Các nhà khoa học mới đây đã công bố kết quả thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người nhiễm HIV-1 đối với VH-499, một loại thuốc kháng virus mới nhắm trực tiếp vào protein capsid được xem là lớp vỏ protein bảo vệ vật chất di truyền của virus.

Lớp vỏ protein capsid đóng vai trò quan trọng trong vòng đời của HIV-1. Thuốc VH-499 hoạt động bằng cách can thiệp vào quá trình hình thành và chức năng của cấu trúc này, từ đó cản trở khả năng nhân lên của virus.

Những thử nghiệm tiền lâm sàng trước đây cho thấy VH-499 có tác dụng ức chế mạnh HIV-1. Năm 2024, thuốc đã được thử nghiệm giai đoạn 1 trên những người trưởng thành không nhiễm HIV-1 và được đánh giá là dung nạp tốt. Kết quả mới nhất cung cấp những bằng chứng đầu tiên về hiệu quả kháng virus của thuốc ở người nhiễm HIV.

Trong thử nghiệm giai đoạn 2a ngẫu nhiên, mù đôi và có nhóm đối chứng giả dược, 23 người trưởng thành nhiễm HIV-1 nhưng chưa từng điều trị bằng liệu pháp kháng virus (ART) được tham gia. Trước khi thử nghiệm, tất cả đều có tải lượng virus trên 3.000 bản sao/mL huyết thanh, mức được xem là cao.

Vào ngày đầu tiên, 20 người tham gia được chia thành các nhóm dùng VH-499 với liều 25, 100 hoặc 250 mg, trong khi 3 người nhận giả dược. Các liều này được lặp lại vào ngày thứ 6. Đến ngày thứ 11, tất cả người tham gia bắt đầu phác đồ ART tiêu chuẩn.

Kết quả cho thấy đến ngày thứ 11, tải lượng HIV-1 giảm ở tất cả những người dùng VH-499. Mức độ giảm có xu hướng tăng theo liều, trong đó nhóm sử dụng liều cao nhất đạt hiệu quả rõ rệt nhất. Ngược lại, nhóm dùng giả dược hầu như không ghi nhận sự thay đổi đáng kể về tải lượng virus.

Các nhà nghiên cứu đánh giá thuốc VH-499 có hoạt tính kháng virus mạnh, được dung nạp tốt và có hồ sơ an toàn thuận lợi ở những người trưởng thành nhiễm HIV-1 chưa từng điều trị ART.

Một điểm đáng chú ý khác là thử nghiệm không phát hiện thuốc VH-499 gây ảnh hưởng đáng kể đến enzyme CYP3A4. Đây là enzyme liên quan đến nhiều tương tác thuốc, đặc biệt đáng lưu ý ở những người nhiễm HIV phải sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc để kiểm soát các bệnh lý khác.

Đặc điểm này có thể tạo ra lợi thế nhất định cho VH-499 so với một số thuốc ức chế capsid khác, trong đó có lenacapavir. Lenacapavir hiện là một trong những thuốc điều trị và phòng ngừa HIV tác dụng kéo dài nổi bật, có thể được sử dụng dưới dạng tiêm với khoảng cách 6 tháng.

Tuy nhiên, thuốc lenacapavir có thể ảnh hưởng đến CYP3A4, khiến việc sử dụng thuốc trở nên phức tạp hơn ở một số người đang dùng nhiều loại thuốc khác nhau. Vì vậy, nhóm nghiên cứu cho rằng VH-499 có thể đặc biệt hữu ích đối với những bệnh nhân có nhiều bệnh lý nền hoặc đang phải sử dụng các phác đồ thuốc phức tạp.

Các nghiên cứu tiền lâm sàng cũng cho thấy VH-499 có khả năng ức chế mạnh cả giai đoạn đầu và giai đoạn sau trong quá trình nhân lên của HIV-1, đồng thời có hồ sơ kháng thuốc tương tự lenacapavir.

Ảnh hiển vi của vỏ capsid virus HIV-1 (màu tím)

Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh vẫn còn quá sớm để khẳng định vị trí của VH-499 trong việc điều trị HIV. Thử nghiệm hiện tại chỉ có 23 người tham gia và mới dừng ở giai đoạn 2a. Các thử nghiệm giai đoạn 3 với số lượng bệnh nhân lớn hơn sẽ cần được tiến hành để đánh giá toàn diện hiệu quả, độ an toàn và so sánh trực tiếp thuốc với các phương pháp điều trị hiện có.

Nghiên cứu được tài trợ bởi ViiV Healthcare, công ty dược phẩm của Anh và là liên doanh giữa Pfizer và GSK. Một số thành viên nhóm nghiên cứu là nhân viên của ViiV Healthcare và GSK. Công trình đã trải qua quá trình phản biện khoa học trước khi được công bố trên tạp chí Clinical Infectious Diseases.

Theo nhóm nghiên cứu, những kết quả ban đầu cho thấy VH-499 có tiềm năng bổ sung thêm lựa chọn điều trị HIV tác dụng kéo dài, qua đó góp phần hướng tới mục tiêu của Chương trình phối hợp của Liên hợp quốc về HIV/AIDS (UNAIDS) là chấm dứt tình trạng lây truyền HIV-1 như một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng vào năm 2030.