Bức tượng gốm mô tả hình ảnh tù nhân bị hiến tế (Ảnh: Huacas de Moche Archaeological Project - UNT)

Theo ông Carlos Rengifo-Chunga, Giám đốc Dự án Khảo cổ Huacas de Moche thuộc Đại học Trujillo, hài cốt được tìm thấy trong mộ nhiều khả năng thuộc về một đứa trẻ dưới 2 tuổi đang chập chững biết đi. Giới tính của đứa trẻ hiện vẫn chưa được xác định.

Ngôi mộ được xác định có niên đại vào khoảng thế kỷ VI hoặc VII, được khai quật tại Nền Uhle, thuộc quần thể khảo cổ Huacas de Moche ở miền Bắc Peru. Đây là khu lăng mộ gắn với đền Huaca de la Luna, một công trình quan trọng của nền văn hóa Moche.

Bên trong mộ, các nhà nghiên cứu còn tìm thấy 32 hiện vật bằng gốm cùng 2 đồ vật bằng đồng. Một đĩa đồng có hình dạng như chiếc mặt nạ được đặt trên khuôn mặt đứa trẻ, trong khi vật thể bằng đồng còn lại có hình bán nguyệt, nằm ở vị trí bàn chân.

Một số bình gốm còn mô tả hình ảnh những tù nhân bị trói dây thừng quanh cổ, bên cạnh hình tượng một vị thần có thân hình người, có cánh và đuôi chim. Các hiện vật này cung cấp thêm thông tin về nghệ thuật, tín ngưỡng và tập tục của người Moche cổ đại.

Ngôi mộ trẻ em có nghi thức mai táng đặc biệt

Văn hóa Moche, còn gọi là Mochica, phát triển dọc bờ biển phía Bắc Peru ngày nay từ khoảng thế kỷ III đến thế kỷ IX. Cư dân Moche nổi tiếng với những công trình kiến trúc đồ sộ, hệ thống thủy lợi, kỹ thuật luyện kim và nghệ thuật chế tác gốm đặc sắc.

Trong số hơn 80 ngôi mộ từng được phát hiện tại Nền Uhle, đây là trường hợp trẻ em duy nhất được biết đến có nghi thức mai táng xa hoa như vậy. Kích thước ngôi mộ cũng lớn hơn đáng kể so với vóc dáng của đứa trẻ và đủ rộng để an táng một người trưởng thành.

Ông Rengifo-Chunga cho biết, từ quy mô ngôi mộ, cách thức mai táng công phu đến việc sử dụng các vật phẩm bằng đồng cho thấy đứa trẻ có thể thuộc tầng lớp thượng lưu trong xã hội Moche.

Tuy nhiên, điều khiến phát hiện này trở nên đặc biệt là sự xuất hiện của những bình gốm mô tả tù nhân. Trong nghệ thuật Moche, những hình ảnh này thường gắn với nghi thức chiến đấu, trong đó hai chiến binh giao tranh với nhau. Người thất bại bị tước bỏ quần áo, vũ khí, trói dây thừng quanh cổ và có thể trở thành vật hiến tế.

“Những loại bình gốm như này thường được cho là thể hiện điều gì đó liên quan đến cuộc đời hoặc địa vị của người đã khuất”, ông Rengifo-Chunga nói. Tuy nhiên, cách lý giải này khó áp dụng đối với một đứa trẻ chưa đến 2 tuổi.

Việc các biểu tượng thường gắn với những nghi thức dành cho người trưởng thành xuất hiện trong mộ của trẻ nhỏ cho thấy phong tục mai táng của người Moche có thể phức tạp hơn những gì giới nghiên cứu từng nhận định. Phát hiện này cũng đặt ra câu hỏi về ý nghĩa của các hiện vật được lựa chọn để chôn theo trẻ em thuộc tầng lớp thượng lưu.

Nhiều bình gốm cổ cùng bức tượng một vị thần nửa người nửa chim (Ảnh: Huacas de Moche Archaeological Project - UNT)

Hé lộ tín ngưỡng nền văn hóa Moche cổ đại

Bên cạnh các bình gốm, bức tượng thần mang hình dáng nửa người nửa chim cũng thu hút sự chú ý của nhóm nghiên cứu. Tượng thể hiện một nhân vật có thân người, cánh và đuôi chim, một tay cầm khiên hình vuông, tay còn lại cầm chiếc cốc. Hai bên là hai hình tượng chim được mô tả như những người hầu trong trang phục nghi lễ.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng bức tượng thể hiện một vị thần, trong khi cách diễn giải khác cho rằng đây có thể là hình ảnh một vị thần đang biến đổi hình dạng.

Nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục xác định liệu nhân vật này có thuộc hệ thống thần linh đã được biết đến của người Moche hay đại diện cho một hình tượng mới. Phát hiện cũng góp thêm tư liệu cho cuộc tranh luận về tín ngưỡng Moche, đặc biệt là việc nền văn hóa này thờ nhiều vị thần riêng biệt hay một số vị thần có thể xuất hiện dưới nhiều hình dạng khác nhau.

Hiện các hiện vật được lưu giữ tại phòng nghiên cứu của Bảo tàng Santiago Uceda Castillo ở Peru để tiến hành bảo tồn và nghiên cứu thêm.