Theo Global Cancer Statistics 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), ung thư phổi tiếp tục là loại ung thư có gánh nặng lớn nhất trên toàn cầu. Năm 2024, thế giới ước tính ghi nhận khoảng 2,6 triệu ca mắc mới và gần 1,9 triệu ca tử vong do ung thư phổi. Căn bệnh này đứng đầu cả về số ca mắc mới và số ca tử vong trong các loại ung thư. Tại Việt Nam, ung thư phổi cũng nằm trong nhóm ung thư có số ca mắc mới và tử vong cao nhất.

Ảnh minh họa

Đáng báo động, số lượng bệnh nhân trẻ tuổi không hề chạm vào điếu thuốc lá nhưng vẫn phát hiện các tổn thương xơ hóa và khối u ác tính ở phổi đang gia tăng đáng kể. Tiến sĩ Tan Yuhong, Bệnh viện Trung tâm Tương Đàm (Hồ Nam, Trung Quốc) cảnh báo: Rất nhiều thói quen diễn ra ngay trong khoảng thời gian vừa ngủ dậy có mức độ tàn phá hệ hô hấp vô cùng khốc liệt, nếu lặp lại liên tục thì tích tụ độc tố phá hủy lá phổi còn nhanh hơn cả khói thuốc.

Vì vậy, nếu muốn phòng tránh ung thư phổi, bạn cần thay đổi hoặc tránh xa 4 hành vi "phá phổi" buổi sáng dưới đây càng sớm càng tốt:

1. Đốt nhang hoặc xịt nước hoa trong phòng kín

Nhiều gia đình có thói quen thắp nhang/hương thờ cúng hoặc xịt nước hoa tạo hương thơm, diệt côn trùng... cho không gian ngay khi vừa ngủ dậy. Tuy nhiên, việc đốt nhang trong gian phòng kín nín sẽ giải phóng hàng loạt khí độc như CO, CO2, SO2 cùng các hạt bụi mịn PM2.5 và hợp chất Hydrocarbon thơm đa vòng (PAH).

Trong khi đó, nước hoa xịt phòng chứa lượng lớn các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) và Phthalates. Hít phải luồng hóa chất đậm đặc này vào buổi sáng, tức là thời điểm nhịp thở đang sâu sau đêm dài sẽ làm niêm mạc phế quản bị kích ứng mạnh, tổn thương DNA tế bào phế nang và tích tụ mầm mống gây đột biến ác tính. Càng duy trì lâu và càng sát giờ thức dậy, thói quen này càng làm tăng nguy cơ mắc ung thư phổi.

Ảnh minh họa

2. Vừa thức dậy đã cáu gắt, rơi vào trạng thái căng thẳng

Trạng thái tâm lý đầu ngày ảnh hưởng trực tiếp đến hệ miễn dịch và chức năng hô hấp. Việc vừa mở mắt đã bực bội, cáu gắt hoặc lập tức lao vào xử lý công việc với áp lực cao khiến cơ thể bùng phát hormone cortisol và adrenaline.

Tiến sĩ Tan cho biết, khi căng thẳng, nhịp thở trở nên dồn dập và nông, làm các phế nang bị áp lực giãn nở liên tục. Sự sụt giảm chức năng miễn dịch do căng thẳng kéo dài còn khiến cơ thể suy giảm khả năng tự phát hiện và tiêu diệt các tế bào ung thư phổi mới phát sinh. Các khảo sát lâm sàng cho thấy người hay nổi giận có nguy cơ mắc ung thư phổi cao gấp 3 lần người giữ được tâm lý ổn định.

3. Bật bếp nấu bữa sáng nhưng không dùng máy hút mùi

Do vội vàng chuẩn bị đi làm hoặc nghĩ nấu bữa sáng nhanh gọn không tốn thời gian, nhiều người thường bỏ qua việc bật máy hút mùi. Khi dầu ăn bị đun nóng ở nhiệt độ cao để chiên, xào, quá trình nhiệt phân sẽ tạo ra lượng khói chứa Benzopyrene, trong khi đây chất gây ung thư nhóm 1 theo xếp loại của WHO.

"Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ung thư phổi lâm sàng của Hiệp hội Y khoa Trung Quốc" chỉ ra rằng, khói dầu mỡ tích tụ trong không gian bếp chật hẹp sẽ xông thẳng vào đường hô hấp. Việc hít phải lượng khói độc này hằng ngày làm bào mòn lớp màng nhầy bảo vệ phế quản, gây viêm mạn tính và là nguyên nhân hàng đầu khiến tỷ lệ người (nhất là phụ nữ) không hút thuốc lá mắc ung thư phổi ngày càng tăng.

4. Tập thể dục quá sớm khi bụng đói, ở nơi nhiều khói bụi hoặc tập quá sức

Tiến sĩ Tan nhắc nhở, rèn luyện thể thao buổi sáng rất tốt nhưng tập sai cách lại hóa tác nhân "giết chết" lá phổi. Nhất là nếu vào mùa lạnh.

Ảnh minh họa

Việc tập luyện khi bụng đói cồn cào làm cơ thể thiếu năng lượng, kiệt sức và suy giảm sức đề kháng. Bên cạnh đó, đi tập quá sớm khi lớp sương mù chứa bụi mịn chưa tan, hoặc tập ven đường nhiều khói xe sẽ khiến lượng khí độc xông thẳng vào đáy phổi tăng lên gấp 4 - 5 lần.

Khi vận động quá sức, tần số hô hấp tăng cao buộc phổi phải co bóp liên tục để nạp không khí. Các hạt bụi siêu mịn và hóa chất độc hại theo đó cắm rễ sâu vào phế nang, gây xơ hóa mô phổi và đẩy nhanh quá trình biến đổi tế bào bất thường.

5 dấu hiệu cảnh báo ung thư phổi cần đi khám gấp!

Theo Tiến sĩ Tan Yuhong, tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân ung thư phổi có thể đạt từ 60 - 90% nếu được phát hiện và can thiệp ngay ở giai đoạn sớm (giai đoạn 1). Tuy nhiên, con số này sẽ sụt giảm nghiêm trọng xuống chỉ còn dưới 10% khi bệnh đã tiến triển sang giai đoạn muộn, có di căn.

Vì vậy, đừng chủ quan nếu cơ thể xuất hiện các triệu chứng cảnh báo sau:

- Ho kéo dài bất thường: Ho dai dẳng trên 3 tuần không khỏi, đặc biệt là các cơn ho dữ dội vào buổi sáng.

- Ho ra máu: Đờm dính vệt máu tươi hoặc có màu rỉ sắt.

- Đau tức ngực, khó thở: Cảm giác đau nhói vùng ngực tăng lên khi hít thở sâu, ho hoặc cười.

- Khàn tiếng kéo dài: Giọng nói thay đổi bất thường do khối u chèn ép dây thần kinh thanh quản.

- Sụt cân, mệt mỏi vô cớ: Cơ thể suy nhược, giảm cân nhanh chóng dù không trong chế độ ăn kiêng.

Ảnh minh họa

Ngoài khám sức khỏe định kỳ, đối với người trên 45 tuổi, người sống trong môi trường ô nhiễm hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh phổi, bác sĩ khuyến cáo nên thực hiện chụp CT xoắn ốc liều thấp định kỳ mỗi năm một lần để chủ động bảo vệ lá phổi.

Nguồn và ảnh: Baidu Health, China Times, QQ