Khởi nghiệp từ vỏ sò 

Sinh ra trong gia đình có truyền thống sản xuất, là con gái của doanh nhân Tôn Thạnh Nghĩa, người được biết đến với biệt danh “vua cúc áo”, Tôn Nữ Xuân Quyên không chọn con đường kế nghiệp bằng cách giữ nguyên những gì cha đã gây dựng. Sau nhiều va vấp, chị một lần nữa khởi nghiệp với BluSaigon, thương hiệu bút ngọc trai cao cấp, mang theo khát vọng biến vỏ sò, vỏ ngọc trai tưởng chừng bỏ đi thành những sản phẩm thủ công công nghệ mang bản sắc Việt.

Tôn Nữ Xuân Quyên là người sáng lập BluSaigon.

Trong thế giới kinh doanh, thế hệ kế thừa thường đứng trước hai áp lực lớn: một là giữ được di sản của gia đình, hai là phải chứng minh bản thân không chỉ là “người nối nghiệp”. Với Tôn Nữ Xuân Quyên, hành trình ấy càng đặc biệt hơn khi chị sinh ra trong một gia đình có tên tuổi trong lĩnh vực sản xuất cúc áo, nguyên phụ liệu thời trang, gắn với hình ảnh doanh nhân Tôn Thạnh Nghĩa, người được nhiều người trong giới gọi là “vua cúc áo”.

Nhưng thay vì chỉ tiếp tục con đường sẵn có, Xuân Quyên chọn một lối rẽ nhiều thử thách hơn: khởi nghiệp lại bằng một thương hiệu quà tặng cao cấp mang tinh thần Việt Nam. Đó là BluSaigon, nơi những chiếc bút, món trang sức, phụ kiện và tặng phẩm được tạo nên từ vỏ ngọc trai, vỏ bào ngư, kỹ thuật khảm truyền thống và công nghệ chế tác hiện đại.

Với chị, kế nghiệp không có nghĩa là lặp lại. Kế nghiệp là tiếp nhận phần tinh túy nhất của thế hệ trước, rồi tìm cách trả lời câu hỏi của thời đại mình. Nếu cha chị bắt đầu từ sản xuất cúc áo, tạo việc làm cho người lao động và xây dựng nền tảng công nghiệp gia đình, thì Xuân Quyên lại muốn đi xa hơn: làm ra những sản phẩm Việt Nam có thể bước vào phân khúc quà tặng cao cấp, đủ sức kể câu chuyện văn hóa Việt với khách hàng trong nước và quốc tế.

Chị từng chia sẻ rằng bản thân lớn lên trong môi trường sản xuất, chứng kiến cha bắt đầu từ những người công nhân đầu tiên, trải qua thất bại rồi tiếp tục khởi nghiệp ở tuổi 40. Chính điều đó ăn sâu vào tiềm thức, hình thành trong chị sự bền bỉ của một người làm sản xuất: không dễ bỏ cuộc, không ngại làm lại và luôn tin rằng từ nguyên liệu thô có thể tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn.

Ở góc nhìn tài chính, hành trình của BluSaigon không đơn thuần là câu chuyện cảm hứng. Đây là bài toán rất thực tế của một doanh nghiệp khởi nghiệp trong ngành khó: sản phẩm thủ công cao cấp, vòng đời nghiên cứu dài, chi phí nhân công lớn, yêu cầu thẩm mỹ cao và thị trường mục tiêu không dễ xác định ngay từ đầu.

Xuân Quyên nhìn nhận, định nghĩa của một công ty khởi nghiệp là phải hoạt động trong điều kiện nguồn lực giới hạn, trong khi chưa biết chính xác mình bán gì, bán cho ai và bán như thế nào. Vì vậy, người sáng lập buộc phải tự đi qua gần như toàn bộ chuỗi giá trị: từ sản xuất, thiết kế, bao bì, định giá, bán hàng, trưng bày đến giao tiếp với khách hàng.

Chính sự “tự học bắt buộc” ấy khiến hành trình của nữ CEO không chỉ là kế thừa tài sản gia đình, mà còn là quá trình tái định nghĩa giá trị của một doanh nghiệp Việt trong thị trường mới.

Hành trình biến vỏ sò thành những cây bút kể câu chuyện văn hóa Việt

Nếu nhìn ở bề mặt, BluSaigon là thương hiệu bút ngọc trai và quà tặng cao cấp. Nhưng phía sau những cây bút ấy là một hệ sinh thái sản xuất phức tạp, kết hợp giữa thủ công truyền thống, công nghệ chế tác và câu chuyện văn hóa.

Theo chia sẻ của Xuân Quyên, để tạo nên một cây bút hoàn chỉnh, đội ngũ phải đi qua hàng chục công đoạn. Có những công đoạn đơn giản có thể chia nhỏ để tạo việc làm cho phụ nữ, người yếu thế hoặc người cần công việc phù hợp. Nhưng cũng có những công đoạn đòi hỏi nghệ nhân có tay nghề 20-30 năm, đặc biệt là phần khảm, xử lý bề mặt, đánh bóng và kiểm soát thẩm mỹ.

Điểm đáng chú ý là chị không gọi đó đơn thuần là “thủ công mỹ nghệ”, mà nghiêng về khái niệm “thủ công công nghệ”. Bởi trong quy trình sản xuất, nhiều máy móc hiện đại được sử dụng để đảm bảo độ chính xác, từ máy cắt, máy CNC, công nghệ laser khắc tên, logo, thông điệp đến các kỹ thuật xử lý bề mặt. Công nghệ đảm nhận những phần cần độ chính xác và lặp lại; còn bàn tay nghệ nhân giữ vai trò sáng tạo, cảm nhận thẩm mỹ và hoàn thiện linh hồn sản phẩm.

Chính sự kết hợp này giúp BluSaigon không đi theo hướng lưu niệm đại trà. Mỗi sản phẩm mang dấu ấn riêng bởi không có vân ngọc trai nào giống nhau. Mỗi cây bút, mỗi món trang sức đều là một phiên bản độc bản, được hình thành từ vật liệu tự nhiên và bàn tay con người.

Xuân Quyên kể, để nghiên cứu cây bút đầu tiên, chị phải mua những cây bút cao cấp trên thế giới về “mổ xẻ”, đo từng chi tiết từ trọng lượng, thân bút, ngòi bút, kết cấu, rồi điều chỉnh máy móc, xử lý oxy hóa, phủ nano và thử nghiệm nhiều mẫu trước khi có thể thương mại hóa. Đó là quá trình kéo dài nhiều năm, tiêu tốn không chỉ tiền bạc mà còn là sự kiên nhẫn của người sáng lập.

Điều khiến sản phẩm của BluSaigon khác biệt hơn nằm ở cách kể chuyện văn hóa. Những cây bút không chỉ là vật dụng để viết, mà được thiết kế như một tặng phẩm mang biểu tượng Việt Nam. Có cây lấy cảm hứng từ non nước, biển trời; có cây gợi nhớ Khuê Văn Các, Văn Miếu - Quốc Tử Giám; có cây gắn với hình ảnh Tháp Bút bên Hồ Gươm; có sản phẩm mang tinh thần “soi lối hiền tài”, hướng đến người tri thức, người làm sáng tạo và những ai trân trọng giá trị văn hóa.

Mỗi chiếc bút là thiết kế độc bản và mang trong mình mỗi câu chuyện văn hóa rất riêng.

Với Xuân Quyên, câu chuyện văn hóa không phải là lớp trang trí gắn thêm vào sản phẩm. Nó đến từ trải nghiệm sống, từ những chuyến đi khắp Việt Nam, từ cảm xúc khi ra nước ngoài và nhận ra người Việt cần có nhiều sản phẩm đủ đẹp, đủ tinh tế để đại diện cho hình ảnh đất nước.

Chị cho rằng, Việt Nam có nhiều di sản, từ sông núi, biển trời, lịch sử, văn hóa đến nghề thủ công. Nhưng câu hỏi là làm thế nào để những di sản ấy được chuyển hóa thành sản phẩm có giá trị kinh tế cao, có khả năng hiện diện trong đời sống hiện đại và được thị trường quốc tế đón nhận.

Ở đây, BluSaigon không chỉ bán một cây bút. Thương hiệu đang bán một trải nghiệm: chất liệu tự nhiên, kỹ thuật chế tác, câu chuyện văn hóa, bao bì, không gian trưng bày và cảm xúc của người nhận quà. Trong phân khúc cao cấp, chính trải nghiệm tổng thể này mới tạo ra biên độ giá trị cho sản phẩm.

Khởi nghiệp không chỉ để bán bút

Điều thú vị ở Tôn Nữ Xuân Quyên là chị không nhìn BluSaigon như một cửa hàng bán bút ngọc trai. Chị nhìn thương hiệu này như một nền tảng để thử nghiệm nhiều bài toán lớn hơn: gìn giữ nghề thủ công, phát triển sản phẩm cao cấp, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và đưa tặng phẩm Việt ra thế giới.

Trong tư duy của chị, “di sản” là một từ khóa quan trọng. Di sản trước hết là đất nước Việt Nam, với văn hóa, lịch sử, biển trời và câu chuyện bản địa. Di sản tiếp theo là doanh nghiệp gia đình với gần ba thập kỷ làm nghề, hệ thống máy móc, nghệ nhân và kinh nghiệm sản xuất. Di sản sau cùng là chính lựa chọn của thế hệ kế thừa: mình muốn giữ gì, phát huy gì và truyền lại điều gì.

Tôn Nữ Xuân Quyên truyền cảm hứng và mang câu chuyện văn hóa khảm trai ra thị trường quốc tế.

Từ cách nhìn đó, BluSaigon chọn ngành khảm trai như một điểm bắt đầu. Theo Xuân Quyên, khảm trai là nghề có lịch sử lâu đời tại Việt Nam, từng gắn với không gian cung đình, đồ gỗ, mỹ nghệ và bàn tay tài hoa của thợ Việt. Nếu giữ được một nghề, chị hy vọng có thể mở ra cơ hội giữ thêm nhiều nghề khác như sơn mài, gỗ, giấy dó, thủ công trang sức hay các kỹ thuật truyền thống khác.

Ở góc nhìn kinh tế tuần hoàn, mô hình của BluSaigon cũng có điểm đáng chú ý. Vỏ ngọc trai, vỏ bào ngư, vỏ sò vốn có thể bị xem là phụ phẩm sau khai thác thực phẩm. Nhưng qua chế tác, chúng được nâng cấp thành nguyên liệu cho bút, trang sức, phụ kiện, nút áo và nhiều sản phẩm cao cấp khác. Phần vật liệu còn lại sau sản xuất tiếp tục được nghiền, tái sử dụng cho các mục đích khác, hạn chế lãng phí trong chuỗi sản xuất.

Đó không chỉ là câu chuyện “xanh” để làm đẹp thương hiệu, mà là một cách nâng giá trị cho tài nguyên. Từ thứ tưởng chừng bỏ đi, doanh nghiệp tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế, văn hóa và thẩm mỹ cao hơn.

Song song với thủ công, Xuân Quyên cũng đặc biệt quan tâm đến công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Chị cho rằng doanh nghiệp ngày nay buộc phải hiểu về dữ liệu, quy trình, bảo mật và giới hạn của AI. Nếu dữ liệu không sạch, quy trình không rõ, doanh nghiệp rất dễ bị công nghệ dẫn dắt ngược lại. Theo chị, AI chỉ hiệu quả khi người lãnh đạo hiểu công nghệ đủ sâu để biết việc gì nên giao cho máy, việc gì vẫn cần con người.

Điều này cho thấy một chân dung doanh nhân thế hệ mới: vừa giữ nghề cũ, vừa học công nghệ mới; vừa tôn trọng bàn tay nghệ nhân, vừa đưa dữ liệu và hệ thống vào quản trị; vừa nói chuyện văn hóa, vừa tính đến mô hình kinh doanh, kênh bán hàng, khách hàng quốc tế và khả năng mở rộng.

BluSaigon ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất để đưa ra thị trường những sản phẩm tinh xảo nhất.

Sau nhiều năm thử nghiệm, Xuân Quyên cho biết BluSaigon hiện đã có danh mục sản phẩm đa dạng hơn, từ bút, trang sức, vòng tay, phụ kiện đến quà tặng doanh nghiệp. Thương hiệu đã bắt đầu nhận phản hồi tốt từ thị trường trong nước và có đơn hàng xuất đi một số thị trường như Canada, Mỹ. Với chị, điều quan trọng nhất không chỉ là doanh số, mà là niềm tin thị trường dành cho sản phẩm Việt.

Mục tiêu dài hạn của BluSaigon là trở thành “tặng phẩm quốc gia”, một lựa chọn mà khi nhắc đến Việt Nam, người ta không chỉ nghĩ đến cà phê, lụa hay đặc sản, mà còn nhớ đến những sản phẩm khảm ngọc trai tinh xảo, cao cấp, mang bản sắc Việt.

Hành trình ấy chắc chắn không dễ. Bởi ngành thủ công cao cấp luôn đòi hỏi vốn lớn, thời gian dài, tay nghề cao và khả năng kể chuyện đủ tinh tế. Nhưng có lẽ chính ở những ngành khó như vậy, bản lĩnh của người sáng lập mới được thể hiện rõ nhất.

Tôn Nữ Xuân Quyên không phủ nhận áp lực của thế hệ kế thừa. Chị cũng không tô hồng khởi nghiệp bằng những mỹ từ dễ nghe. Với chị, sau 5 năm trầy trật mà vẫn không bỏ cuộc, đam mê sẽ dần trở thành sứ mệnh. Và khi một người đã biết mình đứng vì điều gì, con đường dù khó vẫn có lý do để tiếp tục.

Trong trường hợp của Xuân Quyên, lý do ấy không chỉ là một thương hiệu bút ngọc trai. Đó là khát vọng chứng minh rằng sản phẩm Việt Nam, nếu được làm bằng tiêu chuẩn cao, tư duy hiện đại và câu chuyện văn hóa đủ sâu, hoàn toàn có thể bước vào phân khúc cao cấp và đối thoại với thế giới bằng chính bản sắc của mình.