Nhà phát minh Thomas Edison từng tuyên bố mỗi đêm ông không ngủ quá 4 tiếng. Trên thực tế, nhóm người có thể duy trì sức khỏe bình thường với 4-6,5 giờ ngủ mỗi đêm thường mang gen liên quan đến hội chứng ngủ ngắn tự nhiên có tính gia đình (FNSS).

Edison chỉ ngủ từ 3 đến 4 tiếng mỗi ngày, đôi khi ông làm việc 72 giờ liên tục mà không ngủ. Ảnh: ST.

Đột biến gen giúp một số người ngủ ít mà vẫn duy trì trí nhớ tốt

Năm 2019, nhóm nghiên cứu của nhà sinh học phân tử Ying-Hui Fu tại Đại học California, San Francisco xác nhận Aimee Pugh Bernard, giáo sư miễn dịch học tại Đại học Colorado (Mỹ), mang đột biến gen liên quan đến FNSS. Người có biến thể gen này thường ngủ và thức dậy theo nhịp sinh học khác biệt, đặc biệt có xu hướng tỉnh giấc sớm hơn người bình thường.

Khi tạo ra những con chuột mang đột biến gen tương tự, các nhà khoa học nhận thấy chúng ngủ ít hơn nhưng ít bị suy giảm trí nhớ do thiếu ngủ. Một số con chuột cũng có tỷ lệ xuất hiện tổn thương liên quan đến bệnh Alzheimer thấp hơn.

Một nghiên cứu trên cặp song sinh khác trứng cũng cho kết quả đáng chú ý. Người mang đột biến gen ngủ ít hơn người còn lại khoảng 1 giờ mỗi ngày. Khi phải thức liên tục 38 giờ, số lỗi trong các bài kiểm tra hành vi của người này thấp hơn 40%. Đáng chú ý, dù ngủ ít hơn, thời lượng ngủ sâu của họ vẫn gần tương đương người không mang đột biến.

Các nhà nghiên cứu cho rằng khả năng duy trì giấc ngủ sâu có thể là một trong những yếu tố giúp nhóm người này thích nghi với thời gian ngủ ngắn.

Đồng thời, cũng có nghiên cứu chỉ ra rằng gen ngủ ngắn còn có thể liên quan đến sức khỏe tâm thần. Nghiên cứu của nhóm Chiara Petrosellini tại University College London trên 343 phụ nữ mắc rối loạn lưỡng cực từng sinh con cho thấy nhóm có khuynh hướng di truyền ngủ ngắn cao nhất có nguy cơ mắc loạn thần sau sinh chỉ bằng một nửa nhóm thấp nhất. Nguy cơ mất ngủ cũng có xu hướng tương tự.

Các nhà khoa học giả thuyết rằng khả năng thích nghi với những xáo trộn giấc ngủ từ sớm có thể giúp nhóm này ít bị ảnh hưởng hơn khi giấc ngủ thay đổi sau sinh.

Dù vậy, cơ chế bảo vệ của FNSS vẫn chưa được giải mã đầy đủ. Ngành dược phẩm đang quan tâm đến khả năng phát triển thuốc dựa trên các biến thể gen này nhằm hỗ trợ người mắc rối loạn giấc ngủ. Tuy nhiên, việc can thiệp khi chưa hiểu rõ cơ chế có thể tiềm ẩn những rủi ro dài hạn, bao gồm các bệnh thoái hóa thần kinh và ung thư.

Ngủ ít không đồng nghĩa với việc khỏe mạnh

Đặc biệt, không phải cứ ngủ ít mà vẫn tỉnh táo là cơ thể không bị ảnh hưởng. Nghiên cứu của nhà khoa học Hans van Dongen tại Đại học Bang Washington cho thấy những người trưởng thành khỏe mạnh chỉ ngủ 4 hoặc 6 giờ mỗi đêm có khả năng nhận thức suy giảm liên tục. Sau 2 tuần, dù kết quả kiểm tra ngày càng kém, họ chỉ cảm thấy hơi buồn ngủ. Điều này cho thấy thiếu ngủ có thể gây tổn hại tích lũy mà chính người trong cuộc không nhận ra.

Các nhà khoa học hiện hướng tới việc tìm dấu ấn di truyền để phân biệt người thực sự mắc FNSS với những người chỉ nghĩ rằng mình có thể thích nghi với việc ngủ ít.

FNSS là đặc điểm di truyền bẩm sinh rất hiếm gặp, không thể hình thành bằng cách luyện tập hay chủ động cắt giảm thời gian ngủ. Những lợi ích bảo vệ thần kinh ghi nhận trong thí nghiệm trên động vật cũng chưa được chứng minh trên quy mô lớn ở người.

Vì vậy, việc thường xuyên thức khuya, ngủ 4-5 tiếng mỗi đêm không đồng nghĩa với khả năng sở hữu gen ngủ ngắn đặc biệt. Ngược lại, cơ thể vẫn có thể đang chịu những tổn thương do thiếu ngủ dù bản thân không cảm nhận rõ ràng.

Nguồn: Sohu