Hai năm trở lại đây, có một ngành nghề đang lặng lẽ biến mất khỏi bản đồ lao động Trung Quốc. Không phải bất động sản, cũng không phải công nghệ cao, đáp án chính là giáo dục mầm non. 

Nếu chú ý, bạn sẽ thấy một hiện thực kỳ lạ: có những ngôi trường từng khiến phụ huynh phải xếp hàng xuyên đêm để giành suất học, nay lại đang nối đuôi nhau đóng cửa. Kéo theo đó, hàng chục nghìn giáo viên có thâm niên hàng chục năm đang đứng trước nguy cơ thất nghiệp tập thể.

Đây không phải là một hiện tượng riêng lẻ, mà là một sự thay đổi mang tính hệ thống đang diễn ra.

Từ đỉnh cao đến vực thẳm chỉ trong 3 năm

Câu chuyện của một cô giáo có biệt danh July là minh chứng xót xa nhất cho thực tại này. July bắt đầu sự nghiệp giáo dục mầm non của mình vào năm 2022 và đã cống hiến phần lớn cuộc đời mình cho các ngôi trường mầm non.

Năm 2021, ngôi trường cô làm việc vẫn còn hơn 300 trẻ với 10 lớp học luôn kín chỗ. Nhưng đến năm 2025, con số này chỉ còn vỏn vẹn 43 trẻ. Khi đứng trước tấm biển "Thông báo ngưng hoạt động" dán đè lên tờ quảng cáo tuyển sinh, cô nhận ra rằng thất bại này không đến từ sự thiếu nỗ lực cá nhân mà là vì cả một ngành nghề đang dần lụi tàn.

Những thông báo ngừng hoạt động xuất hiện ngày càng nhiều tại các cơ sở giáo dục mầm non tư thục

Số liệu thống kê thực tế từ Báo cáo Xu hướng Giáo dục Đại học Trung Quốc - Thế giới (2026) của MyCOS còn tàn khốc hơn nhiều so với cảm nhận cá nhân. Chỉ trong vòng 2 năm từ 2022 đến 2024, số lượng giáo viên mầm non chuyên trách đã giảm từ 3,24 triệu người xuống còn 2,83 triệu người. Điều này đồng nghĩa với việc có tới 412.300 giáo viên (tương đương mức giảm 12,7%) đã phải rời bỏ bục giảng. Các trường tư thục chiếm tới hơn 70% số lượng đóng cửa, biến những giáo viên không có biên chế thành nhóm bị đào thải đầu tiên.

Khi thu nhập trở thành con số "âm"

Nhiều người lầm tưởng rằng ngành khó khăn thì chỉ cần giảm lương là xong. Nhưng thực tế, ngay cả mức lương thấp kỷ lục cũng khó lòng duy trì. Tại các thành phố lớn, có những giáo viên sau khi trừ bảo hiểm xã hội, số tiền thực nhận chỉ còn vài trăm tệ. 

Sau khi trường mầm non mình gắn bó đóng cửa, July may mắn tìm được công việc mới với mức lương đề nghị là 3.000 tệ (khoảng 11,5 triệu đồng). Lúc đầu cô mong muốn mức lương 4.000 tệ (khoảng 15,4 triệu đồng), tuy nhiên vì không còn sự lựa chọn nào khác nên cô đành chấp nhận.

Sau hơn 1 tháng làm việc, cô nhận về 1.804 tệ (khoảng 6,9 triệu đồng). Không tin vào mắt mình, July kiểm tra đi kiểm lại để đảm bảo rằng mình không nhìn nhầm. Tại một thành phố lớn, mức lương này thậm chí còn thấp hơn cả mức lương tối thiểu quy định, khiến việc duy trì sự sống cơ bản cũng trở thành một bài toán không có lời giải.

Tình cảnh của Vương Khả, một giáo viên mầm non khác tại Bắc Kinh, còn cực đoan hơn thế. Tổng lương mỗi tháng của cô là 2.450 tệ (khoảng 9,4 triệu đồng), nhưng sau khi khấu trừ các khoản bảo hiểm xã hội bắt buộc, số tiền thực nhận chỉ còn vài trăm tệ. Trong khi đó, đứa con nhỏ của cô cũng đang theo học mầm non với chi phí mỗi tháng là 1.750 tệ (khoảng 6,7 triệu đồng). Làm một phép tính đơn giản là có thể thấy, số tiền cô kiếm được cả tháng còn không đủ đóng một nửa tiền học phí cho con.

Đây không còn là một công việc có thu nhập thấp, mà đã biến thành một "ngành nghề có lợi nhuận âm". 

Giáo viên mầm non phải đối diện với nhiều khó khăn

Nỗi đau của những giáo viên "không lối thoát"

Vấn đề đáng sợ nhất mà giáo viên mầm non phải đối mặt không phải là mất việc mà là khó có thể chuyển nghề. Kinh nghiệm của một giáo viên mầm non thường bị các doanh nghiệp coi là quá đơn điệu và khó thích nghi với môi trường văn phòng. Đặc biệt là với nhóm giáo viên trung niên trên 45 tuổi, cánh cửa việc làm gần như đóng sập. Họ bị kẹt giữa vòng vây: Làm văn viên thì thiếu kinh nghiệm, làm lễ tân thì quá tuổi, thậm chí xin làm bảo vệ hay lao công cũng bị từ chối vì lý do bảo hiểm xã hội.

Câu chuyện của Lý Uyển, 48 tuổi, là một ví dụ điển hình cho sự bế tắc này. Sau hơn 20 năm gắn bó với bục giảng mầm non, khi trường đóng cửa, cô đã rải hồ sơ khắp nơi từ các trung tâm quản lý trẻ, lớp kỹ năng, đến cả viện dưỡng lão, vị trí văn thư, bảo vệ, hay thậm chí là lao công. Kết quả nhận về đều là những cái lắc đầu.

Lý do từ chối luôn rất phũ phàng: Tuổi tác không phù hợp, chi phí đóng bảo hiểm xã hội quá cao, hiệu quả công việc không bằng người trẻ. Thậm chí ngay cả vị trí bảo vệ, các đơn vị cũng ưu tiên tuyển những người trên 50 tuổi vì những lý do khác nhau. Đứng giữa ngã ba đường ở cái tuổi gần ngũ tuần, Lý Uyển chỉ biết thốt lên một câu đầy cay đắng: "Tôi thậm chí còn không biết mình có thể làm được cái gì nữa".

Sự cạnh tranh này còn trở nên khốc liệt hơn khi những người trẻ tốt nghiệp đại học bắt đầu "xuống cấp" để tranh giành các công việc vốn dành cho người lớn tuổi như bảo mẫu hay quản gia. Kết quả là lớp trẻ chiếm chỗ của người già, còn những người trung niên từng gắn bó cả đời với bục giảng mầm non bỗng chốc trở thành những người "vô định" giữa thị trường lao động.

Hệ quả tất yếu từ bài toán dân số

Tại sao một ngành học từng cực kỳ "hot" lại rơi vào tình cảnh này? Câu trả lời rất đơn giản: Trẻ em ít đi. Sau giai đoạn bùng nổ dân số, từ năm 2022, tỷ lệ sinh tại Trung Quốc đã sụt giảm nghiêm trọng. Hệ lụy này truyền dẫn trực tiếp đến các trường mầm non đầu tiên, và trong vài năm tới, nó sẽ tiếp tục lan rộng đến các cấp tiểu học, trung học và đại học. Đây không phải là một biến động ngắn hạn, mà là một xu hướng không thể đảo ngược.

Sự sụt giảm tỷ lệ sinh đang tạo ra một "sa mạc học đường" bắt đầu từ cấp mầm non

Thực trạng đóng cửa các trường mầm non không chỉ là vấn đề của một ngành nghề, mà là phản ứng dây chuyền của cấu trúc nhân khẩu học và kinh tế. Nó nhắc nhở chúng ta một sự thật phũ phàng: Khái niệm "bát cơm sắt" hay sự ổn định trong giáo dục đang dần bị phá vỡ. Khi làn sóng "đào thải tự nhiên" ập đến, thứ duy nhất bảo vệ được bạn không phải là thâm niên, mà là năng lực thích ứng và khả năng tạo ra giá trị mới ngoài những kỹ năng sẵn có.

Nếu bạn vẫn đang đứng trong một ngành nghề "có vẻ ổn định", hãy tự hỏi bản thân một câu hỏi nghiêm túc rằng sự ổn định đó đến từ năng lực của chính bạn, hay chỉ là do bạn đang may mắn hưởng chút lợi ích cuối cùng từ thời đại? Khi những ưu thế đó biến mất, thứ duy nhất có thể bảo vệ được bạn chính là khả năng tự đứng vững trên đôi chân của mình.

Theo Sohu, Sina