Công trình do các nhà khoa học tại Viện Wellcome Sanger, Đại học Thú y Ontario (Canada), Đại học Bern (Thụy Sĩ) cùng các cộng sự thực hiện, vừa được công bố trên tạp chí Science ngày 19/2.

Nhóm nghiên cứu đã phân tích các mẫu khối u và mô khỏe mạnh của gần 500 con mèo tại 5 quốc gia, với 13 loại ung thư khác nhau. Từ khoảng 1.000 gene liên quan đến ung thư ở người, họ xác định được nhiều biến đổi di truyền đóng vai trò “gene động lực”. Đây là những gene khi đột biến sẽ thúc đẩy sự hình thành và phát triển khối u.

Kết quả cho thấy, nhiều thay đổi di truyền trong ung thư ở mèo có sự tương đồng đáng kể so với những biến đổi từng được ghi nhận ở người và chó, đặc biệt rõ nét ở ung thư tuyến vú – một dạng ung thư phổ biến và có mức độ ác tính cao ở mèo cái.

Nghiên cứu xác định được 7 gene động lực liên quan đến ung thư biểu mô tuyến vú ở mèo. Trong đó, gene phổ biến nhất là FBXW7 với hơn 50% khối u tuyến vú ở mèo có đột biến ở gene này. Ở người, biến đổi FBXW7 trong ung thư vú cũng liên quan đến tiên lượng xấu hơn. Đây là một điểm tương đồng đáng chú ý giữa hai loài.

Không chỉ vậy, các thử nghiệm trên mẫu mô cho thấy một số loại thuốc hóa trị có thể hiệu quả hơn với những khối u mèo mang đột biến FBXW7. Dù kết quả này vẫn cần được kiểm chứng thêm qua các nghiên cứu lâm sàng, phát hiện này mở ra tiềm năng phát triển liệu pháp nhắm trúng đích cho cả mèo và bệnh nhân ung thư vú.

Gene động lực phổ biến thứ hai là PIK3CA, xuất hiện ở 47% khối u tuyến vú ở mèo. Ở người, đột biến PIK3CA cũng thường gặp trong ung thư vú và hiện đã có các thuốc ức chế PI3K được sử dụng để điều trị.

Ngoài ung thư tuyến vú, các đột biến tương tự giữa mèo và người còn được ghi nhận ở các khối u máu, xương, phổi, da, hệ tiêu hóa và hệ thần kinh trung ương. Điều này củng cố hướng tiếp cận Y học thống nhất hay còn gọi là One Medicine khi thúc đẩy trao đổi dữ liệu và kiến thức hai chiều giữa y học và thú y.

Theo ông Bailey Francis, đồng tác giả chính tại Viện Wellcome Sanger, việc so sánh genomics ung thư giữa các loài giúp giới khoa học hiểu rõ hơn cơ chế hình thành bệnh. Khi dữ liệu được chia sẻ xuyên ngành, cả thú y và y học đều có thể hưởng lợi.

Giáo sư Geoffrey Wood từ Đại học Thú y Ontario cho biết, mèo sống chung môi trường với con người, do đó tiếp xúc với nhiều yếu tố nguy cơ tương tự. Nghiên cứu ở mèo vì thế có thể giúp làm sáng tỏ tác động của môi trường đến nguy cơ ung thư ở cả hai loài.

Trong khi đó, Giáo sư Sven Rottenberg tại Đại học Bern nhấn mạnh rằng bộ mẫu mô lớn cho phép nhóm nghiên cứu đánh giá phản ứng thuốc ở quy mô chưa từng có, qua đó xác định các lựa chọn điều trị tiềm năng mới.

Tại Anh ước tính có khoảng hơn 10 triệu con mèo, trong đó gần 1/4 hộ gia đình nuôi ít nhất một con. Ung thư là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh và tử vong ở loài vật này, song hiểu biết về cơ chế di truyền của bệnh vẫn còn hạn chế.

Theo tiến sĩ Louise Van Der Weyden từ Viện Wellcome Sanger, đây là một trong những bước tiến lớn nhất trong lĩnh vực ung thư học ở mèo. Lần đầu tiên, di truyền học khối u ở mèo không còn là “chiếc hộp đen”. Nghiên cứu cũng tạo ra một nguồn dữ liệu mở, phục vụ các công trình genomics về ung thư mèo trong tương lai.

Với những phát hiện mới này, mèo nhà - người bạn quen thuộc trong mỗi gia đình – có thể trở thành “cầu nối” quan trọng giúp khoa học tiến gần hơn tới mục tiêu điều trị ung thư chính xác, không chỉ cho động vật mà cả con người.