Người xưa có câu: "Nhìn người ăn, biết tính cách; nhìn cách ăn, biết giáo dục". Trong văn hóa Á Đông, bữa cơm không chỉ là để cung cấp dinh dưỡng mà còn là nơi bộc lộ rõ nhất trí tuệ cảm xúc (EQ) và khả năng đối nhân xử thế của một người. 

Những thói quen tưởng chừng nhỏ nhặt khi cầm bát, gắp đũa từ thuở nhỏ lại chính là yếu tố hình thành nên nhân cách, quyết định việc đứa trẻ đó sau này có được mọi người yêu mến, tôn trọng và thành công hay không.

Tại một buổi tiệc liên hoan nọ, có một người mẹ dẫn theo cậu con trai khoảng 6 tuổi cùng tham gia. Ngay khi đĩa gà luộc vừa được bưng lên bàn, cậu bé đã nhanh tay gắp trọn hai chiếc đùi gà duy nhất về bát mình. Khi một bạn nhỏ khác cùng bàn tỏ ý muốn xin một chiếc, cậu bé không những không nhường mà còn giữ chặt lấy và khẳng định: "Chỉ mình tớ được ăn đùi gà thôi!".

Thấy bạn nhỏ kia buồn bã, một vị khách khác định dỗ dành bằng cách gắp cánh gà, nhưng cậu bé này lập tức đứng hẳn lên ghế, lùa hết số cánh gà còn lại vào bát mình. Đáng nói hơn, thay vì nhắc nhở con, mẹ của cậu bé lại tỏ ra tự hào và cho rằng con mình có sức ăn tốt nên mới cao lớn như vậy. Thậm chí, thấy con thích ăn gà, bà còn kéo thẳng đĩa thức ăn đó về phía con trai mình.

Hành động ích kỷ, chỉ muốn độc chiếm thức ăn ngon cho riêng mình của hai mẹ con khiến những người xung quanh chỉ biết né tránh. Nhiều người nhận định rằng một đứa trẻ mới 6 tuổi đã có tính cách bá đạo như vậy thì con đường giao tiếp xã hội sau này chắc chắn sẽ gặp nhiều trắc trở.

Cách đứa trẻ xử sự trên bàn ăn chính là tấm gương phản chiếu trung thực nhất về trí tuệ cảm xúc và nền tảng giáo dục của gia đình (Ảnh minh họa)

3 biểu hiện trên bàn ăn cho thấy trẻ khó có tiền đồ

Giáo sư Lý Mai Cẩn - chuyên gia tâm lý học trẻ em nổi tiếng của Trung Quốc, từng đề cập rằng mọi hành động trên bàn ăn đều cho thấy mức độ tiếp nhận giáo dục và khả năng đối nhân xử thế của trẻ.

Thứ nhất là thói quen độc chiếm món ngon cho riêng mình. Giống như cậu bé trong câu chuyện trên, nếu trẻ gặp món mình thích liền tìm cách chiếm lấy và cha mẹ không can thiệp, trẻ sẽ dần hình thành tính cách ngang ngược. Nghiên cứu từ Đại học California chỉ ra rằng những đứa trẻ có tính cách bá đạo từ nhỏ có xác suất cao trở thành người có nhân cách tấn công, nóng nảy và khó thành công trong công việc khi trưởng thành.

Thứ hai là thường xuyên cắt ngang lời người khác hoặc làm ồn. Hành vi này thể hiện EQ thấp, cho thấy trẻ chỉ biết sống theo ý mình mà không quan tâm đến cảm nhận của người xung quanh. Những đứa trẻ không biết đứng vào vị trí của người khác thường gặp nhiều khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ xã hội bền vững.

Thứ ba là dùng đũa bới lật thức ăn lung tung. Việc dùng đũa cá nhân khuấy đảo đĩa thức ăn chung, hoặc gắp lên rồi lại bỏ xuống khi thấy không ưng ý là hành động vô cùng thiếu lịch sự. Điều này cho thấy trẻ thiếu sự tôn trọng tối thiểu dành cho người cùng bàn. Nếu không sửa đổi, lâu dần trẻ sẽ bị mọi người xa lánh, không ai muốn ngồi chung bàn ăn hay hợp tác cùng.

Làm thế nào để xây dựng văn hóa bàn ăn cho trẻ?

Shakespeare từng nói: "Thứ kích thích vị giác nhất trên bàn tiệc chính là lễ tiết của những người cùng ăn". Cha mẹ nên bắt đầu dạy trẻ những quy tắc cơ bản từ khi trẻ bắt đầu có thể tự lập ăn uống, khoảng sau 2 tuổi.

1. Quy định tư thế ngồi chuẩn mực

Cha mẹ cần rèn cho trẻ thói quen ngồi thẳng lưng khi ăn để tốt cho tiêu hóa và tạo ra khí chất thanh lịch. Khi ăn, trẻ cần cầm bát đũa đúng cách, không nên cúi gằm mặt xuống bát và tuyệt đối không đặt khuỷu tay lên bàn.

Bên cạnh đó, đôi chân cần để ngay ngắn, không được rung đùi hay vắt chéo chân. Trong trường hợp ăn món Tây, hãy hướng dẫn trẻ dùng nĩa đưa thức ăn lên miệng thay vì cúi thấp người hay vươn cổ ra sát đĩa.

Tư thế ngồi ăn ngay ngắn không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn là nền móng tạo nên khí chất và sự lịch thiệp của một đứa trẻ (Ảnh minh họa)

2. Biết tôn trọng người lớn và có lễ phép

Cổ nhân dạy rằng phải biết trước biết sau và trên bàn ăn, mọi thứ cũng không ngoại lệ. Khi có người lớn tuổi trong bữa ăn, trẻ tuyệt đối không được gắp thức ăn trước khi người lớn chưa bắt đầu.

Việc nhường chỗ ngồi tốt cho người cao tuổi và sử dụng cả hai tay khi nhận bát đũa từ người trên là những quy tắc bắt buộc để thể hiện sự kính trọng. Những hành động nhỏ này giúp trẻ hình thành nhân cách khiêm nhường, lễ độ.

3. Không bình phẩm tiêu cực về món ăn và không làm ồn

Cha mẹ cần dạy trẻ phải có lòng biết ơn đối với người đã vất vả chuẩn bị bữa cơm. Việc chê bai thức ăn ngay tại bàn là hành vi thiếu lịch sự và thể hiện sự thiếu thấu cảm. Các nghiên cứu tại Đại học Yale đã chứng minh trẻ biết ơn thường có EQ cao hơn và dễ thành công hơn trong tương lai.

Ngoài ra, trẻ cần giữ trật tự, không được nói to, hét lên hay cắt ngang cuộc trò chuyện của người lớn. Quy tắc này giúp trẻ học cách quan sát, biết quan tâm đến cảm nhận của mọi người xung quanh thay vì chỉ chiều chuộng cái tôi cá nhân. Lễ nghi bàn ăn chính là sự tu dưỡng thiết thực nhất, liên quan mật thiết đến việc kết giao bạn bè và sự nghiệp sau này.