Ảnh minh họa: AI

Các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Texas A&M (Mỹ) mới đây đã thành công đưa các thể tiết ngoại bào (extracellular vesicles – EV) vào não qua đường mũi mà không cần phẫu thuật hay cấy ghép tế bào.

Đây là những chiếc túi có cấu trúc nano siêu nhỏ được các tế bào giải phóng. Chúng chứa các protein RNA và nhiều phân tử có khả năng truyền tín hiệu sinh học cũng như điều chỉnh hoạt động của tế bào.

Nhóm nghiên cứu cho rằng, bằng cách tận dụng những tín hiệu có lợi từ tế bào gốc, những chiếc túi sinh học này có thể giúp tiếp cận trực tiếp vào não, tác động đến môi trường viêm thường xuất hiện trong quá trình lão hóa.

Trong thí nghiệm, những con chuột 18 tháng tuổi được sử dụng hai liều qua đường mũi, cách nhau hai tuần. Sau điều trị, nhóm chuột này cho thấy tình trạng viêm ở vùng hải mã, khu vực vốn đóng vai trò quan trọng đối với trí nhớ, giảm rõ rệt.

Bên cạnh đó, các hoạt động gây viêm của tế bào vi thần kinh đệm, vốn được xem là những tế bào miễn dịch chủ chốt của não, cũng giảm xuống. Đồng thời, các dấu hiệu căng thẳng oxy hóa được cải thiện và hoạt động liên quan đến chức năng ty thể trở nên tích cực hơn.

Những thay đổi sinh học này đi kèm với sự cải thiện về khả năng nhận thức. Trong các bài kiểm tra nhận diện vật thể mới và ghi nhớ vị trí, những con chuột già được điều trị thể hiện khả năng nhận biết và trí nhớ không gian tốt hơn so với nhóm không được điều trị.

Theo nhóm nghiên cứu, các EV mang theo các phân tử microRNA có khả năng điều hòa hoạt động của nhiều gene và các con đường tín hiệu trong tế bào. Đây có thể là một trong những cơ chế giúp phương pháp này làm giảm tình trạng viêm kéo dài và tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động của não.

Giáo sư Ashok Shetty, một trong những tác giả nghiên cứu, cho rằng kết quả cho thấy tiềm năng khai thác các tín hiệu sinh học có lợi từ tế bào gốc mà không cần thực hiện những thủ thuật cấy ghép phức tạp. Nếu tiếp tục được chứng minh an toàn và hiệu quả, một liệu pháp xịt mũi không xâm lấn có thể trở thành hướng tiếp cận mới đối với tình trạng suy giảm nhận thức do tuổi tác.

Tuy vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh nghiên cứu hiện mới được thực hiện trên động vật. Hiệu quả ở chuột không đồng nghĩa phương pháp sẽ mang lại kết quả tương tự ở người. Những câu hỏi về liều lượng, thời điểm điều trị, thời gian duy trì hiệu quả và sự khác biệt giữa các nhóm bệnh nhân vẫn cần được làm rõ.