Ngày 21/3/2026, Trung Quốc thông báo bắt giữ một nghi phạm có biệt danh "Mei Yi", chấm dứt một trong những cuộc điều tra buôn bán trẻ em kéo dài nhất nước này.

Vụ án kéo dài hơn hai thập kỷ. Nó bắt đầu vào năm 2003, khi một loạt vụ bắt cóc trẻ em lần đầu tiên được đưa ra ánh sáng. Qua nhiều năm, các nạn nhân dần được xác định danh tính và đoàn tụ với gia đình, vụ việc cuối cùng diễn ra vào năm 2024. Điều vẫn chưa được giải quyết là danh tính và tung tích của kẻ buôn người bị cáo buộc đứng sau toàn bộ vụ việc.

Đến khi các nhà điều tra tiến hành điều tra, Mei Yi không còn giống với hình vẽ trong những bản phác thảo ban đầu nữa. Theo những người quen thuộc với vụ việc, ngoại hình của bà đã thay đổi đáng kể trong hơn hai thập kỷ đến mức chỉ còn chưa đến 30% sự tương đồng với bức chân dung phác họa được lan truyền rộng rãi.

Khoảng cách giữa con người thật của nghi phạm và vẻ bề ngoài chính là điểm mấu chốt khiến các công nghệ mới bắt đầu trở nên quan trọng.

Trong vụ án Mei Yi, các nhà chức trách đã dựa vào sự kết hợp giữa cơ sở dữ liệu ADN, nhận dạng khuôn mặt xuyên độ tuổi được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu quy mô lớn để thu hẹp phạm vi tìm kiếm. 

Trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã mở rộng cơ sở dữ liệu ADN quốc gia để kết nối lại các gia đình bị chia cắt bởi nạn buôn người, đồng thời các công cụ trí tuệ nhân tạo đang được huấn luyện để nhận diện các cá nhân trải qua nhiều thập kỷ thay đổi về thể chất. Cùng lúc đó, các hệ thống dữ liệu lớn được sử dụng để lập bản đồ các mô hình di chuyển và xác định các mạng lưới tiềm năng, giảm sự phụ thuộc vào các manh mối rời rạc.

Cổng soát vé thông minh tích hợp nhận diện khuôn mặt được lắp đặt tại một ga tàu ở Trung Quốc. Ảnh: VCG

Công nghệ chống buôn người của Trung Quốc

Đối với các vụ án buôn người, các nhà điều tra thường sử dụng hệ thống nhận dạng khuôn mặt để quét các đoạn phim giám sát tại các địa điểm đông người qua lại, bao gồm ga xe lửa, sân bay, bến xe buýt, cũng như trung tâm mua sắm, trường học và bệnh viện. Một số trung tâm giao thông được trang bị hệ thống có khả năng xử lý hàng nghìn khuôn mặt mỗi giây, tự động đánh dấu những cá nhân có đặc điểm trùng khớp với các nghi phạm buôn người đã biết. Hình ảnh của trẻ em mất tích cũng được liên tục so sánh với các đoạn phim trực tiếp.

Nhưng việc xác định người phù hợp chỉ là bước khởi đầu.

Thách thức kỹ thuật nằm ở tính chất phân mảnh của dữ liệu hình ảnh. Hình ảnh từ các nguồn khác nhau có chất lượng, góc quay và ánh sáng rất khác nhau. Sau khi có được các manh mối tiềm năng, chúng phải được đối chiếu với các cơ sở dữ liệu nghi phạm hiện có. Giai đoạn này vẫn phụ thuộc rất nhiều vào các nhà điều tra con người, vì độ chính xác của việc đối khớp vẫn bị hạn chế bởi hiệu suất thuật toán và sức mạnh tính toán.

Trong những năm gần đây, các công cụ bổ sung đã được giới thiệu. Nhận dạng dáng đi, phương pháp xác định cá nhân dựa trên các kiểu chuyển động cơ thể, đã được sử dụng trong điều tra tội phạm để bổ sung cho phân tích khuôn mặt khi hình ảnh không rõ ràng hoặc không đầy đủ.

Công nghệ nhận diện khuôn mặt xuyên suốt các độ tuổi còn tiên tiến hơn nữa. Bằng cách mô phỏng sự thay đổi của khuôn mặt theo thời gian, các mô hình AI có thể ước tính diện mạo của một nghi phạm sau nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, những thách thức vẫn còn tồn tại, đặc biệt là về sự biến đổi gen và tính khó dự đoán của quá trình lão hóa.

Cuối cùng, công cụ hiệu quả nhất chính là đối chiếu ADN. Tại Trung Quốc, cơ sở dữ liệu ADN quốc gia được các cơ quan công an thành lập năm 2009 để tìm kiếm trẻ em bị buôn bán và mất tích đã đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các gia đình bị chia cắt nhiều năm đoàn tụ. Thông qua việc đối chiếu trong cơ sở dữ liệu này, hàng nghìn trẻ em bị bắt cóc nhiều năm trước đã được xác định danh tính và đoàn tụ với cha mẹ ruột của mình.