Dự án nghiên cứu do nhà khảo cổ Hipólito Collado điều phối từ thành phố Cáceres (Tây Ban Nha), với sự tham gia của các nhà khoa học đến từ Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Vương quốc Anh, Đức và Trung Quốc. Kết quả đã được công bố trên tạp chí Nature Communications.

Công trình là một phần của dự án First Art, khởi nguồn từ các nghiên cứu về nghệ thuật đá tại hang Maltravieso ở Cáceres, nơi lưu giữ một số bức tranh hang động cổ nhất châu Âu.

Từ nghiên cứu ban đầu về niên đại và thành phần hóa học của các tác phẩm nghệ thuật trên đá, nhóm nghiên cứu đã hợp tác với Viện Nhân chủng học Tiến hóa Max Planck (Đức) để mở rộng sang lĩnh vực phân tích DNA cổ đại.

Khác với các nghiên cứu trước đây vốn chủ yếu khai thác DNA từ xương, trầm tích hoặc công cụ bằng xương, lần này các nhà khoa học tập trung vào chính bề mặt đá trong các hang động nhằm tìm kiếm dấu vết di truyền do con người để lại từ hàng nghìn năm trước.

Nhóm nghiên cứu đã phân tích 24 bề mặt nghệ thuật đá tại 11 hang động ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha bằng các kỹ thuật chiết tách và giải trình tự DNA hiện đại.

Kết quả cho thấy DNA người cổ đại được phát hiện không chỉ trên các khu vực có tranh vẽ tại hang Escoural (Bồ Đào Nha), mà còn xuất hiện ở những phần vách đá không có sắc tố tại chính hang động này và hang Covarón ở vùng Asturias (Tây Ban Nha).

Đây là bằng chứng đầu tiên cho thấy các vách hang động có thể lưu giữ DNA của con người trong suốt hàng nghìn năm, biến chúng thành nguồn tư liệu khảo cổ hoàn toàn mới để nghiên cứu cách con người cổ đại sinh sống, di chuyển và sử dụng không gian hang động.

Các mẫu DNA được phục hồi có niên đại ít nhất 2.000 năm. Trong số những mẫu có thể phân tích có ba mẫu thuộc về phụ nữ, một mẫu thuộc về nam giới và một mẫu khác chưa thể xác định chính xác giới tính.

Theo các nhà nghiên cứu, kết quả này chứng minh các bề mặt đá không chỉ lưu giữ các tác phẩm nghệ thuật mà còn bảo tồn những dấu vết sinh học quý giá của con người qua nhiều thiên niên kỷ.

Nhóm nghiên cứu nhận định các vách hang động có thể được xem như những "kho lưu trữ sinh học" tự nhiên, chứa đựng thông tin về hoạt động của con người trong quá khứ. Phương pháp mới cũng hứa hẹn sẽ được mở rộng sang nhiều địa điểm khảo cổ và các loại hình nghệ thuật trên đá khác, đồng thời giảm thiểu tối đa việc xâm lấn hay làm hư hại các di sản khảo cổ trong quá trình nghiên cứu.

Phát hiện này được kỳ vọng sẽ mở ra một hướng đi mới cho lĩnh vực di truyền học khảo cổ, giúp các nhà khoa học tái dựng lịch sử các cộng đồng người cổ đại với độ chính xác cao hơn, ngay cả tại những địa điểm không còn lưu giữ hài cốt hay hiện vật sinh học.