Trong bối cảnh bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) vẫn là gánh nặng lớn tại Việt Nam, một mô hình chăm sóc mới đang mở ra hy vọng cho hàng chục nghìn người bệnh: tự theo dõi sức khỏe ngay tại nhà thông qua bảng khảo sát thông minh, được xây dựng bởi nhóm chuyên gia của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội dưới sự dẫn dắt của PGS.TS.BS Bùi Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Thăm dò chức năng, Trưởng đơn vị Nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế.

Giải pháp đơn giản cho một vấn đề phức tạp

COPD là bệnh tiến triển âm thầm, dễ bùng phát đợt cấp, có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời. Trong quá trình thực hành lâm sàng, PGS.TS Bùi Mỹ Hạnh nhận thấy phần lớn người bệnh khá lúng túng khi theo dõi tại nhà: không biết mức độ khó thở đã nguy hiểm chưa, khi nào cần đi khám, khi nào có thể ở nhà tự theo dõi?

Nhiều khảo sát quốc tế cho thấy: Chỉ 40–60% người bệnh tuân thủ điều trị; Khoảng 10% dùng thuốc hít đúng kỹ thuật; Nhiều người khó tiếp cận phục hồi chức năng phổi; Tỷ lệ tham gia các chương trình theo dõi dài hạn còn thấp.

Ở Việt Nam, thách thức này còn lớn hơn khi tỷ lệ hút thuốc cao, nhiều người sống xa bệnh viện, hệ thống giao thông khó khăn-đặc biệt khi có những tình huống khẩn cấp dẫn đến khó duy trì tái khám định kỳ. Vì vậy, các giải pháp y tế số như ứng dụng theo dõi triệu chứng, cảm biến sinh lý, thuốc hít thông minh hay telehealth đang được xem là lời giải khả thi.

Từ thực tế ấy, PGS Hạnh cùng nhóm nghiên cứu đã xây dựng bảng khảo sát gồm 6 phần, được xem như “công cụ lõi” giúp dự báo sớm nguy cơ đợt cấp, phù hợp với mọi đối tượng, từ người bệnh cao tuổi tới người có trình độ hạn chế về công nghệ đều có thể sử dụng:

• Thông tin cơ bản của người bệnh
• Tình trạng hút thuốc
• Tự đánh giá hô hấp hàng ngày
• Ảnh hưởng của bệnh lên sinh hoạt hàng ngày
• Diễn biến sức khỏe trong 12 tháng qua
• Các chỉ số sức khỏe.

Bảng câu hỏi được trình bày ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu, cho phép người bệnh có thể trả lời trong vài phút mà không cần thiết bị đặc biệt. Hệ thống sau đó sẽ tự động tính toán, phân tích, phân loại mức độ nguy cơ và đưa ra khuyến cáo phù hợp. Chính sự tiện dụng này giúp công cụ dễ dàng được nhân rộng, kể cả tại tuyến y tế cơ sở. Nhờ đó, người bệnh, đặc biệt là người cao tuổi hoặc người ở vùng sâu, vùng xa, không nhất thiết phải đến bệnh viện để được đánh giá tình trạng COPD như trước.

Giá trị nhân văn của một mô hình “vì người bệnh”

PGS Hạnh được đồng nghiệp đánh giá là người luôn có tư duy đi trước thời đại. Tuy nhiên, điều làm nên dấu ấn sâu sắc nhất ở PGS không chỉ là tinh thần đón đầu công nghệ, mà còn là triết lý y khoa nhân văn: tất cả đổi mới đều phải bắt nguồn từ nhu cầu công bằng cho tất cả người bệnh, giảm gánh nặng chi phí cho tất cả đặc biệt những nhóm đối tượng yếu thế.

PGS Hạnh chia sẻ: “Nếu có một công cụ giúp người bệnh an tâm, an toàn hơn ngay trong ngôi nhà của họ, tại sao chúng ta không làm?”

Tinh thần ấy trở thành sợi chỉ xuyên suốt mô hình: đơn giản hóa mọi thao tác để ai cũng dùng được, giảm rào cản công nghệ cho người lớn tuổi, đặt sự an toàn và quyền chủ động của người bệnh lên hàng đầu, và đặc biệt, xây dựng giải pháp không vì lợi ích giảm tải-tăng doanh thu cho một cơ sở y tế mà hướng tới sự phát triển bền vững của cả cộng đồng.

PGS Hạnh nhiều lần khẳng định mong muốn chia sẻ mô hình cho các cơ sở y tế khác: “Công cụ này có thể dùng cho cả nước, trước mắt triển khai ở một số bệnh viện trọng điểm, sau sẽ mở rộng toàn quốc. Mình không thua các nước về trình độ khoa học – công nghệ; vấn đề chỉ là sự thống nhất trong tư duy-phương pháp quản trị-quản lý và vận hành thực thi.”

Nhà khoa học ấy không giữ công cụ như một “sản phẩm độc quyền”, mà coi đó là “tài nguyên mở” để nhiều cơ sở cùng triển khai, giúp nhiều người bệnh được hưởng lợi.

Đào tạo – nền tảng cho phát triển bền vững

Bên cạnh vai trò quản lý và nghiên cứu, PGS.TS Bùi Mỹ Hạnh còn là một giảng viên giàu tâm huyết, luôn coi đào tạo, tự học, học suốt đời là trụ cột quan trọng nhất để mô hình phát triển lâu dài. Các thế hệ học trò được tiếp cận với môn học Phát triển bản thân và tính chuyên nghiệp cơ sở đầu tiên và duy nhất có môn học này từ 2013 với phương pháp làm việc mới: dùng mục tiêu phát triển bền vững làm mốc chuẩn đối sánh giá trị nghề nghiệp, dùng dữ liệu để ra quyết định, dùng công nghệ để hỗ trợ người bệnh, luôn nhìn nhận những sai sót sự cố y khoa là bài học để nghiên cứu cải tiến chất lượng chăm sóc, lấy đổi mới sáng tao-chuyển đổi số là chiến lược-hành động dẫn lối cho sự phát triển bản thân và nghề nghiệp mà người bệnh luôn là trung tâm.

PGS.TS Bùi Mỹ Hạnh:“Công cụ này có thể dùng cho cả nước, trước mắt triển khai ở một số bệnh viện trọng điểm, sau sẽ mở rộng toàn quốc".

Nhờ tinh thần đó, mô hình theo dõi bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại nhà không chỉ dừng ở một dự án  riêng và duy nhất của bệnh viện Đại học Y Hà Nội, mà trở thành một hướng đi có thể nhân rộng, chuyển giao cho các bệnh mạn tính khác, cho các loại hình cơ sở công hay tư, cơ bản hay chuyên sâu, góp phần tạo một mạng liên kết nguồn lực y tế đủ độ cộng hưởng, cộng hợp thúc đẩy chuyển đổi số y tế Việt Nam theo cách bền vững và nhân văn.

Công nghệ - chạm tới cuộc sống của người bệnh

Việc áp dụng một ứng dụng nhưng gắn với các giao diện-phức thức truyền thông-tương tác người bệnh qua bảng khảo sát có thể tự thao tác dưới sự hỗ trợ của công nghệ số mang lại nhiều lợi ích: Giảm tải cho các phòng khám ngoại trú; Giảm chi phí đi lại, chi phí y tế không cần thiết; Theo dõi sức khỏe liên tục, thay vì chờ đến lịch khám; Giảm tần suất đợt cấp và giảm nguy cơ nhập viện lại; Tăng hiệu quả quản lý bệnh mạn tính. Quan trọng hơn, mô hình góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế giữa các nhóm dân cư, một trong những mục tiêu cốt lõi của hệ thống y tế hiện đại.

Việc áp dụng một ứng dụng nhưng gắn với các giao diện-phức thức truyền thông-tương tác người bệnh qua bảng khảo sát có thể tự thao tác dưới sự hỗ trợ của công nghệ số mang lại nhiều lợi ích.

Sự xuất hiện của chương trình chăm sóc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại nhà không chỉ là nỗ lực bền bỉ của một nhóm chuyên gia mà phản ánh năng lực đột phá-chủ động nghiên cứu và triển khai thực chiến các công nghệ chiến lược của ngành y tế Việt Nam (vốn được coi là phải có màu sắc hợp tác quốc tế, đòi hỏi nhiều tiền, nhiều đầu tư hạ tầng-trang thiết bị. Đây là hướng đi mà chính các nước phát triển hiện nay đã và đang lấy làm trọng tâm, là bí quyết để trường tồn trong bối cảnh thế giới luôn biến động-phức tạp-không chắc chắn và mơ hồ: xây dựng mô hình y tế thông minh, lấy người bệnh làm trung tâm, nơi người bệnh được trao công cụ và kiến thức để theo dõi chính sức khỏe của mình.

Với tâm huyết của những người như PGS.TS Bùi Mỹ Hạnh và tập thể y bác sĩ tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, những đổi mới này hứa hẹn mở ra tương lai người bệnh COPD có thể sống chủ động hơn, an tâm, an toàn hơn  ngay trong chính ngôi nhà của mình.