Đề xuất mở rộng nguồn nhân lực giám định tư pháp trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Ảnh minh họa

Bộ Khoa học và Công nghệ đang tổ chức lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về hoạt động giám định tư pháp trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Văn bản này nhằm cụ thể hóa các quy định của pháp luật, đồng thời hoàn thiện cơ chế sử dụng nguồn nhân lực chuyên môn phục vụ hoạt động giám định trong những lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ ngày càng phức tạp.

Theo dự thảo, giám định tư pháp trong lĩnh vực khoa học và công nghệ là việc đánh giá, kết luận chuyên môn đối với các vấn đề thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Khoa học và Công nghệ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Nội dung giám định có thể liên quan đến nhiều lĩnh vực như hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; sở hữu trí tuệ; năng lượng nguyên tử, an toàn bức xạ và hạt nhân; viễn thông và một số lĩnh vực chuyên ngành khác.

Về tiêu chuẩn bổ nhiệm giám định viên tư pháp, dự thảo Thông tư quy định thực hiện theo khoản 1 Điều 10 của Luật Giám định tư pháp. Theo đó, người được bổ nhiệm phải có trình độ đại học trở lên, có kinh nghiệm thực tiễn chuyên môn và được đào tạo nghiệp vụ giám định tư pháp.

Cụ thể, yêu cầu “trình độ đại học trở lên” được hiểu là người có bằng tốt nghiệp đại học hoặc sau đại học do cơ sở giáo dục của Việt Nam cấp theo quy định của pháp luật, hoặc bằng do cơ sở đào tạo nước ngoài cấp nhưng đã được công nhận để sử dụng tại Việt Nam. Bằng cấp phải phù hợp với lĩnh vực chuyên môn được đề nghị bổ nhiệm.

Các ngành đào tạo được xem là phù hợp khá đa dạng, bao gồm khoa học kỹ thuật và công nghệ, vật lý hạt nhân, kỹ thuật hạt nhân, công nghệ hạt nhân, hóa phóng xạ, vật lý, hóa học, sinh học, bưu chính – viễn thông, công nghệ thông tin, thông tin điện tử, trí tuệ nhân tạo, luật, kinh tế và các lĩnh vực đào tạo liên quan.

Ngoài điều kiện về trình độ chuyên môn, dự thảo cũng yêu cầu người được đề nghị bổ nhiệm phải có ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc thực tế trong lĩnh vực được đào tạo. Thời gian này được tính từ khi cá nhân được tuyển dụng hoặc tiếp nhận vào làm việc cho đến thời điểm lập hồ sơ đề nghị bổ nhiệm. Quy định này nhằm bảo đảm giám định viên có đủ kinh nghiệm thực tiễn để đưa ra kết luận chuyên môn có độ tin cậy cao và giá trị pháp lý.

Bên cạnh đó, người được bổ nhiệm giám định viên tư pháp phải hoàn thành khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Sau khi hoàn thành khóa đào tạo, học viên sẽ được cấp giấy chứng nhận theo quy định của cơ quan có thẩm quyền.

Dự thảo cũng nhấn mạnh các trường hợp không được bổ nhiệm giám định viên tư pháp theo quy định tại khoản 3 Điều 11 của Luật Giám định tư pháp.

Về thẩm quyền bổ nhiệm, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ quyết định bổ nhiệm giám định viên tư pháp đối với các đơn vị trực thuộc Bộ. Tại địa phương, thẩm quyền này thuộc về Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Quy trình bổ nhiệm tại các đơn vị thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ được quy định khá chặt chẽ. Trước hết, thủ trưởng các cơ quan, đơn vị trực thuộc sẽ lựa chọn cá nhân đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn và lập hồ sơ đề nghị bổ nhiệm gửi về Vụ Tổ chức cán bộ. Hồ sơ có thể được nộp dưới dạng điện tử hoặc bản giấy.

Sau khi tiếp nhận, Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ sẽ chủ trì, phối hợp với Vụ trưởng Vụ Pháp chế xem xét, thẩm định hồ sơ và lựa chọn nhân sự phù hợp. Hai đơn vị này sau đó đồng trình Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quyết định bổ nhiệm trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Trong vòng 2 ngày làm việc tiếp theo, Bộ trưởng sẽ ban hành quyết định bổ nhiệm.

Đối với địa phương, thủ trưởng cơ quan chuyên môn về khoa học và công nghệ cấp tỉnh sẽ chủ trì, phối hợp với Giám đốc Sở Tư pháp lựa chọn người đủ tiêu chuẩn, tiếp nhận hồ sơ và đề nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét bổ nhiệm. Sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ ban hành quyết định bổ nhiệm trong thời hạn 2 ngày làm việc.

Bên cạnh đội ngũ giám định viên tư pháp chính thức, dự thảo Thông tư cũng quy định việc công nhận người giám định tư pháp theo vụ việc. Tiêu chuẩn đối với nhóm đối tượng này được thực hiện theo khoản 1 Điều 13 của Luật Giám định tư pháp.

Đáng chú ý, dự thảo mở ra khả năng xem xét công nhận những cá nhân không đáp ứng đầy đủ điều kiện về bằng cấp nhưng có kiến thức chuyên sâu, kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng chuyên môn đặc biệt trong lĩnh vực cần giám định. Quy định này được kỳ vọng sẽ tận dụng nguồn chuyên gia thực tiễn, nhất là trong những lĩnh vực công nghệ mới hoặc chuyên ngành hẹp, nơi nguồn nhân lực có trình độ đào tạo chính quy còn hạn chế.

Tuy vậy, những trường hợp thuộc diện không được công nhận là người giám định tư pháp theo vụ việc theo quy định tại khoản 5 Điều 14 của Luật Giám định tư pháp sẽ không được xem xét trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Nếu được ban hành, Thông tư được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động giám định tư pháp trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, đồng thời mở rộng nguồn chuyên gia tham gia hoạt động giám định, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn.