Nghiên cứu do nhóm khoa học quốc tế dẫn đầu, đứng đầu là Giáo sư Minxue Shen (Đại học Trung Nam, Trung Quốc), đã phân tích dữ liệu của gần 96.000 người tham gia thuộc dự án UK Biobank.

Tất cả người tham gia được đeo thiết bị đo gia tốc ở cổ tay trong một tuần nhằm ghi lại chi tiết mức độ vận động hằng ngày, bao gồm cả những hoạt động cường độ cao trong thời gian ngắn như chạy vội để kịp xe buýt.

Từ dữ liệu này, các nhà nghiên cứu đã đánh giá tổng lượng vận động và tỷ lệ hoạt động đạt mức cường độ cao (gây thở dốc), sau đó theo dõi nguy cơ mắc 8 nhóm bệnh nghiêm trọng trong suốt 7 năm, gồm: bệnh tim mạch, rối loạn nhịp tim, tiểu đường tuýp 2, các bệnh viêm qua trung gian miễn dịch, bệnh gan, bệnh hô hấp mạn tính, bệnh thận mạn và sa sút trí tuệ.

Kết quả cho thấy, những người dành tỷ lệ lớn thời gian vận động cho các hoạt động cường độ cao có nguy cơ mắc bệnh và tử vong thấp hơn đáng kể so với nhóm ít hoặc không vận động mạnh.

Cụ thể, những người hoạt động mạnh ở mức độ cao nhất có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ giảm 63%, nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 2 giảm 60% và nguy cơ tử vong giảm 46%. Đặc biệt, lợi ích này vẫn xuất hiện ngay cả khi tổng thời gian vận động mạnh không nhiều.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, yếu tố “cường độ” đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với một số bệnh. Với các bệnh viêm như viêm khớp hay vẩy nến, vận động mạnh dường như là yếu tố then chốt trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh. Trong khi đó, với tiểu đường hay bệnh gan, cả thời gian vận động và mức độ nỗ lực đều quan trọng.

Vì sao vận động mạnh mang lại hiệu quả vượt trội?

Theo Giáo sư Shen, hoạt động thể chất cường độ cao kích hoạt những phản ứng sinh học mà vận động nhẹ hoặc trung bình khó có thể thay thế hoàn toàn.

Khi cơ thể vận động mạnh đến mức “hụt hơi”, tim sẽ bơm máu hiệu quả hơn, mạch máu linh hoạt hơn và khả năng sử dụng oxy được cải thiện. Đồng thời, hoạt động này còn giúp giảm viêm, vốn là yếu tố liên quan đến nhiều bệnh mạn tính.

Ngoài ra, vận động mạnh còn có thể kích thích các chất hóa học trong não, góp phần bảo vệ tế bào thần kinh, từ đó làm giảm nguy cơ sa sút trí tuệ.

Những hoạt động hàng ngày cũng mang hiệu quả đáng kể

Theo các nhà khoa học, không nhất thiết phải dành nhiều giờ trong phòng gym để đạt được lợi ích sức khỏe. Những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày cũng có thể mang lại hiệu quả đáng kể, chẳng hạn như leo cầu thang nhanh, đi bộ nhanh khi làm việc vặt hoặc chơi đùa tích cực với trẻ em đều có thể được xem là vận động cường độ cao nếu khiến bạn thở nhanh hơn.

Thậm chí, chỉ cần khoảng 15–20 phút mỗi tuần, tương đương vài phút mỗi ngày, cũng đã liên quan đến những cải thiện sức khỏe rõ rệt.

Theo nhóm nghiên cứu, các hướng dẫn hiện nay thường tập trung vào tổng thời gian vận động mỗi tuần, nhưng phát hiện mới cho thấy “chất lượng” vận động, cụ thể là cường độ, cũng quan trọng không kém, thậm chí khác nhau tùy theo từng loại bệnh.

Điều này có thể mở ra hướng xây dựng các khuyến nghị vận động cá nhân hóa, phù hợp với nguy cơ sức khỏe riêng của từng người.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng vận động cường độ cao không phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt là người cao tuổi hoặc người có bệnh nền. Trong những trường hợp này, việc tăng cường vận động ở mức phù hợp với thể trạng vẫn mang lại lợi ích đáng kể.