Những tháng cuối năm và cận Tết Nguyên đán luôn là thời điểm “nóng” của thị trường thực phẩm. Nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh kéo theo nguy cơ xuất hiện thực phẩm không bảo đảm an toàn, hàng giả, hàng kém chất lượng, nhất là trong bối cảnh mua bán trực tuyến ngày càng phổ biến. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp quản lý hiệu quả, vừa kịp thời trước mắt, vừa có tính lâu dài.

Ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ KH&CN). Ảnh: VGP

Thông tin tại họp báo thường kỳ tháng 01/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết: thực hiện Chỉ thị số 36/CT-TTg ngày 31/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 an toàn, lành mạnh, tiết kiệm, cùng ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Bộ KH&CN đã ban hành công văn yêu cầu tăng cường công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong dịp trước, trong và sau Tết.

Trên cơ sở đó, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang triển khai các nhiệm vụ theo quy định, đồng thời phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP ngày 23/12/2025 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm. Cụ thể, Ủy ban đã cử cán bộ tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương và Bộ Y tế chủ trì tại nhiều địa phương như Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Lào Cai nhằm kiểm tra, đánh giá công tác bảo đảm an toàn thực phẩm phục vụ Tết Nguyên đán và mùa Lễ hội Xuân 2026.

Theo đại diện Bộ KH&CN, các hoạt động này không chỉ nhằm bảo đảm sức khỏe người dân trong dịp Tết mà còn góp phần thiết lập môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh và xuất nhập khẩu thực phẩm.

Trước diễn biến phức tạp của hàng giả, hàng kém chất lượng, đặc biệt trên không gian số, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã tham mưu Bộ KH&CN trình cấp có thẩm quyền thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Hai luật này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Điểm đáng chú ý là hệ thống pháp luật mới đã bổ sung nhiều công cụ quản lý tiên tiến: phân loại sản phẩm, hàng hóa theo ba mức độ rủi ro; quy định về truy xuất nguồn gốc; nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm; đồng thời xây dựng hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa ở quy mô quốc gia.

Việc ứng dụng mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số giúp định danh sản phẩm một cách thống nhất, qua đó minh bạch hóa thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng, đặc biệt đối với hàng hóa lưu thông trên các sàn thương mại điện tử. Khi hệ thống giám sát chất lượng quốc gia được vận hành đầy đủ, khả năng phát hiện sớm hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm bẩn hay mỹ phẩm giả sẽ được nâng lên rõ rệt.

Hệ thống này tích hợp nhiều nguồn dữ liệu, từ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn; đánh giá sự phù hợp, kiểm tra chất lượng; đến cảnh báo rủi ro, phản ánh và khiếu nại của người tiêu dùng, tổ chức xã hội, doanh nghiệp, cùng dữ liệu về mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc và hộ chiếu số sản phẩm. Ở góc độ người dân, tiêu chuẩn và công nghệ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc chủ động phòng ngừa rủi ro. Hiện nay, Bộ KH&CN đã công bố 1.173 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 TCVN về an toàn thực phẩm, 33 TCVN về truy xuất nguồn gốc và 25 TCVN về mã số, mã vạch.

Người tiêu dùng có thể căn cứ vào các tiêu chuẩn này để lựa chọn sản phẩm có công bố hợp chuẩn, hợp quy, thông tin nhãn mác đầy đủ; đồng thời sử dụng công cụ truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch, QR code theo quy định để kiểm tra thông tin trước khi mua và sử dụng.

Bên cạnh đó, hoạt động đo lường từ “cân, đong, đo, đếm” vẫn là khâu then chốt trong mua bán thực phẩm. Với thực phẩm đóng gói sẵn, người dân nên ưu tiên sản phẩm ghi rõ và công bố đầy đủ thông tin về số lượng, định lượng. Đối với thực phẩm không đóng gói sẵn, việc lựa chọn các cơ sở sử dụng phương tiện đo đã được kiểm định và còn hiệu lực là yếu tố quan trọng để bảo đảm minh bạch, công bằng giữa người mua và người bán.

Trong bối cảnh tiêu dùng hiện đại, khi hàng hóa có thể được mua chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại, việc kết hợp chặt chẽ giữa pháp luật, tiêu chuẩn và công nghệ đang trở thành “trục xương sống” trong quản lý an toàn thực phẩm không chỉ cho một mùa Tết an toàn, mà cho cả niềm tin lâu dài của người tiêu dùng.