Công bố trên tạp chí khoa học Science, nhóm nghiên cứu tại Stanford Medicine cho biết loại vắc xin dạng xịt mũi này có khả năng kích hoạt đồng thời hai tuyến phòng thủ quan trọng của hệ miễn dịch, tạo hiệu quả bảo vệ kéo dài trong nhiều tháng.

Trong hơn 230 năm qua, vắc xin truyền thống hoạt động dựa trên nguyên tắc đặc hiệu kháng nguyên: đưa vào cơ thể một phần của mầm bệnh như protein gai của virus SARS-CoV-2 để hệ miễn dịch ghi nhớ và sẵn sàng tấn công khi tái nhiễm. Tuy nhiên, nhiều virus có tốc độ đột biến nhanh, liên tục thay đổi cấu trúc bề mặt để “né” sự nhận diện của hệ miễn dịch. Vì vậy, con người phải tiêm nhắc lại hằng năm, đặc biệt với cúm và Covid-19.

Theo tiến sĩ Bali Pulendran, tác giả cấp cao của nghiên cứu, thay vì nhắm vào một mầm bệnh cụ thể, nhóm đã chọn cách kích hoạt toàn bộ hệ thống phòng thủ của cơ thể. Vắc xin xịt mũi mới mô phỏng các tín hiệu giao tiếp tự nhiên giữa các tế bào miễn dịch, đồng thời “đánh thức” cả miễn dịch bẩm sinh (phản ứng nhanh, tuyến đầu) và miễn dịch thích ứng (tạo kháng thể và tế bào T đặc hiệu).

Nhóm cũng đã bổ sung thêm một loại protein vô hại có khả năng thu hút tế bào T đến phổi, giúp duy trì trạng thái “cảnh giác cao độ” của miễn dịch bẩm sinh trong vòng ba tháng, khoảng thời gian đủ dài để vượt qua nhiều mùa dịch.

Trong thử nghiệm trên chuột, kết quả cho thấy những cá thể chuột được xịt vắc xin có lượng virus trong phổi giảm tới 700 lần khi tiếp xúc với SARS-CoV-2 và các virus corona khác. Không chỉ vậy, chúng còn chống lại hiệu quả các vi khuẩn gây nhiễm trùng hô hấp phổ biến như Staphylococcus aureus và Acinetobacter baumannii.

Một phát hiện quan trọng khác là tốc độ kích hoạt miễn dịch thích ứng. Ở nhóm được xịt vắc xin, phản ứng này xuất hiện chỉ sau ba ngày, thay vì khoảng hai tuần như thông thường. Điều này giúp cơ thể phản công gần như ngay lập tức khi mầm bệnh xâm nhập.

Không chỉ dừng lại ở tác nhân truyền nhiễm, nhóm nghiên cứu còn ghi nhận khả năng giảm phản ứng dị ứng của vắc xin. Khi tiếp xúc với mạt bụi nhà vốn nguyên nhân phổ biến gây hen suyễn, những con chuột được xịt vắc xin có đường thở thông thoáng hơn, ít tích tụ chất nhầy hơn so với nhóm đối chứng.

Kết quả này cho thấy loại vắc xin hô hấp mới không chỉ đóng vai trò phòng bệnh truyền nhiễm mà còn có thể hỗ trợ kiểm soát các bệnh lý dị ứng đường thở.

Hiện nhóm nghiên cứu đang chuẩn bị triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 nhằm đánh giá độ an toàn trên người. Nếu quá trình thử nghiệm thuận lợi và nhận được nguồn tài trợ đầy đủ, loại vắc xin xịt mũi “đa năng” này có thể được đưa vào sử dụng trong vòng 5–7 năm tới.

Dù còn cần thêm thời gian để kiểm chứng, đây được xem là bước tiến đáng chú ý trong nỗ lực xây dựng một “lá chắn” miễn dịch rộng, linh hoạt và bền vững trước các mối đe dọa hô hấp ngày càng biến đổi khó lường.