Ảnh minh họa: AI

Phần lớn trong khoảng 100 tỷ tế bào thần kinh của não được hình thành trước khi con người chào đời. Tuy nhiên, một số ít tế bào thần kinh mới vẫn tiếp tục được tạo ra trong hồi hải mã, vùng não có vai trò quan trọng đối với trí nhớ và cảm xúc.

Nghiên cứu mới, đăng trên tạp chí Nature Medicine, đã cung cấp bằng chứng cho thấy quá trình tạo ra tế bào thần kinh mới này bị rối loạn ở não của người trưởng thành mắc rối loạn trầm cảm.

Theo nhóm các nhà khoa học thuộc Trường Bác sĩ và Phẫu thuật Vagelos thuộc Đại học Columbia (Mỹ), những sự thay đổi liên quan đến trầm cảm không chỉ ảnh hưởng đến việc hình thành tế bào thần kinh mới mà còn xuất hiện trên toàn bộ mạng lưới hồi hải mã, bao gồm các quá trình liên quan đến việc kết nối giữa các tế bào thần kinh, trao đổi năng lượng, vận chuyển các chất trong tế bào, viêm và căng thẳng tế bào.

Giáo sư Maura Dupont, người dẫn đầu nghiên cứu, cho biết quan niệm về trầm cảm đang dần vượt ra ngoài cách giải thích truyền thống dựa trên sự thiếu hụt các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin.

“Chúng tôi hiện cho rằng trầm cảm bắt nguồn từ nhiều vấn đề ảnh hưởng đến khả năng thích ứng của tế bào thần kinh trước căng thẳng và những thay đổi của môi trường”, bà Dupont nói.

Các nhà khoa học đặc biệt quan tâm đến hồi hải mã vì khu vực này tham gia vào việc hình thành ký ức và điều chỉnh phản ứng cảm xúc. Hồi hải mã cũng là một trong số ít vùng não của người trưởng thành vẫn có khả năng tạo ra tế bào thần kinh mới.

Nhóm nghiên cứu cho rằng các tế bào thần kinh mới có thể góp phần duy trì khả năng “phân tách mô hình”, tức là khả năng phân biệt giữa những trải nghiệm và ký ức tương tự nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Khi chức năng này suy giảm, não bộ có thể dễ nhầm lẫn một trải nghiệm hiện tại với những ký ức tiêu cực trong quá khứ. Điều đó có thể góp phần khiến người mắc trầm cảm có xu hướng diễn giải các sự kiện theo hướng tiêu cực.

Để tìm hiểu những thay đổi trong não, nhóm nghiên cứu đã phân tích gần 500.000 tế bào não thu thập từ những người mắc chứng trầm cảm và nhóm đối chứng sau khi họ qua đời. Các nhà khoa học đã sử dụng nhiều kỹ thuật phân tích ở cấp độ tế bào đơn lẻ để theo dõi hoạt động của gen và những thay đổi trong protein.

Kết quả cho thấy nhiều gen bị rối loạn có liên quan đến sự hình thành kết nối giữa các tế bào thần kinh, hoạt động của tế bào và các cơ chế từng được liên hệ với nguy cơ mắc rối loạn trầm cảm.

Một số thay đổi khác liên quan đến cơ chế biểu sinh, cho thấy các yếu tố môi trường như căng thẳng, trải nghiệm sống và quá trình lão hóa cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của gen mà không làm thay đổi trình tự DNA.

Theo các nhà nghiên cứu, sự đa dạng của những thay đổi ở cấp độ phân tử có thể phần nào lý giải vì sao chứng trầm cảm lại có biểu hiện rất khác nhau ở mỗi người. Điều này cũng đặt ra khả năng trầm cảm không phải là một bệnh đơn lẻ mà có thể bao gồm nhiều nhóm bệnh với các cơ chế sinh học khác nhau.

Trong tương lai, nhóm nghiên cứu hy vọng chứng trầm cảm có thể được phân loại dựa trên các đặc điểm phân tử, tương tự cách y học hiện đại phân nhóm ung thư để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.