Talkshow “Nghề giáo trong thời đại AI – Thách thức, Cơ hội, Định hướng phát triển”

Chương trình do TS. Trần Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo, Trường Đại học Nha Trang, Chi hội phó Chi hội Nữ trí thức tỉnh Khánh Hòa, chủ trì tổ chức. Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn, Co-Founder, Co-Chair và CEO của Boston Global Forum, Founder và Chief Architect của AI World Society, cùng bà Đỗ Thị Hương Sim, Chi hội phó Chi hội Nữ trí thức tỉnh Khánh Hòa, tham dự.

Diễn ra gần 4 giờ, buổi tọa đàm tập trung vào những thay đổi mà trí tuệ nhân tạo đặt ra đối với nghề giáo, giáo dục đại học và quá trình phát triển con người. Các trao đổi kết nối tri thức toàn cầu, đổi mới sáng tạo, trải nghiệm thực tiễn và nhu cầu phát triển năng lực của người học.

Các đại biểu tham dự Talkshow

Từ kinh nghiệm sáng lập VietNamNet, hoạt động trong lĩnh vực truyền thông và công nghệ đến vai trò lãnh đạo Boston Global Forum, đồng sáng lập AI World Society và nghiên cứu về quản trị AI, hạ tầng niềm tin, trí tuệ AI, ông Nguyễn Anh Tuấn cho rằng sự phát triển của công nghệ cuối cùng vẫn dẫn con người trở lại câu hỏi về chính mình. “Có thể giao việc cho AI. Không được giao tư duy của mình cho AI”.

AI càng mạnh, giáo dục càng phải chú trọng phát triển trí tuệ con người. Mục tiêu không phải chống lại AI, mà là bảo đảm mỗi lần con người làm việc cùng công nghệ, họ trở nên thông minh hơn, sâu sắc hơn và có năng lực hơn. Đây cũng là tinh thần của mô hình đồng sáng tạo giữa con người và AI mà Boston Global Forum đang đề xuất.

Có AI rồi thì người thầy làm gì?

Một trong những câu hỏi được thảo luận là "Nếu AI có thể truyền đạt tri thức, người thầy còn làm gì?". 

Trong mô hình giáo dục truyền thống, người thầy thường giữ vai trò biết, truyền đạt và kiểm tra. Tuy nhiên, AI ngày càng có khả năng tìm kiếm tri thức, giải thích khái niệm, dịch thuật, viết, phân tích, mô phỏng, tạo hình ảnh, lập trình, xây dựng kế hoạch và phản hồi, thậm chí hỗ trợ như một gia sư cá nhân.

Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi cách tổ chức dạy và học. Nếu nhà trường tiếp tục lấy truyền đạt kiến thức làm trung tâm, phương pháp giáo dục có thể trở nên lạc hậu so với năng lực của công nghệ.

Thay vì chỉ tập trung vào việc dạy người học sử dụng AI, câu hỏi quan trọng hơn là làm thế nào để người thầy chuyển từ “người cung cấp tri thức” thành “người kiến tạo năng lực và nhân cách”. Trong cách tiếp cận này, người thầy tương lai không chỉ đứng trước lớp giảng bài, mà còn truyền cảm hứng, thiết kế môi trường học tập, dẫn dắt tư duy, cố vấn và kết nối người học với chuyên gia, doanh nghiệp, cộng đồng, công nghệ và tri thức toàn cầu.

Người thầy cũng cần giúp người học nhìn ra những vấn đề vượt khỏi phạm vi một môn học, ngành học hay địa phương, từ đó hình thành tầm nhìn rộng hơn về xã hội và thế giới.

Các đại biểu cho rằng giáo dục trong thời đại AI cần bắt đầu từ việc khơi dậy khát vọng. AI có thể giúp một sinh viên lập kế hoạch kinh doanh, nhưng không thể quyết định thay câu hỏi “Tôi muốn dùng cuộc đời mình để giải quyết vấn đề gì?”.

Vì vậy, giáo dục cần nuôi dưỡng khát vọng học tập, khám phá, vươn ra thế giới, tạo ra sản phẩm, giải quyết vấn đề và phụng sự cộng đồng. Một người học có thể sử dụng AI rất thành thạo nhưng vẫn chỉ dừng ở việc dùng công cụ nếu thiếu mục tiêu và tư duy độc lập.

Cùng với đó, cách định nghĩa thành công trong giáo dục cũng cần được mở rộng. Thay vì chỉ hỏi học ngành gì, ra trường làm nghề gì hay làm việc ở đâu, người học cần được khuyến khích đặt câu hỏi về những vấn đề mình muốn giải quyết.

Một sinh viên Trường Đại học Nha Trang không nhất thiết chỉ nghĩ mình học thủy sản, mà có thể hướng tới bài toán an ninh lương thực và kinh tế biển bền vững. Người học du lịch có thể đặt mục tiêu xây dựng mô hình du lịch biển bền vững, có khả năng cạnh tranh quốc tế. Sinh viên công nghệ có thể xác định cách sử dụng công nghệ và AI để giải quyết một vấn đề cụ thể của xã hội. Đó là sự chuyển dịch từ tư duy nghề nghiệp sang tư duy giải quyết vấn đề toàn cầu.

Trong thế giới trước AI, người biết nhiều thường có lợi thế. Khi AI có thể cung cấp lượng tri thức lớn, lợi thế ngày càng thuộc về người biết phát hiện vấn đề, đặt câu hỏi tốt và kiểm chứng thông tin. Người học cần được rèn luyện tư duy phản biện, tư duy hệ thống, tư duy sáng tạo, tư duy thiết kế, khả năng phân tích, ra quyết định, hợp tác và biến ý tưởng thành hành động.

Trường đại học phải thay đổi

Tại tọa đàm, câu chuyện AI cũng được đặt trong mối liên hệ với đổi mới sáng tạo. Một trường đại học tốt không chỉ đào tạo người có việc làm, mà còn cần tạo ra những người có khả năng tạo ra việc làm, giá trị và giải pháp cho xã hội.

Nếu người học chỉ tiếp nhận kiến thức, AI có thể cung cấp kiến thức. Nếu chỉ học kỹ năng, AI ngày càng có thể hỗ trợ nhiều kỹ năng. Nhưng khi được đặt trước những vấn đề thực tế, người học phải huy động kiến thức, tư duy, trải nghiệm, công nghệ, đồng đội, trách nhiệm và sáng tạo để tìm lời giải.

Đây là hướng tiếp cận gần với những gì Trường Đại học Nha Trang đang thúc đẩy trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thông qua kết nối nhà trường, doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà đầu tư và người học để hình thành các dự án có giá trị thực tiễn.

TS. Trần Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo, Trường Đại học Nha Trang, Chi hội phó Chi hội Nữ trí thức tỉnh Khánh Hòa, trao quà tặng diễn giả.

Chiến lược phát triển giai đoạn 2025–2030 của nhà trường đặt trọng tâm vào đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hợp tác quốc tế, gắn kết doanh nghiệp và phục vụ cộng đồng.

Từ một talkshow, những câu hỏi về nghề giáo được mở rộng thành yêu cầu cải cách giáo dục. Giảng viên cần tự hỏi mình đang truyền đạt kiến thức hay phát triển con người. Sinh viên cần tự hỏi đang dùng AI để làm bài nhanh hơn hay để trở nên giỏi hơn. Nhà trường cần xác định đang đào tạo nhân lực cho nền kinh tế hiện tại hay chuẩn bị con người có khả năng kiến tạo nền kinh tế tương lai.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm

AI có thể truyền đạt tri thức, hỗ trợ viết, phân tích và lập kế hoạch, nhưng không thể quyết định thay con người muốn giải quyết vấn đề gì. Từ cuộc đối thoại tại Trường Đại học Nha Trang, vai trò người thầy được đặt lại, không chỉ cung cấp kiến thức, mà còn phát triển tư duy, năng lực và khát vọng của người học.