nhưng hãy nhớ rằng: một đứa trẻ mất đi tiếng nói của mình, dù có ngoan đến đâu, cũng đang sống trong bóng tối của nỗi sợ.

Hãy giúp con lớn lên bằng tình yêu, chứ không phải bằng sự im lặng.