Giáo sư Sarah A. Teichmann

Sinh năm 1975 tại Karlsruhe, Tây Đức (nay là Đức), Sarah Amalia Teichmann sớm bộc lộ niềm say mê với khoa học tự nhiên và toán học. Bà theo học tại Trường châu Âu Karlsruhe trước khi chuyển đến Anh theo học ngành Khoa học Tự nhiên tại University of Cambridge. Tại đây, nữ khoa học gia tốt nghiệp loại xuất sắc và tiếp tục theo đuổi chương trình tiến sĩ tại MRC Laboratory of Molecular Biology dưới sự hướng dẫn của nhà sinh học cấu trúc nổi tiếng Cyrus Chothia.

Luận án tiến sĩ của bà tập trung vào sự tiến hóa của hệ protein trong bộ gene lĩnh vực khi đó còn khá mới mẻ. Công trình này đặt nền móng cho hơn hai thập niên nghiên cứu của Sarah Teichmann trong các lĩnh vực sinh học tính toán, genomics và miễn dịch học.

Sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ năm 1999, bà có thời gian nghiên cứu tại University College London trước khi trở lại Cambridge để thành lập nhóm nghiên cứu riêng tại MRC Laboratory of Molecular Biology vào năm 2001. Đây được xem là giai đoạn quan trọng đưa tên tuổi Sarah Teichmann trở thành một trong những gương mặt tiên phong của sinh học hệ thống và tin sinh học tại châu Âu.

Trong những năm đầu sự nghiệp, các nghiên cứu của bà tập trung vào cơ chế điều hòa gene, tương tác protein và cách tế bào vận hành ở cấp độ phân tử. Bước ngoặt lớn xuất hiện khi công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới phát triển mạnh mẽ, mở ra khả năng nghiên cứu từng tế bào riêng lẻ.

Sarah Teichmann nhanh chóng trở thành một trong những nhà khoa học đi đầu trong lĩnh vực genomics tế bào đơn (single-cell genomics) công nghệ cho phép phân tích hoạt động gene ở từng tế bào thay vì trên toàn bộ mô như trước đây. Hướng tiếp cận này giúp các nhà khoa học nhận diện chính xác từng loại tế bào, hiểu được cách chúng tương tác và biến đổi trong quá trình phát triển hoặc khi xuất hiện bệnh lý.

Năm 2012, bà đồng sáng lập Trung tâm Genomics Tế bào đơn Wellcome Sanger–EBI. Đến năm 2016, bà đảm nhiệm vai trò Trưởng bộ phận Di truyền Tế bào tại Wellcome Sanger Institute. Các nghiên cứu của nhóm Teichmann đã giúp nhận diện nhiều loại tế bào miễn dịch mới, đồng thời phát triển các công cụ tính toán phục vụ phân tích dữ liệu sinh học quy mô lớn.

Một trong những dấu ấn quan trọng nhất trong sự nghiệp của Sarah Teichmann là việc đồng sáng lập dự án Human Cell Atlas cùng nhà khoa học Aviv Regev vào năm 2016. Dự án quốc tế này quy tụ hàng nghìn nhà nghiên cứu từ hơn 100 quốc gia với mục tiêu xây dựng “bản đồ hoàn chỉnh” của mọi loại tế bào trong cơ thể người.

Nếu Dự án Bộ gene người từng giúp nhân loại giải mã “mã di truyền”, thì Human Cell Atlas được xem là bước tiến tiếp theo trong hành trình hiểu cơ thể người ở cấp độ sâu hơn: xác định chính xác từng tế bào hoạt động như thế nào trong trạng thái khỏe mạnh và bệnh lý. Công trình này đang mở ra triển vọng lớn cho y học chính xác, từ phát hiện sớm ung thư, bệnh miễn dịch đến phát triển các phương pháp điều trị cá thể hóa.

Dưới sự dẫn dắt của Sarah Teichmann, nhiều atlas tế bào quan trọng đã được xây dựng cho phổi, hệ miễn dịch, nhau thai và các mô người trong giai đoạn phát triển sớm. Những dữ liệu này hiện trở thành nguồn tài nguyên mở có giá trị lớn đối với cộng đồng khoa học toàn cầu.

Năm 2024, bà được bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Khoa Y học Tế bào gốc tại University of Cambridge, đồng thời tham gia điều hành Cambridge Stem Cell Institute. Tại đây, nhóm nghiên cứu của bà tiếp tục kết hợp genomics, trí tuệ nhân tạo và sinh học không gian nhằm tìm hiểu cấu trúc mô người ở độ phân giải chưa từng có.

Các công trình của Sarah Teichmann không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn có giá trị ứng dụng sâu rộng trong y học. Nhiều nền tảng phân tích dữ liệu tế bào do nhóm của bà phát triển hiện được sử dụng trong nghiên cứu phát triển thuốc, chẩn đoán bệnh và khám phá cơ chế miễn dịch.

Bà cũng là tác giả và đồng tác giả của hàng trăm công trình khoa học có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực genomics và sinh học tính toán. Một số nghiên cứu tiêu biểu tập trung vào phân loại tế bào bằng trí tuệ nhân tạo, phân tích sự giao tiếp giữa các tế bào và xây dựng ontology cho Human Cell Atlas.

Những đóng góp nổi bật giúp Sarah Teichmann liên tiếp nhận được nhiều giải thưởng danh giá như EMBO Gold Medal, Colworth Medal, Lister Prize, Suffrage Science Award và Crick Lecture. Bà là thành viên của EMBO, Viện Hàn lâm Khoa học Y khoa Anh, Hội Hoàng gia Anh (FRS) và Hội Tin sinh học Quốc tế. Năm 2025, bà được bầu vào Viện Hàn lâm Y khoa Quốc gia Mỹ một trong những vinh dự cao nhất trong lĩnh vực y sinh học.

Năm 2026, Sarah Teichmann tiếp tục được cộng đồng khoa học quốc tế ghi nhận khi trở thành đại diện châu Âu nhận Giải thưởng L'Oréal-UNESCO For Women in Science International Awards trong lĩnh vực khoa học sự sống và môi trường. Theo UNESCO, bà được vinh danh nhờ “các nghiên cứu liên ngành xuất sắc sử dụng khoa học gene và sinh học tính toán để hiểu cơ thể người ở độ phân giải tế bào đơn”.

Ở tuổi ngoài 50, nữ giáo sư người Đức vẫn theo đuổi mục tiêu xây dựng “bản đồ sự sống” hoàn chỉnh của con người. Những dữ liệu mà bà và cộng sự tạo ra được kỳ vọng sẽ giúp thế giới tiến gần hơn tới nền y học chính xác nơi bệnh tật có thể được phát hiện, dự đoán và điều trị ngay từ cấp độ tế bào nhỏ nhất.