Chỉ cần đổi chủ thể của một câu than thở, người nghe đã có thể phản ứng rất khác. Người lớn nói "Tôi ghét sếp" thường chẳng có gì lạ, nhưng một đứa trẻ nói "Con ghét bố mẹ" lại dễ khiến người lớn giật mình.

Mấy ngày qua, một group mang tên "Con ghét bố mẹ" với hơn 150.000 thành viên đang gây chú ý cũng vì thế. Nhưng trước hết, hãy bắt đầu bằng một chuyện đơn giản hơn, rằng trẻ con cũng có những lúc bực bội, ấm ức và cần một nơi để nói ra.

Than thở - "đặc quyền" không của riêng ai

Con người khi gặp chuyện không vui thường có một nhu cầu rất tự nhiên là muốn nói ra. Không phải lúc nào kể chuyện cũng để tìm lời khuyên hay một cách giải quyết. Nhiều khi, việc có một người chịu nghe mình kể, xác nhận rằng "Ừ, chuyện đó đúng là khó chịu thật" đã đủ khiến cảm xúc nhẹ đi một chút.

Người lớn có rất nhiều chỗ cho nhu cầu ấy. Một group để than sếp, một hội bạn để kể chuyện vợ chồng, một cuộc trò chuyện riêng để phàn nàn về gia đình. Khi bực một ai đó, nhiều người cũng không tìm ngay cách giải quyết mà chỉ muốn kể cho một người khác nghe trước.

Trẻ con cũng không khác. Một đứa trẻ 10 tuổi có thể bực vì bị mẹ cấm chơi điện thoại. Một học sinh 15 tuổi có thể tức giận vì bị bố mẹ ép học hoặc so sánh với bạn bè. Có những chuyện người lớn thấy rất nhỏ, nhưng với một đứa trẻ ở thời điểm ấy lại đủ khiến chúng khó chịu cả ngày.

Tính đến tối 29/9, group đã có hơn 150.000 thành viên (Ảnh chụp màn hình)

Điểm khác là trẻ có ít không gian để nói những điều đó hơn người lớn. Không phải chuyện gì chúng cũng có thể kể với thầy cô, bạn bè và càng không phải chuyện gì cũng dễ nói thẳng với bố mẹ. Khi mạng xã hội xuất hiện những nơi cho phép người ta nói chuyện với người lạ, trẻ cũng sẽ tìm đến. Không nhất thiết vì chúng thực sự "ghét bố mẹ" mà đôi khi chỉ vì đó là nơi chúng cảm thấy mình có thể nói câu ấy mà không bị ngắt lời ngay lập tức.

Đương nhiên, điều này không có nghĩa mọi lời than thở của trẻ đều đúng, càng không có nghĩa những hành vi xúc phạm, bôi nhọ hay công khai chuyện riêng tư của người khác nên được xem là bình thường. Một câu chuyện gia đình trên mạng vẫn chỉ là góc nhìn của người kể, người ngoài cuộc không thể biết hết những gì xảy ra trước đó.

Nhưng có một chuyện khác cần tách riêng, đó là một đứa trẻ sẽ không tránh được những lúc có cảm xúc tiêu cực với bố mẹ. Có lúc trẻ giận bố mẹ. Có lúc trẻ thấy bố mẹ không hiểu mình. Có lúc trẻ nói những câu rất khó nghe rồi vài tiếng sau lại thấy hối hận.

Cảm xúc ấy có thể chưa hợp lý, có thể chưa đầy đủ, thậm chí có thể sai. Nhưng việc một đứa trẻ có cảm xúc như vậy không phải là điều người lớn cần hoảng sợ. Bởi suy cho cùng, chính người lớn cũng đâu phải lúc nào nói về người thân bằng những từ dễ nghe.

Nhu cầu cũ, chỗ nói mới

Nếu nhìn lại cách người trẻ tìm chỗ để nói chuyện qua từng thời, những sự tồn tại như group "Con ghét bố mẹ" không phải một hiện tượng hoàn toàn xa lạ.

Có thời người ta viết vào nhật ký. Có thời học sinh chuyền tay cuốn sổ lưu bút để viết những điều không tiện nói thành lời. Rồi đến blog, diễn đàn, confession của trường. Sau đó là những group Facebook, nơi một người có thể kể một chuyện riêng tư cho hàng nghìn người không quen biết.

Một cuốn sổ lưu bút ngày xưa chỉ có vài người bạn đọc. Confession của trường có thể được cả một cộng đồng học sinh biết đến. Còn một group Facebook có thể đưa câu chuyện của một đứa trẻ đến vài nghìn, vài chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn người hoàn toàn xa lạ. Khác biệt lớn nhất nằm ở số lượng người nghe.

Thời nào, trẻ con cũng có nhu cầu được nói ra cảm xúc của mình (Ảnh minh họa: Ranganath Krishnaman)

Ngày trước, một đứa trẻ có chuyện với bố mẹ có thể chỉ kể cho cô bạn ngồi cùng bàn: "Hôm nay tớ vừa bị bố mẹ mắng". Bây giờ, một đứa trẻ có thể tìm thấy hàng trăm người từng trải qua một chuyện tương tự chỉ bằng vài cú nhấp chuột.

Đó vừa là một không gian để chia sẻ, vừa là lý do những câu chuyện riêng tư dễ đi xa hơn. Một lời than thở có thể nhận được sự đồng cảm, nhưng cũng có thể kéo theo những lời khuyên cực đoan, những cuộc công kích hoặc những cách nhìn phiến diện về một gia đình mà chẳng ai trong số người ngoài cuộc thực sự biết rõ.

Người lớn có nhan nhản nơi để than thở chuyện công việc, gia đình, hôn nhân, bạn bè, cuộc sống, thậm chí cả chuyện nuôi dạy trẻ. Trẻ con cũng đang tìm những nơi tương tự, chỉ khác là nơi ấy có thể nằm trên Facebook và có hàng chục nghìn người cùng đọc.

Khi chuyện "ghét bố mẹ" không còn là chuyện của một đứa trẻ

Một đứa trẻ than thở về bố mẹ là một chuyện. Nhưng khi hàng chục nghìn, thậm chí cả trăm nghìn người cùng tìm đến một nơi để kể những câu chuyện tương tự, quy mô của câu chuyện đã khác.

Group "Con ghét bố mẹ" thực tế đã được tạo từ tháng 1/2021 và từng chỉ có vài nghìn thành viên. Thế nhưng chỉ trong vài ngày gần đây, con số này tăng vọt lên hơn 146.000 người tham gia. Một không gian từng tồn tại khá âm thầm bỗng thu hút lượng thành viên lớn gấp nhiều lần chỉ trong thời gian rất ngắn.

Không thể nhìn con số 146.000 để kết luận rằng tất cả đều thực sự "ghét bố mẹ", càng không thể xem đó là bằng chứng cho thấy một thế hệ trẻ đang có vấn đề với gia đình. Nhưng quy mô ấy vẫn cho thấy có rất nhiều người đang tìm đến cùng một nơi để kể về những bất mãn, tổn thương hoặc mâu thuẫn trong gia đình. Khi một cảm xúc được chia sẻ bởi hàng chục nghìn người, nó không còn chỉ là câu chuyện riêng của từng cá nhân nữa.

Ở một cộng đồng lớn như vậy, cảm xúc cũng có thể được cộng hưởng. Một đứa trẻ vốn chỉ đang giận bố mẹ sau một lần bị mắng có thể đọc hàng trăm câu chuyện tương tự và nhận được rất nhiều lời đồng tình. Những lời chia sẻ ấy có thể khiến trẻ cảm thấy mình không cô độc, nhưng cũng có thể củng cố suy nghĩ rằng bố mẹ luôn là người sai, hoặc khiến một mâu thuẫn vốn có thể giải quyết trong gia đình bị đẩy đi xa hơn.

Chưa kể, người ngoài cuộc thường chỉ biết một phần câu chuyện. Một bài đăng kể về việc bố mẹ mắng con có thể nhận được hàng trăm bình luận chỉ trích người lớn, trong khi chẳng ai biết trước đó chuyện gì đã xảy ra. Nếu những cuộc trò chuyện như vậy đi xa hơn thành xúc phạm, bôi nhọ, công khai thông tin riêng tư hay cổ vũ những cách giải quyết cực đoan, đó đã là một vấn đề khác, không còn đơn thuần là nhu cầu được than thở.

Lúc này, điều đáng quan tâm ở một group cả trăm nghìn thành viên không phải là việc trẻ con có được phép nói "Con ghét bố mẹ" hay không. Các em hoàn toàn có thể có cảm xúc ấy. Điều cần nhìn kỹ hơn là một cộng đồng lớn như vậy đang tác động thế nào đến những người tìm đến nó và những điều họ nhận lại sau khi nói ra câu chuyện của mình.

Khi một cảm xúc được chia sẻ bởi hàng chục nghìn người, nó không còn chỉ là câu chuyện riêng của cá nhân (Ảnh minh họa: Sylverarts/iStock)

Trong số hơn 150.000 thành viên đang có mặt trong group, có những đứa trẻ "ghét bố mẹ" và cả những ông bố bà mẹ đang đi tìm lý do tại sao con "ghét" mình. Người lớn hiện diện ở đó để đọc, để hiểu xem con mình nghĩ gì, thậm chí tìm kiếm những lời giải thích mà có thể ở ngoài đời họ chưa từng nghe được.

Là một người lớn như vậy, anh Vũ Trung Kiên, thường được biết đến với tên Kiên Vũ, hiện hoạt động trong lĩnh vực marketing và quản trị doanh nghiệp, từng đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý tại các doanh nghiệp trong nước, nhìn vào sự phát triển của group và có một cách lý giải khá khác.

"Nhìn cái group gần trăm nghìn người, tôi vừa buồn cười vừa thấy thương. Một bên là bọn trẻ đi tìm chỗ để được hiểu. Một bên là bố mẹ chui vào tìm con. Hai phe thực ra đều đang làm đúng một việc: đi tìm nhau, chỉ là chọn hai cửa khác nhau", anh viết.

Nhìn theo cách ấy, câu chuyện về group "Con ghét bố mẹ" không chỉ là chuyện những đứa trẻ đang than phiền về bố mẹ. Nó còn cho thấy một khoảng cách trong gia đình khi trẻ tìm một nơi khác để nói điều mình không nói được ở nhà, còn bố mẹ lại phải tìm đến chính nơi ấy để biết con đang nghĩ gì.

Nếu một đứa trẻ đang rất giận bố mẹ, nó có thể nói chuyện đó với ai?

Có thể sau một đêm, nó hết giận. Có thể sáng hôm sau hai mẹ con lại nói chuyện bình thường. Cũng có thể đằng sau một câu "Con ghét bố mẹ" là một chuyện lớn hơn mà đứa trẻ chưa biết cách kể.

Một đứa trẻ không cần phải có một lý do hoàn hảo mới được phép than thở. Cũng giống như người lớn không phải lúc nào lên mạng để tìm cách giải quyết một vấn đề. Vì đôi khi người ta chỉ muốn nói ra rằng mình đang bực, đang buồn, đang không hiểu nổi người đối diện. Chỉ thế thôi.