Có những ca khúc khiến khán giả nhớ vì giai điệu. Có những tác phẩm ở lại bởi ca từ. Nhưng cũng có những bài hát chạm đến người nghe bằng chính sự im lặng sau khi nốt nhạc cuối cùng khép lại. Hàng bia trắng thuộc nhóm tác phẩm như vậy.

Trong chương trình nghệ thuật chính luận Một thời hoa lửa diễn ra tối 22/7 tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô, giữa nhiều tiết mục mang âm hưởng hào hùng hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung tạo nên một điểm nhấn khác biệt. Không đẩy cảm xúc lên bằng sự dữ dội, tác phẩm chậm rãi dẫn người nghe bước vào không gian ký ức, nơi mỗi hàng bia trắng không chỉ là dấu mốc của một cuộc đời mà còn là lời nhắc về cái giá của hòa bình.

Quán quân Sao Mai 2017, Thu Thủy thể hiện ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung (Ảnh: BTC)

Phần thể hiện của Quán quân Sao Mai 2017 Thu Thủy - ca sĩ Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội - cùng nghệ sĩ cello Thiên Nga và nghệ sĩ guitar Thanh Tùng góp phần làm nổi bật tinh thần ấy. Giọng hát giàu nội lực nhưng tiết chế, kết hợp với tiếng cello trầm sâu và tiếng guitar mộc mạc, khiến ca khúc không đơn thuần là một màn trình diễn mà giống như một cuộc đối thoại với ký ức.

Điều đáng chú ý ở Hàng bia trắng không nằm ở việc kể một câu chuyện chiến tranh cụ thể, mà ở cách tác phẩm lựa chọn ngôn ngữ biểu đạt. Thay vì xây dựng hình tượng người anh hùng trong tư thế xông pha trận mạc hay khẳng định trực diện tinh thần tri ân, bài hát được viết theo cấu trúc trữ tình - triết luận. Người nghe không bị cuốn vào những cao trào liên tiếp mà được dẫn dắt bằng nhịp 6/8 đều đặn, mềm mại như nhịp thở, như bước chân chậm rãi của những người đi giữa nghĩa trang liệt sĩ.

Ở đó, âm nhạc không tìm cách áp đặt cảm xúc mà mở ra một không gian để mỗi người tự đối diện với ký ức của mình.

Cao trào của tác phẩm cũng không đến từ sự bùng nổ của dàn nhạc mà từ chuỗi câu hỏi ở phần kết. Câu hát "Anh có biết bạn anh?" được đặt trên nốt nhạc cao nhất của bài hát, đưa nỗi đau của một con người mở rộng thành ký ức chung của nhiều thế hệ. Ngay sau đó, câu "Sao chẳng trả lời em?" khép lại bằng một khoảng lặng. Chính khoảng lặng ấy tạo nên sức nặng của tác phẩm, bởi lịch sử không thể trả lời; chỉ có người đang sống tiếp tục đi tìm câu trả lời bằng hành động và sự tri ân.

Có lẽ vì thế mà chính tác giả cũng lựa chọn một lối viết rất tiết chế. Nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung cho biết ông đã gửi gắm vào ca khúc những trăn trở, tâm huyết được ấp ủ qua từng nhịp thở của thời gian. Theo ông, tác phẩm sử dụng ngôn từ gần gũi, không hoa mỹ nhưng chứa đựng sức lay động tự nhiên, như những lời thì thầm bên cánh rừng nghĩa trang bạt ngàn.

Với Thu Thủy, hành trình đến với bài hát bắt đầu bằng một cảm xúc rất đời thường: nước mắt.

 "Khi nhận tác phẩm từ nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung và cầm bản ký âm trong phòng thu, Thủy đã phải dành tới 15-20 phút đầu chỉ để đọc ca từ, trấn tĩnh lại vì quá xúc động và đã bật khóc. Ca từ của bài hát gần gũi, đời thường nhưng chạm rất sâu. Càng hát, Thủy càng cảm nhận được tâm tư sâu lắng mà tác giả gửi gắm. Là một người lính, một nghệ sĩ Quân đội, Thủy hát bài hát này bằng tất cả sự tri ân, lòng biết ơn chân thành nhất gửi tới các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống", nữ ca sĩ chia sẻ.

Lời tâm sự ấy giúp người xem hiểu thêm vì sao phần trình diễn không thiên về kỹ thuật thanh nhạc mà đặt trọng tâm vào cảm xúc. Trên sân khấu, người nghệ sĩ không chỉ hát một ca khúc mà còn mang theo ý thức của một người lính khi kể lại câu chuyện về những người đã ngã xuống.

Hàng bia trắng vang lên trong chương trình Một thời hoa lửa càng mang thêm ý nghĩa khi cả nước đang bước vào giai đoạn thần tốc của đợt cao điểm Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Trong bối cảnh ấy, những giai điệu của ca khúc không dừng lại ở giá trị nghệ thuật. Chúng cộng hưởng với nỗ lực bền bỉ của xã hội trong hành trình tìm lại tên tuổi cho những người đã hiến dâng tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Giữa rất nhiều tác phẩm viết về chiến tranh và sự hy sinh, Hàng bia trắng không lựa chọn con đường của những tuyên ngôn lớn. Bài hát để âm nhạc cất tiếng bằng sự tiết chế, để ca từ dẫn người nghe đến những câu hỏi chưa có lời đáp và để mỗi khoảng lặng trở thành một lời tri ân.

Có lẽ đó cũng là giá trị bền lâu của nghệ thuật: không chỉ khơi gợi cảm xúc trong khoảnh khắc thưởng thức mà còn khiến người nghe mang theo những suy ngẫm rất lâu sau khi sân khấu đã khép màn.